Quả Dọi Thép Thấu Suốt Đáy Hầm Than

Chương 1: Mũi Thép Mức Âm

Thùng tời sắt giật cục một tiếng chói tai rồi dừng ở đáy giếng nghiêng mức âm 120m của Xí nghiệp Khai thác Than Cẩm Sơn. Cửa sắt mở ra, luồng gió buốt ca một lập tức thốc vào mặt Trịnh Tấn Thao, cuốn theo hơi ẩm mặn mòi cùng mùi than đá ngai ngái. Không kịp xoa đôi tay tê cóng, Thao bước nhanh ra vỉa, hạ chiếc hộp máy kinh vĩ Theo020 khỏi vai rồi cắm phập ba chân gang xuống nền đá vụn đường lò chính.

Bên hông Thao, chiếc bao da bò sờn rách khẽ đung đưa. Nằm gọn bên trong là quả dọi thép hình chóp nhọn khắc chìm chữ “Chính” – kỷ vật thiêng liêng duy nhất người cha quá cố để lại sau cơn uất nghẹn mười năm trước.

“Gió đông bắc luồn xuống tận đáy lò buốt thật đấy, chú Thao!” Lê Văn Toàn bước tới, đặt cây búa khoan nặng trịch xuống cạnh đường ray goòng. Gương mặt vuông chữ điền của người thợ khoan lấm lem bụi than, nụ cười hào sảng làm lộ hàm răng trắng lóa. “Hôm nay đo tim lò khu nào? Cứ chỉ cọc, anh mày vần đá chèn cho thẳng!”

“Khu lò chợ số 2, anh Toàn,” Thao đáp, giọng điềm đạm. “Hôm qua tổ đào lò báo gương than tiến thêm bốn mét. Ta phải kiểm tra lại tim lò và đo độ võng nóc vách trước khi kíp bốc dỡ ca hai vào tải.”

Thao rút quả dọi thép ra khỏi bao da. Khối kim loại hình chóp lạnh buốt áp vào lòng bàn tay chai sần. Thao bước lên tàvẹt gỗ, móc sợi dây gai vào chiếc đinh mốc thép trên xà lim nóc lò rồi từ từ thả lỏng. Ánh đèn ắc quy trên mũ bảo hộ quét quầng sáng vàng đục vào màn đêm đen đặc quánh như mực tàu.

Mũi thép hình chóp nhọn chúc thẳng xuống tâm chiếc đinh đồng đóng giữa thanh tàvẹt dưới chân. Bình thường, chỉ sau vài nhịp lắc, mũi dọi sẽ đứng sững. Nhưng lần này, quả dọi thép bỗng dao động dị thường, vẽ nên những vòng elip méo mó run rẩy trong không gian ngột ngạt. Thao nheo mắt, lồng ngực thắt lại. Ngách lò này hoàn toàn kín gió.

“Lạ chưa kìa...” Toàn cúi rạp người xuống, ngón tay thô ráp chỉ vào chóp nhọn kim loại. “Lò chợ kín bưng, sao quả dọi của mày cứ lắc lia lịa như có ai cầm dây giật thế, chú Thao?”

“Không phải gió,” Thao cúi xuống bên máy kinh vĩ, ngón tay siết ốc vi động ngang, mắt dán vào thị kính ngắm. “Đá vách đang truyền rung chấn.”

Đó là những dao động cơ học cực vi mô truyền qua tầng sa thạch. Mắt thường không thấy vết nứt, nhưng quả dọi thép nhạy bén đã bắt trọn sự cựa mình bí ẩn của lòng đất khi hàng triệu tấn đất đá dồn nén xuống các thanh chống.

“Khoan đã, hai đứa đứng im!”

Tiếng quát trầm đục vang lên từ khoảng tối phía sau. Bác thợ già Vũ Đình Sâm chậm rãi bước tới, lưng hơi còng sau bốn mươi năm đội vỉa than, hàm râu hoa râm lởm chởm phủ đầy bụi antraxit. Bác tiến thẳng tới hàng vì chống gỗ lim già dựng sát vách than, áp sát tai vào thớ gỗ xù xì rồi nhắm nghiền mắt lại. Dưới đáy hầm bỗng chìm vào yên ắng rợn người, chỉ còn tiếng th* d*c của Toàn và tiếng nước ngầm tí tách rơi từ khe nứt.

Mười giây trôi qua nặng nề. Bác Sâm mở mắt, khuôn mặt khắc khổ chằng chịt nếp nhăn bỗng co rúm lại “Đá đang cắn răng,” bác thì thào. “Trong ruột vỉa có tiếng lạo xạo... tựa như ai đang nghiến răng kèn kẹt dưới đáy sâu.”

Tim Thao đập dồn dập. “Bác nghe thấy tiếng trượt vách sao bác Sâm?”

