Chương 24: Bí Quyết Dưới đáy Thuyền

Hoài Ân rảo bước theo bóng lưng gầy gò của nội. Gió biển đêm thổi qua rặng dừa xào xạc, mang theo hơi muối mằn mặn phả vào gò má rám nắng của chàng. Rời khỏi không khí rộn rã ngoài sân đình, bước chân chàng chùng xuống khi bước qua bậc cửa liếp quen thuộc của xưởng đan nan họ Mạch.

Trong xưởng, ngọn lửa than củi đước trong lò vẫn âm ỉ đỏ hồng, tỏa ra mùi khói dầu rái nồng ấm quyện cùng hương vỏ hàu nung và cật tre già. Hai người thợ bạn trong xóm đã đợi sẵn tự lúc nào bên giàn thuyền. Thấy ông cháu chàng bước vào, họ khẽ gật đầu chào rồi cùng xắn tay áo.

— Tháo mây thôi các anh, để thuyền nghỉ ngơi sau trận bão — Hoài Ân cất giọng trầm ấm, bàn tay thoăn thoắt lách vào từng nút buộc.

Mười hai chiếc thuyền nan sau chuyến vượt bão nay nằm sát bên nhau trên nền cát. Hoài Ân cẩn thận cậy từng nút hoa mai kết bằng chão xơ dừa bện mây rừng. Những sợi chão từng gồng mình giữ chặt mười hai chiếc thuyền vượt qua xoáy Mắt Rồng nay đã sờn mép, nhưng từng mối bện vẫn khắng khít bền chặt. Tiếng tháo dỡ lách cách vang lên nhịp nhàng trong đêm tĩnh mịch. Từng chiếc thuyền nan mũi thon hình lá sen lần lượt được tách rời, trở về với dáng vẻ thanh thoát mộc mạc ban đầu.

Khi chiếc thuyền số sáu – con thuyền trung tâm nơi chàng từng nắm đòn chèo lái trụ – được kéo lại gần lò than, Hoài Ân cúi người nheo mắt soi xét từng tấc nan dưới đáy lườn. Chàng miết ngón tay chai sần dọc theo các mối tre uốn cong. Những vết chà xát do va chạm với đá ngầm ở rạn Bàn Chông chỉ làm trầy lớp màng chai màu nâu thẫm bên ngoài, tuyệt nhiên không một thớ cật nào bị dập gãy. Kỹ pháp Tam Tầng Khóa Cốt mà ông nội truyền dạy quả thực huyền diệu khôn lường: lớp nan dọc chịu lực kéo, lớp nan ngang chống va đập, còn lớp đan xiên mắt cáo như chiếc khóa gài co giãn linh hoạt, phân tán lực xé của sóng dữ ra khắp thân thuyền.

Hoài Ân dùng nạo sắt cạo sạch cát sạn và mảng chai rộp ở những chỗ trầy xước. Chàng múc một muỗng dầu rái non sóng sánh trong nồi con đặt trên than đỏ, rắc thêm nhúm bột vỏ hàu nung mịn màng rồi quấy đều tay cho đến khi hỗn hợp dẻo quánh lại như mạch nha. Chàng tỉ mỉ miết từng lớp chai mới lên sống đáy, hơ nhẹ thanh than hồng cho nhựa cây rút sâu vào kẽ tre. Nhìn mười hai chiếc thuyền vẫn vẹn nguyên hình hài sau ngọn sóng lừng cao hai trượng, trong lòng chàng dâng lên niềm thán phục khôn xiết đối với công phu bách nghệ mà tổ tiên truyền lại.

Ở góc xưởng, cụ Cát lặng lẽ ngồi xuống chiếc đòn kê bên mép vạc chai. Ánh than hồng bập bùng hắt lên gương mặt đồi mồi màu đồng hun, soi rõ đôi mắt đã hồi phục ánh nhìn sáng trong, không còn vệt máu khô nơi khóe mi. Cụ chăm chú ngắm nhìn từng thao tác thuần thục, dứt khoát của đứa cháu nội. Khi Hoài Ân vừa lau sạch vệt dầu rái dính trên mu bàn tay, cụ khẽ ho một tiếng rồi cất lời — Ân à, lại đây với nội.

Chàng thợ trẻ dạ một tiếng, bước tới ngồi xếp bằng trên tấm phên nứa trước mặt ông cụ. Cụ Cát thong thả rút từ trong ngực áo chàm ra một bọc vải điều đã sờn chỉ, mở từng nếp vải cẩn thận như nâng niu vật báu linh thiêng. Nằm gọn bên trong là chiếc dùi đan nan bằng gỗ trắc đen nhánh dài chừng một gang tay, phần đầu bịt đồng thau đã mòn vẹt nhưng nhẵn bóng như gương nhờ mồ hôi của bao đời thợ.

Hoài Ân nín thở nhận ra vật bất ly thân của ông nội suốt gần một thế kỷ qua, từ thuở cụ tổ họ Mạch lập nghiệp đan thuyền nan ở bãi Thạch Bi. Chiếc dùi từng nậy từng mắt nan, gõ nhịp từng đường cạp qua biết bao mùa dông bão.

