Chương 1: Lệnh Điều Động Trước Mùa Đông
“Bốn trăm tám mươi triệu đồng! Cả một huyện miền đồi lấy đâu ra món nợ khổng lồ đến mức ấy, nếu không có kẻ cố ý rút ruột?”
Giám đốc Đặng Văn Thao đặt mạnh tập hồ sơ viền đỏ xuống mặt bàn gỗ tếch, phá tan bầu không khí ngột ngạt trong phòng làm việc Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tỉnh Vĩnh Phú. Gió mùa đông bắc cuối năm 1988 tràn về từng đợt, rít qua khe cửa lá sách tróc sơn, mang theo cái lạnh thấu xương của vùng trung du.
Biên Hữu Trực ngồi đối diện, lưng thẳng tắp trong bộ quân phục Tô Châu bạc màu sờn cổ áo. Trên ngực ông, chiếc huy hiệu Chiến sĩ Điện Biên Phủ ánh lên sắc đồng sẫm. Ông nâng cặp kính lão đồi mồi buộc sợi dây dù sau gáy, cẩn trọng lật từng trang công văn từ huyện Bình Lạc gửi lên. Từng con số dư nợ nhảy múa trước mắt ông, tròn chĩnh và trơ trẽn.
“Báo cáo nhanh của huyện đây, anh Trực.” Thao thở dài, châm điếu thuốc lá Tam Đảo. Đôi mắt sau tròng kính trắng gọng vàng trĩu nặng ưu tư. “Quỹ Tín dụng Nông nghiệp huyện Bình Lạc tuyên bố mất khả năng thanh toán. Bốn trăm tám mươi triệu đồng nợ quá hạn bị quy hết cho ba trăm hai mươi hộ xã viên thuộc bốn hợp tác xã nông nghiệp. Huyện đang lập đoàn liên ngành, rục rịch cưỡng chế tài sản, tịch thu nhà cửa và trâu cày của bà con để trừ nợ.”
Trực miết ngón tay lên danh sách xã viên. Mùa đông lạnh làm vết thương mảnh đạn năm 1954 nơi bắp chân phải của ông nhức buốt dữ dội, cơn đau như nhắc nhở về những ngày đào hào dưới làn đạn pháo. Ông khẽ xoa bắp chân dưới lớp vải Tô Châu, giọng trầm đĩnh đạc “Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị vừa ban hành hồi tháng Tư, ruộng đất mới giao khoán về hộ gia đình. Bà con đang chắt chiu từng thúng thóc, ngóng đồng vốn mua mạ giống cho vụ đôngxuân. Đòi cưỡng chế chuồng trâu lúc này thì dân lấy gì cày cấy? Đây không chỉ là chuyện nợ nần sổ sách, anh Thao ạ. Đây là bát cơm manh áo, là lòng tin của dân với chế độ.”
“Tôi hiểu chứ, anh Trực.” Thao day trán, nhìn người cựu binh già đầy ái ngại. “Tình hình dưới đó rất phức tạp. Giám đốc Quỹ Tín dụng Hoàng Bá Đạt có vây cánh bám rễ ở huyện, dư luận xì xào về những chuyến xe tuồn tiền đi buôn lậu đồng thỏi và gom vàng ngoài thị xã. Vụ này đụng đâu cũng gai góc. Ngặt một nỗi… anh tròn sáu mươi tư tuổi, chỉ còn đúng ba tháng nữa là nhận quyết định nghỉ hưu. Một đời liêm chính, tôi thực lòng không muốn anh phải gánh vạ gió tai bay trước ngày về nghỉ.”
Biên Hữu Trực ngẩng đầu. Ánh mắt ông vẫn quắc thước, kiên định như ngày đứng chân nơi chiến hào Điện Biên năm nào. Ông khẽ đẩy gọng kính lão, giọng dứt khoát “Ba tháng hay ba ngày thì tôi vẫn là cán bộ kiểm toán, là đảng viên. Năm xưa bom đạn ngút trời còn không lùi bước, lẽ nào giờ sắp về hưu lại quay lưng trước tiếng kêu oan của hàng trăm gia đình nông dân? Anh cứ ký quyết định thanh tra đặc biệt đi. Tôi nhận việc này.”
Nét căng thẳng trên mặt Thao giãn ra. Ông gật đầu, siết chặt bàn tay chai sần của Trực “Tôi biết tính anh từ hồi ở chiến khu, thấy việc bất công là không chịu ngồi yên. Vậy anh định đưa ai đi cùng?”
“Tôi cần hai người.” Trực đáp dứt khoát. “Cậu Lê Quốc Anh bên phòng Thanh tra kế toán và cô Hoàng Thị Loan bên văn thư thủ quỹ. Quốc Anh đào tạo chính quy, nắm vững nghiệp vụ hạch toán ngân sách và tính toán sắc bén. Còn cô Loan cẩn trọng, trung thực, giữ tài liệu niêm phong chu đáo. Ba người là đủ một tổ thanh tra gọn gàng, cơ động.”
