Chương 7: Chia đôi Sân Gạch

Mẩu phấn trắng còn dính vệt bụi mỏng nơi đầu ngón tay chai sạn của ông Quý. Gió chiều xào xạc lay động rặng nhãn ven rào, hắt những vệt nắng muộn loang lổ lên vạt áo bạc màu của thằng Nam. Thằng bé đứng sững nơi đầu ngõ, đôi vai hơi so lại dưới sức nặng của chiếc ba lô con cóc dính đầy bụi đường. Trên khóe môi nó, vết trầy sau cái tát hôm nọ đã khô miệng, đóng vảy sẫm màu. Đôi mắt nó nhìn chằm chằm vào vệt phấn trắng xóa vừa vạch đôi sân gạch Bát Tràng, rồi dừng lại nơi chiếc máy thu âm cầm tay đang nhấp nháy đốm đèn đỏ thầm lặng.

Cổ họng ông Quý thắt lại, lồng ngực dội lên một nhịp nhói buốt. Ba mươi năm nếm trải bao cay đắng của nghề, chưa từng có lúc nào ông thấy đôi bàn tay mình vụng về như khi đối diện với đứa con trai út. Ông nuốt nghẹn, bước chậm rãi về phía cổng ngõ, giọng trầm ấm cố giữ bình thản “Về rồi đấy à con? Vào nhà rửa mặt mũi rồi ăn bát cơm nguội.”

Uyên từ mé hiên cũng bước vội ra, hốc mắt còn hoe đỏ sau cuộc trò chuyện trước bàn thờ mẹ “Nam… Vào nhà đi em.”

Cụ Mộc ngồi bên bàn nước, khẽ phe phẩy chiếc quạt nan, cất giọng xoa dịu “Thằng Nam về đúng lúc lắm. Nhà đang cữ việc lớn, thiếu sức trai thì lấy ai gánh vác.”

Nam đứng trân trân nhìn cha. Ánh mắt cậu dời từ gương mặt sạm đen hằn sâu vết chân chim của ông Quý xuống bàn tay phải đang khẽ run giấu sau vạt áo nâu. Cậu nuốt khan, chiếc ba lô trên vai khẽ xốc lên “Con… về lấy nốt ít đồ thôi.”

Nói đoạn, ánh mắt Nam chạm phải góc bàn gỗ lim trong nhà, nơi chiếc tai nghe cũ dính bùn đất đã được ông Quý cẩn thận lau sạch từng kẽ đệm m*t, đặt ngay ngắn cạnh kỷ trà. Nam sững người. Bờ vai gầy khẽ run lên, cậu cúi gằm mặt, bàn tay siết chặt chiếc máy thu âm đến trắng bệch các đầu ngón.

Một thoáng im lặng trôi qua. Rồi Nam ngẩng lên, giọng dứt khoát nhưng vương nét ngập ngừng “Con sẽ ở lại xưởng phụ bố và chị khuân vác, làm việc nặng… Nhưng con có một điều kiện.”

Ông Quý nhìn thẳng vào mắt con trai “Điều kiện gì, con cứ nói.”

“Trong suốt sáu mươi ngày này, con được toàn quyền thu âm mọi âm thanh của xưởng tương. Bố không được cấm con làm nhạc, không bảo âm thanh này là vô tích sự nữa.”

Nhìn ngọn lửa đam mê xen lẫn nỗi khát khao được công nhận bừng lên trong mắt đứa con út, khóe mắt ông Quý chợt cay xè. Hóa ra bấy lâu nay, sự nghiêm khắc vụng về của ông đã bóp nghẹt tiếng lòng của con. Ông khẽ gật đầu, giọng trầm xuống đầy bao dung “Được. Bố đồng ý. Miễn là con dốc sức cùng bố và chị.”

Sáng hôm sau, khi tiếng gà gáy ran khắp xóm Bần, ranh giới đường phấn trắng trên khoảng sân gạch ba trăm mét vuông chính thức đi vào vận hành. Tám mươi chiếc chum sành da lươn cổ kính được chia rành rọt thành hai nửa. Nửa phía đông là bốn mươi chiếc chum truyền thống của ông Quý, giữ nguyên nắp nón lá đan bằng tre cật, sừng sững phơi mình đón nắng gió tự nhiên như bao đời nay. Nửa phía tây là bốn mươi chiếc chum giao cho Uyên quản lý. Cô gái trẻ cùng Nam dựng nên dãy khung bạt che vi sinh trắng muốt, bên trên gắn các đầu dò nhiệt kế cảm ứng đo nhiệt độ tự động, nối dây tín hiệu về bảng theo dõi kỹ thuật số đặt ở góc buồng muối cũ.