Cụ Cát nâng chiếc dùi bằng cả đôi tay run run vì tuổi tác, rồi trang trọng đặt vào lòng bàn tay chàng — Từ nay, cái dùi này thuộc về cháu. Trận bão vừa rồi, cháu đã thay lão cầm lái trụ, đưa mười hai chiếc thuyền nan chở hơn một trăm năm mươi mạng người vượt qua miệng cọp trở về bờ an toàn. Tay chèo của cháu đã vững, đường nan của cháu đã bén, lòng cháu vì bà con mà kiên định. Họ Mạch xóm Thạch Bi từ giờ đã có thợ cả mới gánh vác.

Nghe những lời ruột gan của ông nội, sống mũi Hoài Ân cay xè. Chàng nắm chặt chiếc dùi gỗ trắc còn vương hơi ấm của cụ, giọng run rẩy:— Nội ơi, cháu làm sao sánh được với nội… Nếu không có đôi mắt của nội nhìn thấu từng sợi tơ nước, chỉ lối qua bãi Bàn Chông và chỉ điểm khe thở dẹp yên xoáy Mắt Rồng, thì dẫu cháu có dốc cạn sức tàn ghìm chèo cũng đã tan thây dưới biển sâu rồi.

Cụ Cát mỉm cười đôn hậu, ánh mắt nhìn sâu vào ngọn lửa than đỏ rực. Lần đầu tiên trong đời, người thợ già mở lòng giãi bày điều bí mật mà cụ đã chôn chặt trong dạ suốt chín mươi hai năm — Thằng Ân à, cháu nói không sai. Trời sinh ra lão có đôi mắt khác người, nhìn xuống biển sâu thấy được dòng chảy cuộn tròn như những sợi tơ ánh sáng, biết trước thớ nước nào bốc ngược, mạch ngầm nào chực nuốt chìm thuyền. Dị năng Tuệ Nhãn ấy lão giấu kín gần trọn đời người vì sợ thiên hạ dị nghị bảo là tà thuật. Nhưng trận bão vừa qua đã dạy cho lão một bài học lớn nhất đời thợ.

Cụ Cát ngừng lại, khẽ đặt bàn tay gầy guộc lên vai Hoài Ân, giọng trầm xuống đầy xúc động — Đôi mắt thần nhìn thấu luồng ngầm cũng chỉ là thứ phụ trợ bên ngoài thôi cháu ạ. Nhìn thấy đường đi mà lòng người run sợ thì tay chèo vẫn lạc. Thấy được xoáy sâu mà đáy thuyền chắp vá sơ sài thì một lọn sóng cũng đủ đánh toác cạp nan. Bí quyết lớn nhất giữ cho thuyền nan không chìm giữa muôn trùng sóng dữ không nằm ở đôi mắt của lão, mà nằm ở chính đáy thuyền này!

Cụ Cát chỉ tay về phía chiếc thuyền nan vừa được dặm chai — Đó là sự cẩn trọng kiên nhẫn khi chuốt từng nan tre lồ ô đủ mười tháng ngâm bùn, là từng muỗng dầu rái non nấu đúng độ quánh, và hơn hết là tấm lòng thương xót đồng bào, biết nghĩ cho tính mạng của người ngồi trong lòng thuyền. Người thợ đan nan mà trong lòng chỉ nghĩ đến bổng lộc hay khoe khoang tài nghệ thì nan tre sẽ cứng đờ, gặp sóng là gãy. Chỉ khi nào lòng mình mềm mại như thớ nước, xem sinh mệnh của bà con như ruột thịt của mình, thì chiếc thuyền nan nhẹ tựa lá sen mới có thể búng qua miệng tử thần. Cái tâm vì người, đó mới là cốt tủy của bách nghệ Thạch Bi!

Từng lời của ông nội như dòng nước mát rót thẳng vào tâm can Hoài Ân. Những bồng bột, kiêu hãnh của tuổi mười chín bấy lâu nay bỗng tan biến sạch trơn, chỉ còn lại sự thấu triệt sâu xa và lòng kính ngưỡng vô hạn. Nước mắt chàng lăn dài trên đôi gò má rám nắng. Chàng quỳ rạp người xuống nền cát mịn, hai tay nâng chiếc dùi đan nan gia truyền lên ngang trán, giọng nghẹn ngào mà đanh thép — Lời nội dạy cháu xin khắc cốt ghi tâm! Cháu thề suốt đời giữ trọn cái tâm người thợ họ Mạch, chuốt từng sợi nan vì sự an nguy của bà con, không phụ công ơn dưỡng dục của nội và tiền nhân!

Cụ Cát khẽ đỡ đứa cháu nội đứng dậy, ánh mắt lấp lánh niềm an ủi khôn cùng. Trong gian xưởng nhỏ ấm nồng hương tre nứa và nhựa dầu, hai ông cháu cùng đứng bên nhau ngắm nhìn mười hai chiếc thuyền nan đã được phục hồi hoàn chỉnh. Những vành cạp uốn cong mềm mại, lớp dầu rái non đã se mặt láng bóng dưới ánh lửa bập bùng, toát lên vẻ đẹp kiên cường, dẻo dai. Chúng lại sẵn sàng theo chân người bãi ngang rẽ sóng ra khơi, tiếp tục chở che những phận người mưu sinh trên đầu sóng ngọn gió.

Đêm đã tàn. Gió biển ngoài bãi bắt đầu chuyển mình se lạnh mang theo hơi ẩm của đất trời lúc chuyển canh.

Khi tiếng gà gáy canh năm vừa cất lên xua tan màn sương sớm, tiếng hò dô vang dội của đám trai tráng từ phía bìa rừng bỗng rộn rã vọng về bãi cát.