Chương 3: Cơn Sốt Chỉ Tiêu

Thao nén hơi thở, bàn tay đặt trên mặt bàn kính khẽ giữ chặt mép cuốn sổ trắc địa của cha. Đặng Khắc Cương nện từng bước nặng nề vào phòng, thân hình đẫy đà choán lấy ánh sáng lọt qua cửa. Cánh cửa gỗ phía sau đung đưa trong luồng gió lạnh thốc từ hành lang, mang theo mùi thuốc lá Điện Biên khét nồng. Ngân giật mình, bờ vai khẽ run lên khi toan kéo tấm giấy can che xấp “Hồ sơ sự cố địa chất Lò số 4 – 1972”, nhưng Thao đã khẽ lắc đầu ngăn lại. Anh đứng thẳng lưng, bình thản đón lấy luồng nhìn sắc lạnh đầy cảnh giác của viên Giám đốc.

“Hai cô cậu đang làm cái gì ở đây giữa giờ giao ca thế này?”

Cương cất giọng khàn đặc, khói thuốc phì qua kẽ răng vàng ố. Đôi mắt ti hí của ông ta quét một lượt từ chiếc máy kinh vĩ Theo020 ở góc phòng rồi dừng lại ở hai tấm bình đồ đang lồng lên nhau dưới ánh đèn rọi ngược. Nét mặt Cương đanh lại “Hồ sơ sự cố năm 1972? Lôi mấy mớ bản vẽ cũ rích ra đây làm gì?”

Ngân cố giữ giọng chừng mực của một cán bộ lưu trữ: “Báo cáo đồng chí Giám đốc, chúng tôi đối chiếu tọa độ cũ để phục vụ việc lập bình đồ cập nhật cho phân xưởng khai thác.”

“Cập nhật cái gì ở đống giấy lộn này?” Cương gõ ngón tay mập mạp cồm cộp lên mặt kính bàn vẽ, tàn thuốc đỏ rực rơi xuống mép giấy. “Lò số 4 đã niêm phong mười năm rồi. Toàn mỏ đang dồn sức cho phong trào ‘Than cho Tổ quốc’, từng tấn than antraxit lúc này đều là mồ hôi, là thành tích báo công lên cấp Bộ. Đoàn tàu than rót xuống cảng Cửa Ông không thể chậm một giờ. Xí nghiệp phát gạo bìa N cho các cô các cậu là để bám vỉa than đang đào, chứ không phải ngồi đây bới móc dĩ vãng!”

Thao nhìn thẳng vào khuôn mặt béo xị của viên Giám đốc: “Thưa đồng chí Giám đốc, vỉa than mức âm một trăm hai mươi mét và Lò số 4 nằm chung một hệ thống đứt gãy nghịch sa thạch. Việc đối chiếu số liệu là quy trình bắt buộc để dự báo áp lực mỏ, bảo đảm an toàn cho các kíp thợ.”

“An toàn?” Cương cười gằn, giọng sắc lẹm. “Cậu Thao, đừng đem mấy thứ sách vở kinh viện ra đây lên lớp cho tôi! Tôi nghe Quản đốc báo lại, ca một sáng nay cậu cắm cọc tiêu, giăng dây dọi rề rà làm chậm tiến độ ở lò chợ số 2. Cậu có biết nửa tiếng gián đoạn đó làm hụt bao nhiêu tấn than kế hoạch không? Cậu làm việc cứng nhắc, rập khuôn lý thuyết như thế là đang cản trở sản xuất của anh em đấy!”

Trước vẻ trịch thượng của Cương, Thao vẫn giữ nét mặt bình thản. Quả dọi thép trong bao da bên hông như truyền hơi lạnh rắn rỏi qua lớp áo bảo hộ, nhắc anh nhớ về lẽ phải.

“Tôi yêu cầu tạm dừng máy khoan là có căn cứ kỹ thuật,” Thao đĩnh đạc đáp. “Ca sáng nay, nóc vỉa lò chợ số 2 đã võng lún 0,8 milimét. Vách sa thạch đang chịu ứng suất uốn quá giới hạn đàn hồi. Nếu phân xưởng cứ thúc ép nổ mìn dồn dập mà không gia cố vì chống, vách đá nóc sẽ nứt toác, nguy cơ tụt lở đè bẹp cả lò chợ.”

“Bậy bạ!” Cương đập bàn đánh rầm một tiếng, khiến chiếc đèn bàn chao đảo. Gương mặt béo tròn của ông ta đỏ bừng vì giận dữ: “0,8 milimét thì đã làm sao? Chưa đầy một ly đá cựa mình mà cậu đã lu loa lên như sắp sập hầm đến nơi! Thợ mỏ Cẩm Phả bao đời nay đội vỉa than mà sống, ai chẳng biết đá lúc nào chẳng thở, chẳng cắn răng? Cậu mới vào lò được mấy bữa mà dám to mồm phán xét?”

Cương chĩa ngón tay trỏ vào ngực Thao, gằn giọng răn đe: “Tôi cảnh cáo cậu, đừng có vin vào mấy con số suy diễn để gieo rắc tâm lý hoang mang, làm dao động tư tưởng công nhân giữa lúc dầu sôi lửa bỏng này! Tội cản trở chỉ tiêu nhà nước đủ để tước thẻ mỏ và đuổi cậu ra khỏi ngành. Bất cứ ai làm ảnh hưởng tiến độ, tôi sẽ đưa ra Hội đồng kỷ luật xử lý nghiêm khắc!”

