Chương 12: Đáy Hộp Kỷ Vật

Thao cúi rạp người xuống mặt bàn, ngón tay run nhẹ khi rà chiếc kính lúp cán đồng dọc theo mép giấy can bị xé nham nhở. Dưới thấu kính hội tụ, từng sợi xơ giấy thô ráp hiện lên rõ mồn một. Kẻ thủ ác đã dùng cạnh thước thép miết chặt rồi giật mạnh cả trang bản đồ địa tầng, để lại những đường răng cưa tơi tả. Tệ hơn nữa, ở phần lề giấy còn sót lại bám sát gáy chỉ, những vệt cạo sắc ngọt của lưỡi dao lam đã khoét sâu vào mặt giấy, gọt sạch bóng từng giọt mực nho và nửa vành mộc giáp lai đỏ au của xí nghiệp.

“Hắn đã xóa sạch từ mười năm trước.” Giọng Ngân khẽ run lên sau lưng Thao, hai bàn tay cô siết chặt lấy vạt áo bảo hộ. “Không chỉ xé bản vẽ, hắn còn cạo mất nhật ký địa tầng để không ai lần ra tọa độ nổ mìn.”

Thao không đáp, nhưng lồng ngực anh nghẹn lại. Những nhát dao lam lạnh lùng kia đã biến bản báo cáo kỹ thuật của cha anh thành một khoảng trống vô giá trị, biến một người thợ mỏ cả đời tận tụy thành kẻ tội đồ mang án làm sập hầm. Mười năm qua, cha anh đã nằm xuống lòng đất mẹ với nỗi oan khuất không lời giải, còn kẻ gây tội thì ngồi chễm chệ trên chiếc ghế Giám đốc xí nghiệp.

Một tia chớp ký ức đột ngột lóe lên trong tâm trí Thao.

Đó là một đêm mùa đông buốt giá năm 1972, trong căn nhà vách đất liêu xiêu ở khu tập thể Mỏ Vàng Đen. Cha anh nằm trên chiếc giường tre ọp ẹp, hơi thở đứt quãng vì cơn hen suyễn hành hạ sau những ngày dầm nước ngầm đáy hầm. Bàn tay gầy guộc run rẩy của ông khi ấy đã nắm chặt lấy cổ tay Thao, đôi mắt đùng đục ánh lên tia nhìn trăng trối: “Thao... quả dọi bằng thép không biết nói dối, nhưng lòng người thì có thể bẻ cong thước đo. Cầm lấy chiếc hộp... đáy hộp gỗ... Đừng tin những gì người ta viết trên giấy lưu trữ của xí nghiệp...”

Khi ấy, Thao chỉ nghĩ cha mê sảng vì sốt cao. Anh nâng niu chiếc hộp gỗ mun đựng quả dọi như một kỷ vật thiêng liêng, chưa từng nghĩ đến việc cạy mở đáy hộp.

“Ngân giữ cẩn thận cuốn sổ cấp phát vật tư nổ.” Thao ngẩng đầu, ánh mắt bừng lên ngọn lửa kiên định. “Tôi phải về nhà ngay bây giờ.”

“Có chuyện gì thế anh Thao?” Ngân ngạc nhiên hỏi dồn.

“Cha tôi... ông ấy không bao giờ chịu chết trong câm lặng.”

Thao dặn Ngân khóa chặt cửa tủ sắt rồi vội vã rời khỏi phòng kỹ thuật. Gió bấc từ vịnh Bái Tử Long thổi thốc vào mặt anh buốt rát, nhưng bước chân Thao nhanh thoăn thoắt. Anh băng qua những dãy nhà tập thể mái ngói fibroximăng xám xịt, xuyên qua ngõ nhỏ lầy lội bụi than để trở về căn nhà vách đất quen thuộc.

Gian nhà nhỏ đơn sơ chìm trong tĩnh mịch. Trên chiếc bàn gỗ mộc kê sát vách, bát hương của cha vẫn nghi ngút làn khói mỏng. Thao bước tới góc phản, cẩn thận nhấc chiếc hộp gỗ mun hình chữ nhật xuống. Chiếc hộp đen bóng vì mồ hôi tay của hai thế hệ thợ mỏ, bên ngoài chạm khắc chìm hoa văn sóng nước giản dị. Thao rút quả dọi thép khắc chữ “Chính” từ bao da bên hông đặt sang bên cạnh chiếc hộp, rồi lật ngược đáy hộp lên dưới ánh sáng le lói rọi qua khe liếp.