Đứng giữa lằn ranh phấn trắng, nhìn dãy bạt hiện đại của con gái đối lập với nếp chum trầm mặc của mình, ông Quý không khỏi bùi ngùi. Nhưng trong lòng ông, sự giận dữ trước đây đã nhường chỗ cho một nỗi tò mò kín đáo.

“Bắt đầu thôi các con!” Ông Quý lên tiếng, phá tan sự trầm mặc buổi sớm.

Công đoạn đầu tiên của cuộc đối chứng sáu mươi ngày là chuẩn bị nguyên liệu quy mô lớn. Mười bao tải gai đựng đỗ tương cúc vàng hạt nhỏ và gạo nếp cái hoa vàng ruộng bãi được Nam khỏe khoắn vác từ kho ra giữa sân. Từng thớ cơ trên cánh tay chàng trai hai mươi tuổi gồng lên, mồ hôi ướt đẫm lưng áo nhưng ánh mắt lấp lánh niềm vui. Trước ngực áo Nam, chiếc máy thu âm nhỏ nhắn được cài chặt bằng móc kim loại, chĩa đầu thu về phía sân gạch.

Ông Quý và Uyên ngồi đối diện nhau bên chiếc mẹt tre khổng lồ, bắt tay vào việc sàng sẩy. Đôi bàn tay thô ráp của ông Quý thoăn thoắt lắc đều chiếc nia. Từng vốc đỗ tương cúc vàng hạt tròn lẳn, mẩy đều tăm tắp nhảy múa rào rào trong lòng nia tre, trút bỏ những hạt lép và bụi cám mịn.

“Xoạt… rào… rào…”

Âm thanh khô giòn của hạt đỗ va vào nhau vang lên nhịp nhàng như một khúc nhạc đồng quê. Nam lập tức quỳ gối bên mép nong, ghé sát đầu thu âm, đôi mắt chăm chú lắng nghe qua tai nghe, ngón tay khẽ nhịp theo từng cữ sàng của cha.

“Tiếng đỗ này nghe đanh và giòn lắm bố ạ,” Nam buột miệng thốt lên.Ông Quý dừng tay, bốc một nắm đỗ đưa lên mũi ngửi rồi xòe ra trước mặt hai con “Đỗ cúc vàng bãi sông Hồng đấy. Hạt tuy nhỏ bằng nửa đỗ lai công nghiệp, nhưng vỏ mỏng, ruột vàng ươm, đậm dầu. Phải đỗ này thì tương ngấu mới có vị ngọt đượm thấm sâu vào cuống họng.”

Uyên mỉm cười, cầm chiếc máy đo độ ẩm hạt bấm một nhịp “Độ ẩm hạt chỉ có mười hai phần trăm, đạt chuẩn hoàn hảo để ủ mốc và rang sấy đấy bố. Đỗ khô kiệt thế này thì nấm men có lợi phát triển rất nhanh.”

Lời đối chiếu của con gái khiến ông Quý khẽ mỉm cười. Nắng lên cao dần, xua tan những giọt sương mai trên giàn mướp. Sau khi sàng sẩy xong đỗ và nếp, gian bếp cũ lại đỏ lửa. Khói rơm quyện khói than củi bốc lên nghi ngút, mang theo hương thơm ngào ngạt của nếp cái hoa vàng đang chín tới trong chõ gỗ. Từng nong xôi nếp dẻo quánh, bóng bẩy được trút ra chõng tre bốc hơi nghi ngút, phát ra tiếng xèo xèo êm tai khiến Nam vội ghé đầu thu ghi lại, chuẩn bị cho cữ ủ mốc hoa cau.

Cùng lúc đó, ba chiếc chảo gang khổng lồ được bắc lên bếp than hồng rực để bắt đầu công đoạn rang đỗ. Ông Quý cầm đôi xẻng gỗ bản to, thuần thục đảo từng mẻ đỗ tương trên lòng chảo nóng rực.