Không khí trong phòng căng thẳng nghẹt thở. Đúng lúc ấy, một giọng nói trầm đục vang lên từ bậu cửa “Báo cáo đồng chí Giám đốc, việc đo đạc sáng nay là do kíp tôi yêu cầu đấy ạ.”

Bác Sâm bước vào phòng trong bộ quần áo thợ lò bạc phếch dính đầy bụi than, cổ vắt chiếc khăn mặt cháo lòng ẩm ướt. Đôi bàn tay thô ráp nứt nẻ như vỏ lim già buông thõng hai bên sườn, nhưng ánh mắt sắc sảo dưới hàng mày hoa râm toát lên uy lực ngầm của người thợ bốn mươi năm đội vỉa.

Cương thu tay về, giọng chùng xuống đôi chút: “Ông Sâm? Ca một tan rồi, ông lên đây làm gì?”“Tôi lên tìm thằng Thao lấy số đo tim lò,” bác Sâm bước tới cạnh Thao, bàn tay rắn chắc khẽ tựa lên vai anh như bức tường thành che chở. “Tôi bốn mươi năm đội vỉa, tai tôi nghe vách đá cắn răng ken két từ sáng tới giờ. Thằng Thao nó buông quả dọi, đo đạc cẩn thận từng phân từng ly là để giữ mạng cho anh em Kíp 1 chúng tôi, giữ cho lò đứng vững thì dòng than mới chảy đều ra cảng được. Kỹ thuật mỏ mà làm ẩu, chết người sập lò thì lấy ai ra mà thi đua, thưa đồng chí Giám đốc?”

Lời nói mộc mạc nhưng đanh thép của người thợ già kỳ cựu khiến Cương nghẹn lời. Ở mỏ Cẩm Sơn này, uy tín của bác Sâm quá lớn. Nếu công khai xung đột với bác Sâm về an toàn tính mạng thợ lò, phong trào thi đua mà Cương dày công dàn dựng sẽ lập tức lung lay.

Cương nheo mắt ti hí, dập mạnh mẩu tàn thuốc lá Điện Biên vào chiếc gạt tàn sứ cho đến khi tắt ngấm.

“Được rồi, ông Sâm,” Cương hừ lạnh một tiếng, sửa lại nếp áo ký giả bốn túi màu cỏ úa. “Tôi nể ông là thợ già có công, nhưng thi đua sản xuất là pháp lệnh. Nhắc kíp của ông tập trung bốc than cho đủ chuyến goòng ca sau. Còn cậu Thao, nhớ lấy lời tôi đấy!”

Nói rồi, Cương quay ngoắt người, sải bước rầm rập rời khỏi phòng. Tiếng đế giày da xa dần dọc hành lang rồi chìm hẳn vào tiếng còi tầm ngoài sân mỏ.

Ngân thở phào nhẹ nhõm, vội thu dọn tập hồ sơ rồi khóa chặt vào tủ sắt. “May mà có bác Sâm đỡ lời,” cô lo lắng nhìn Thao. “Ông Cương cay cú lắm rồi, anh phải hết sức cẩn thận.”

“Cảm ơn bác,” Thao quay sang người thợ già. “Nếu không có bác, chắc ông Cương không chịu bỏ qua dễ thế.”

Gương mặt sạm đen bụi than của bác Sâm đanh lại, ánh mắt nhìn ra ngoài cửa sổ trĩu nặng ưu tư. Bác vỗ vai Thao: “Cất sổ sách rồi đi theo tao. Xuống dưới sân đã.”

Thao cất cuốn sổ của cha vào túi áo ngực, cùng bác Sâm bước xuống cầu thang nhà điều hành. Gió mùa đông bắc thổi hun hút, cuốn theo từng đợt bụi than xám xịt bay là là trên mặt đường đá dăm. Tiếng máy tời cáp giếng nghiêng vẫn rầm rập quay đều đưa từng thùng than từ mức sâu lên mặt đất.

Bác Sâm không về khu tập thể Mỏ Vàng Đen, mà rẽ ngoặt ra phía sau trạm nạp đèn ắc quy. Góc khuất này chất đầy những vỏ bình chì hỏng hóc, xích sắt rỉ sét và các cuộn dây cáp tời bỏ xó, vắng lặng không một bóng người qua lại.

Dừng lại sau đống vỏ bình ắc quy xếp cao quá đầu người, bác Sâm cảnh giác đưa mắt nhìn quanh. Bác kéo Thao lại sát mình, ghé tai anh hạ giọng thì thầm “Thao này, chuyện đá cắn răng ở mức âm một trăm hai mươi mét không đơn giản chỉ là áp lực tự nhiên đâu cháu.”

Thao giật mình: “Bác phát hiện ra điều gì sao bác?”

Hơi thở của bác Sâm nồng mùi thuốc lào và bụi than, đôi mắt già nua ánh lên vẻ nghiêm trọng hiếm thấy “Mấy đêm ca ba vừa rồi, tao để ý thấy có một nhóm thợ lạ mặt. Bọn chúng không thuộc biên chế Kíp 1 hay Kíp 2 của phân xưởng mình, mà do tay chân lão Cương trực tiếp điều động. Cứ nửa đêm, khi các lò chợ chính đang ầm ĩ tiếng máy khoan đá, bọn chúng lại lén lút mang choòng và xà beng mò vào đục phá tại các ngách phụ vắng người sâu trong vỉa than...”