Đáy hộp được đóng bằng một tấm gỗ mỏng ghép mộng khít khao. Thao với lấy con dao trổ kỹ thuật đầu nhọn trên bàn, nhẹ nhàng lách mũi thép vào khe nẹp chìm sát mép hộp. Một tiếng “cách” khô khốc vang lên. Lớp keo da trâu lâu năm giòn rụm bong ra, làm lộ ra một khoảng rỗng bí mật chỉ dày chừng nửa phân.

Bên trong khoảng rỗng, một mảnh giấy can màu vàng ngà được gập làm tư nằm gọn gàng, phẳng phiu.

Thao nín thở, hai tay run rẩy mở mảnh giấy can ra trên mặt bàn.

Đó là một bản vẽ hoàn công tỉ mỉ bằng mực nho, nét vẽ sắc sảo, dứt khoát đặc trưng của kíp trưởng Trịnh Tấn Bằng. Phía góc trên bên phải ghi rõ dòng chữ nắn nót: “Bình đồ trắc địa thực tế Lò số 4 – Kíp trưởng Trịnh Tấn Bằng khảo sát ngày 14/11/1972”.

Thao trải phẳng bản vẽ của cha bên cạnh sơ đồ mạng lưới đường lò mức 120m hiện tại mà anh mang theo trong sổ tay. Bàn tay thợ trắc địa của anh lướt nhanh trên những đường bình độ, tim lò và các giao điểm tọa độ. Từng con số, từng góc phương vị hiện lên rõ mồn một.

Và rồi, Thao sững sờ. Máu trong huyết quản anh như sôi trào.

Vị trí trụ than bảo vệ Lò số 4 bị đánh sập mười năm trước và trụ than bảo vệ số 3 hiện tại nằm thẳng tắp trên cùng một trục đứt gãy kiến tạo sa thạch! Không chỉ có thế, cha anh đã cẩn thận ghi chú bên mép bản vẽ tọa độ bốn lỗ mìn định hướng khoét sâu vào vách than chịu lực, kèm theo một bản sao phiếu nghiệm thu than cám ngày 12 tháng 11 năm 1972 do chính Đốc công Đặng Khắc Cương ký tên. Con số than antraxit hao hụt bất minh ghi trên phiếu nghiệm thu năm ấy lên tới sáu trăm tấn—trùng khớp hoàn toàn với khối lượng rỗng nhân tạo đã làm sập toang nóc Lò số 4!

Cương đã dùng đúng một bài bản đê hèn ấy hai lần: đục khoét tim trụ than bảo vệ để lấy than cục hảo hạng đem bán lậu, rồi khi đá nóc chịu tải mất cân bằng gây sập hầm, lão lập tức nổ mìn xóa dấu vết và đổ tội cho kíp thợ đo đạc!“Cốc, cốc, cốc!”

Tiếng gõ cửa dồn dập cắt đứt dòng suy nghĩ của Thao. Anh nhanh tay vơ lấy tấm vải bạt phủ lên bàn vẽ rồi bước ra hé cửa.

Bên ngoài, bác Sâm và Toàn đã đứng đợi tự bao giờ. Dù cẳng chân còn quấn băng gạc trắng toát, Toàn vẫn chống một đoạn gậy gỗ lê bước theo sát bác Sâm. Vừa lúc đó, tiếng xích xe đạp lách cách vang lên ở đầu ngõ, Ngân hớt hải dựng chiếc xe Phượng Hoàng cũ trước hiên, ôm chặt một cặp tài liệu trước ngực.

“Vào mau, các cháu!” Bác Sâm đảo mắt nhìn quanh ngõ vắng rồi đẩy cửa bước vào, chốt chặt then ngang.

Bốn người quây quần bên chiếc bàn gỗ nhỏ dưới ánh đèn dầu hoa kỳ tù mù. Thao hít một hơi thật sâu, từ từ gạt tấm vải bạt ra.