“Được, tôi ký ngay!” Thao đứng dậy. “Toàn quyền kiểm tra hồ sơ do anh quyết định. Chi nhánh tỉnh sẽ làm chỗ dựa vững chắc cho đoàn.”
Nửa giờ sau, tại gian phòng làm việc của đoàn thanh tra, ánh đèn bàn tỏa sáng ấm áp xua bớt gió lạnh ngoài hiên.Lê Quốc Anh, thanh niên hai mươi tám tuổi đeo kính cận gọng nhựa đen, đang cẩn thận lau từng hạt của chiếc bàn tính gỗ mun nhẵn bóng. Tiếng hạt tính va lách cách giòn giã dưới ngón tay thoăn thoắt của anh. Bên cạnh, cuốn sổ tay kẻ ô ly bìa cứng đã mở sẵn, ngòi bút kim tinh bơm đầy mực xanh đen.
“Chú Trực,” Quốc Anh ngẩng lên, mắt sáng rực vẻ háo hức xen lẫn âu lo, “cháu vừa rà soát bảng tổng kết tài sản năm ngoái của Quỹ Tín dụng Bình Lạc. Số dư quay vòng bất thường lắm ạ. Bốn trăm tám mươi triệu đồng trong thời buổi siêu lạm phát này là con số khổng lồ, đủ sức làm chao đảo cả thị trường kim khí!”
“Chính vì thế chúng ta mới phải lội về tận nơi, Quốc Anh ạ.” Trực vừa nói vừa mở chiếc cặp da simili cũ sờn góc, xếp hai tập biểu mẫu kiểm toán trắng và lọ mực son đỏ vào ngăn giữa. “Chuyến này về cơ sở sẽ gian nan. Phải xắn quần lội bùn, ăn ngô bung khoai luộc cùng bà con, đối mặt với những cạm bẫy khó lường. Cậu đã sẵn sàng chưa?”
“Cháu sẵn sàng rồi ạ!” Quốc Anh đáp dõng dạc. “Được đi cùng chú là bài học lớn nhất đời thanh tra của cháu.”
Ở góc phòng, Hoàng Thị Loan trong chiếc áo len màu hạt dẻ đan tay đang kiểm tra chiếc hòm tôn nhỏ. Cô gái hai mươi lăm tuổi nhẹ nhàng đặt con dấu kiểm soát bọc nhung vào hòm, xếp các thỏi sáp niêm phong đỏ thắm, kéo bấm và tập nhật ký công tác giáp lai cẩn mật. Loan ngẩng đôi mắt đen láy, lễ phép “Báo cáo thủ trưởng, toàn bộ giấy tờ niêm phong và sổ nhật ký cháu đã kiểm tra đủ. Đèn bão và hai bấc phụ cháu cũng buộc sẵn vào bao tải sau yên xe đạp rồi ạ.”
Nhìn hai người đồng sự trẻ tuổi chu đáo, Trực khẽ mỉm cười, cảm nhận hơi ấm lan tỏa trong lòng giữa chiều đông buốt giá “Tốt lắm. Năm giờ sáng mai xe đò chạy, ba chú cháu tập trung tại cổng cơ quan. Đường đồi Bình Lạc lầy lội, phải bọc kín hòm tài liệu, không để dính nước mưa.”
Hai người trẻ vừa rời phòng thu xếp hành lý cá nhân thì tiếng gõ cửa cộc cộc vang lên. Bác bảo vệ cơ quan bước vào, trao cho Trực chiếc phong bì giấy dó dán kín “Đồng chí Trực, có người gửi gấp qua bưu điện thị xã lúc chập tối, dặn chuyển tận tay Trưởng đoàn thanh tra.”
Trực đón chiếc phong bì ram ráp mép giấy. Bên ngoài không dán tem thư, không có tên người gửi, chỉ đề một dòng chữ in hoa nắn nót: “KÍNH GỬI ĐỒNG CHÍ BIÊN HỮU TRỰC”.
Đợi bảo vệ khép cửa, Trực cầm con dao rọc giấy bằng đồng rạch nhẹ mép bì thư. Mẩu giấy pơluya kẻ ngang gấp làm tư rơi xuống mặt bàn, tỏa ra mùi thuốc lá Dunhill thoang thoảng.
Dưới ánh đèn vàng, những dòng chữ mực tím hiện lên nguệch ngoạc nhưng hằn sâu vào thớ giấy, toát vẻ đe dọa thâm hiểm. Kẻ giấu mặt khuyên ông cựu binh già nên biết điều viện cớ bệnh tật để từ chối chuyến đi, đừng tự chuốc vạ vào thân khi ngày cầm sổ hưu đã cận kề.
Mắt Trực đanh lại, đôi mày hoa râm nhíu chặt khi đọc tới những dòng chữ cuối cùng. Dưới nét mực run rẩy của bức thư nặc danh là dòng chữ cảnh cáo đanh gọn: “Đất Bình Lạc nước sâu sóng dữ, chiếc cặp da của cựu binh già không che nổi 480 triệu đồng đâu!”.
Bút Toán Đỏ Chặn Đứng Bẫy Nợ Khống