“Tách… lách tách…”

Từng hạt đỗ bắt đầu nứt vỏ, nổ lách tách giòn giã. Mùi thơm bùi béo ngậy đặc trưng của đỗ chín xộc lên nồng nàn khắp gian bếp. Nam say sưa xoay chiếc micro ghi âm, chốc chốc lại cười toe toét nhìn chị “Chị Uyên nghe thử đoạn này xem, tiếng nổ nghe vui tai như pháo tết ấy!”

Uyên đang lau sạch khay ủ mốc vô trùng, nghe em trai gọi liền ngẩng lên mắng yêu “Mày cứ lo nghịch máy móc, cẩn thận kẻo tàn than bắn vào cháy áo đấy!”

Tiếng cười đùa rộn rã của hai chị em vang khắp gian bếp, xua tan đi bầu không khí u ám từng đè nặng suốt những tháng ngày qua. Đứng bên chảo gang đỏ lửa, mồ hôi túa ra ròng ròng trên trán, ông Quý cảm thấy lồng ngực mình ấm áp lạ kỳ. Đã bao lâu rồi căn nhà này mới lại có được hơi thở sum vầy như thế?

Đúng ngọ, cụ Mộc thong thả chống gậy tre sang chơi. Ông Quý vội lau tay vào chiếc khăn vải, kéo ghế mời cụ ngồi dưới bóng râm rặng nhãn, rót một bát nước chè xanh đặc sánh, bốc khói dâng lên cụ “Cháu mời cụ xơi nước ạ.”

Cụ Mộc nâng bát chè, nhấp một ngụm nhỏ, đôi mắt tinh anh nhìn ra khoảng sân đang rộn ràng sức sống “Khí thế lắm! Cả nhà một lòng cùng xắn tay vào việc thế này thì dẫu khó khăn đến đâu cũng gánh nổi. Nhưng mà chú Quý này…”

Cụ Mộc hạ giọng, đưa mắt nhìn lên những vệt mây đục nhờ nhờ nơi góc trời “Sớm nay già này ra vườn, thấy rễ nhãn rịn mồ hôi, kiến cánh bay thấp lè tè. Mới đầu tháng Năm âm lịch mà trời oi nồng bức bối thế này là có điềm lạ. Thời tiết năm nay thất thường khôn lường lắm đấy. Cữ mốc nếp và ngâm đỗ đợt này, chú và các cháu phải hết sức cẩn trọng.”

Lời cảnh báo của bậc cao niên làm chùng xuống niềm vui trong lòng ông Quý. Ông nhìn ra sân, khẽ gật đầu “Dạ, cháu xin ghi nhớ lời cụ dạy ạ.”

Đến chiều muộn, mẻ đỗ rang cuối cùng cũng vừa ngả màu vàng óng như mật, mùi thơm bùi ngậy lan tỏa nức mũi. Ông Quý cùng Nam cẩn thận khiêng chảo gang, trút từng mẻ đỗ chín giòn vào các chum sành đã đổ sẵn nước giếng khơi trong vắt.

“Xèo… xèo…”

Tiếng đỗ nóng gặp nước lạnh sôi réo rắt rạo rực. Hơi nước bốc lên nghi ngút mang theo mùi thơm ngọt ngào của mẻ đỗ chín, báo hiệu cữ ngâm nước đỗ bảy ngày bắt đầu.

Thế nhưng, đúng khoảnh khắc hai cha con đậy nắp chiếc chum cuối cùng, bầu trời phía đông bỗng tối sầm lại một cách dị thường. Mặt trời vừa lặn sau rặng tre thì từng mảng mây xám xịt từ mé sông Bắc Hưng Hải cuồn cuộn tràn về. Gió bắt đầu đổi hướng, không còn là ngọn gió đồng khô ráo ban trưa, mà là những luồng gió nồm ẩm ướt, mang theo hơi nước ngột ngạt và rin rít bám chặt vào da thịt. Khoảng sân gạch Bát Tràng vừa ráo nắng bỗng chốc tối sầm, không khí đặc quánh lại, báo hiệu một đợt nồm ẩm khắc nghiệt đang chực chờ đổ ập xuống xưởng tương Quý Đức.