Khi nhìn thấy bản vẽ can mực nho cùng nét chữ quen thuộc của người bạn chí cốt năm xưa, đôi mắt đục mờ của bác Sâm đỏ hoe, ngón tay thô ráp nứt nẻ của ông run rẩy vuốt nhẹ lên dòng tên Trịnh Tấn Bằng.

“Thằng Bằng... mày cẩn thận đến thế này cơ mà...” Bác Sâm nghẹn ngào thốt lên. “Mày để lại cả sinh mệnh cho con trai mày đây này!”

“Bác Sâm, anh Toàn, Ngân, hãy nhìn xem.” Thao đanh giọng, lần lượt đặt từng vật chứng lên mặt bàn.

Đầu tiên là bản vẽ trắc địa gốc Lò số 4 năm 1972 của cha anh.

Thứ hai là mẩu nhãn thuốc nổ bằng giấy dầu ép mang ký hiệu kíp vi sai tam giác kép cùng dấu khắc chìm ba chữ cái “Đ.K.C”.

Thứ ba là khối than antraxit nguyên khối đen nhánh ánh chì mà Toàn thu thập được ở mép cảng Cửa Ông, minh chứng cho ruột trụ than số 3 đang bị bòn rút từng đêm.

Và cuối cùng là trang sổ ghi chép trắc địa đêm qua của Thao: độ lệch tâm tim lò theo phương ngang tại mốc số 2 đã chạm ngưỡng 4,2 milimét.

“Chuỗi chứng cứ đã hoàn chỉnh.” Thao nhìn thẳng vào mắt ba người, từng lời đanh thép như búa gõ đinh mốc. “Vụ sập Lò số 4 năm 1972 và nguy cơ sập mức 120m hiện tại là cùng một thủ đoạn bòn rút than chịu lực của Đặng Khắc Cương. Chúng ta không chỉ giải oan cho cha tôi, mà phải chặn đứng bàn tay tội ác của lão trước khi toàn bộ lò chợ số hai sụp đổ chôn vùi hơn một trăm thợ mỏ!”

Toàn đập mạnh bàn tay hộ pháp xuống thành phản, nghiến răng kèn kẹt: “Phen này cho lão Cương hết đường chối cãi! Chú Thao cứ bảo, cần đào bới hay canh gác ở đâu, tao liều mạng với lão!”

“Không được manh động.” Bác Sâm gằn giọng, ánh mắt lóe lên sự từng trải. “Lão Cương còn tay chân và súng cạcbin. Chúng ta phải trao tận tay hồ sơ này cho cấp trên...”

Lời bác Sâm chưa dứt thì chiếc loa phóng thanh nén bằng nhôm treo trên cột điện đầu ngõ xí nghiệp bỗng rú lên một hồi còi hú rát tai, cắt ngang bầu không khí căng thẳng. Tiếp đó, tiếng rè rè của máy phát vang lên, hòa cùng giọng đọc dõng dạc của nữ phát thanh viên phòng điều hành mỏ “Thông báo khẩn của Ban Giám đốc Xí nghiệp Khai thác Than Cẩm Sơn! Chấp hành chỉ thị của Bộ Mỏ và Luyện kim, bắt đầu từ sáng thứ Hai tuần tới, Đoàn Thanh tra kỹ thuật đặc biệt của Tổng cục Mỏ Địa chất do đồng chí Kỹ sư Trần Mạnh Hùng làm Trưởng đoàn sẽ về làm việc trực tiếp tại xí nghiệp để tổng kiểm tra an toàn và tiến độ khai thác toàn khu mỏ...”

Bản tin vang dội khắp xóm thợ, át cả tiếng gió bấc gầm rít trên mái ngói.

Trong gian nhà vách đất, bốn người đưa mắt nhìn nhau. Thao siết chặt quả dọi thép trong lòng bàn tay, cảm nhận góc cạnh nhọn hoắt lạnh buốt nhưng rắn rỏi khôn cùng. Giờ phán quyết đã điểm, và cuộc chiến sinh tử dưới đáy hầm than giờ đây mới thực sự bắt đầu.