“Tao nghe rõ mồn một,” bác Sâm nắm chặt vai Thao, ánh mắt bùng lên nỗi ám ảnh kinh hoàng. “Mười năm trước, đúng đêm Lò số 4 sụp xuống chôn vùi kíp thợ, tao cũng nghe thấy tiếng nghiến răng này. Khi ấy, bố mày... kíp trưởng Trịnh Tấn Bằng, cũng buông quả dọi thép này xuống cảnh báo đá nóc sắp vỡ. Thế mà người ta gạt đi, đổ vấy tội làm sập hầm lên đầu ông ấy...”

Bác Sâm nghẹn lời, ánh mắt chùng xuống đầy day dứt cay đắng.Ký ức nhức nhối năm 1972 dội về trong tâm trí Thao. Sau vụ sập Lò số 4, cha anh chịu kỷ luật oan khốc, bị tước danh dự rồi uất nghẹn qua đời. Trước lúc nhắm mắt, cha trao lại quả dọi thép cùng lời dặn khắc cốt ghi tâm: “Thao à, đất đá dưới sâu không bao giờ biết dối lừa. Lương tâm người làm kỹ thuật mỏ phải luôn ngay thẳng như sợi dây dọi này.”

Thao hít sâu một hơi than ẩm lạnh, nén nỗi xót xa xuống đáy lòng rồi nhìn thẳng vào mắt bác Sâm “Cháu nhớ lời cha dặn, bác Sâm. Cháu sẽ không để thảm kịch năm xưa lặp lại đâu.”

Thao quay trở lại máy kinh vĩ Theo020. Anh kéo căng thước thép, cẩn trọng đo cao độ từ mốc trần lò xuống tia ngắm chuẩn, rồi xoay ốc vi động căn chỉnh chữ thập ngắm trùng khít tim mốc trên vành kính quang học.

Toàn nín thở giơ cao bảng kẹp giấy can để Thao ghi số liệu. Thao rút cuốn sổ tay trắc địa bọc vải bạt trong túi áo ra, lật tìm bản vẽ bình đồ lưu trữ của mức âm 120m. Ngón tay anh lướt qua các con số cao độ thiết kế, đối chiếu với kết quả vừa đo được.

Đôi lông mày của Thao bỗng nhíu chặt lại.

“Thế nào rồi Thao? Có sai số không em?” Toàn sốt ruột ghé sát tai hỏi dồn.

“Có sai lệch,” Thao hạ giọng, ánh mắt đanh lại. “Độ võng lún trần lò tại tim lò chợ số 2 đã hạ thấp 0,8 milimét so với bình đồ trắc địa lưu trữ.”

Toàn ngơ ngác chớp mắt, gãi đầu cười gượng: “Có 0,8 milimét thôi mà chú? Chưa bằng một phần mười phân, mỏng dính như sợi chỉ, làm gì mà căng thẳng thế?”

“Anh Toàn, đây là đá sa thạch kết khối,” Thao giải thích, giọng nghiêm nghị. “Độ đàn hồi của nó gần như bằng không. Ở độ sâu âm một trăm hai mươi mét, áp lực tĩnh sau nửa năm chỉ cho phép võng lún tự nhiên dưới 0,2 milimét. Đằng này mới qua vài ca, nóc lò đã lún võng tới 0,8 milimét. Trần đá đang chịu tải uốn vượt mức an toàn, hoặc...”

“Hoặc các trụ than bảo vệ bên sườn đã bị đục khoét bạt mỏng đi rồi!” Bác Sâm gằn giọng ngắt lời, ngón tay già nua run lên vì giận dữ. “Trụ không đủ dày thì vách đá bên trên sẽ mất điểm tựa!”

Thao nhìn quả dọi thép vẫn khẽ chao liệng, dự cảm về một mối hiểm họa địa tầng đang âm ỉ hình thành. Nếu tốc độ biến dạng này tiếp diễn, toàn bộ khối đá nóc sa thạch nặng hàng vạn tấn sẽ đổ ập xuống bất cứ lúc nào.

Thao ngẩng đầu lên, rọi luồng sáng đèn mũ lên vòm đá để kiểm tra lại chiếc đinh mốc nóc lò. Đúng khoảnh khắc anh vừa ngước mặt, một giọt nước mỏ lạnh buốt, nồng nặc mùi lưu huỳnh ngai ngái rớt thẳng xuống, đập trúng mặt kính máy kinh vĩ.

Tách!

Mặt kính quang học nhòe đi một vệt nước đục ngầu. Cùng lúc ấy, từ ngách lò phụ hun hút phía sâu bỗng dội lại một tiếng “răng rắc” khô khốc, vang rền như tiếng xương gãy giữa lòng đất tối tăm.