Chương 12: Men Thuần Dưới Trăng

Ông Quý đứng lặng bên mé sân gạch Bát Tràng, nhìn những mảnh sứ vỡ vụn dưới chân con gái. Chiếc thìa sứ vừa rơi đánh xoảng xuống nền gạch nung, những giọt tương sẫm màu bắn lấm tấm lên mũi giày của Uyên. Không buông một lời quở trách, ông bước tới, khom lưng nhặt từng mảnh sứ sắc nhọn, cẩn thận gói vào chiếc khăn tay thô trong túi áo cánh nâu. Nhìn đôi vai con gái run lên sau thất bại cay đắng của mẻ tương mười lăm ngày, lòng ông chùng xuống xót xa. Đình Nam đứng cách đó vài bước, vội tắt máy thu âm trên ngực áo, ái ngại nhìn chị gái.

“Thôi, vào buồng rửa mặt nghỉ ngơi đi con,” ông Quý dịu giọng. “Chuyện đâu còn có đó.”

Uyên cắn chặt môi, chẳng thốt nên lời. Cô gạt vội dòng nước mắt rồi bước nhanh vào gian buồng, khép chặt cánh cửa gỗ lại.

Đêm rằm tháng Năm âm lịch buông xuống làng Bần trong thanh vắng. Vầng trăng tròn vành vạnh rọi ánh sáng bàng bạc xuống khoảng sân gạch ba trăm mét vuông. Tám mươi chiếc chum sành da lươn Thổ Hà và Hương Canh tắm mình dưới ánh trăng, bóng chum in sẫm trên nền gạch như những nốt nhạc trầm mặc. Gió mát từ bãi bồi sông Hồng mang theo hơi phù sa ngai ngái và mùi thơm bùi của những cữ đỗ tương đang ngả ngấu.

Bữa cơm chiều dọn ra nhưng Uyên không đụng đũa. Bước ra hiên, ông Quý thấy con gái đang ngồi thẫn thờ nơi bậu cửa gian buồng muối cũ, đôi vai mảnh khảnh thỉnh thoảng khẽ rung lên từng chặp.

Ông quay vào bếp, chắt từ chiếc ấm tích ủ trong giành rơm ra một bát nước vối nóng hổi thơm nồng. Bưng bát nước qua thềm gạch, ông ngồi xuống bậc thềm đá mát lạnh cạnh con gái.

“Uống ngụm nước vối cho ấm bụng đi con,” ông Quý đặt bát nước vào đôi bàn tay đang buông thõng của Uyên.

Hơi ấm từ bát nước khiến Uyên giật mình. Cô ngẩng lên, gương mặt tái nhợt, mắt sưng đỏ sau hàng giờ khóc thầm. Nhìn ánh mắt bao dung của cha, bức tường kiêu hãnh trong lòng cô gái trẻ sụp đổ hoàn toàn.

“Bố ơi... con xin lỗi bố,” Uyên nghẹn ngào. “Con đã quá tự phụ khi nghĩ máy móc có thể ép tương chín nhanh để cứu xưởng, trả nợ cho bố. Nhưng con làm hỏng cả rồi. Tương chua chát, khét lẹt... Hơn hai mươi năm học hành của con hóa ra chẳng bằng kinh nghiệm chân lấm tay bùn của bố.”

Ông Quý nhìn ra bốn mươi chiếc chum mé đông vẫn kiên trinh đội nắp nón lá tre cật dưới trăng. Đặt bàn tay chai sạn lên bờ vai con, ông khẽ khàng “Chị Uyên này, nghề tương làng mình không giống như nấu nồi canh hay nướng ổ bánh. Hạt đỗ bãi bồi hay hạt nếp cái hoa vàng đều là tinh hoa đất trời, phải thuận theo tự nhiên. Con dùng nhiệt độ cao ép chín trong mười lăm ngày, bề ngoài ngả màu cánh gián thật đấy, nhưng ruột hạt chưa chuyển hóa, men chưa kịp đượm. Hạt đỗ cũng như đời người vậy con. Phải qua cái nắng rát trưa hè để rút nước, đón cái se lạnh của sương đêm để lắng men. Thiếu đi nắng gió đất trời, thiếu sự tĩnh lặng của sáu mươi ngày ngả nắng, giọt tương dù sánh đặc cũng chỉ là thứ nước đạm rỗng tuếch, không bao giờ trổ ra được vị ngọt hậu đượm sâu.”

Uyên cúi đầu, nước mắt tí tách rơi làm xao động bóng trăng tròn in dưới đáy bát vối. Cô siết chặt hai bàn tay, thấm thía nỗi nôn nóng của tuổi trẻ trước chiều sâu ba mươi năm kinh nghiệm gìn giữ lửa nghề của cha.

Ông Quý rút từ túi áo cánh nâu ra cuốn sổ tay vi sinh bìa xanh của Uyên, lật mở từng trang giấy chi chít biểu đồ độ ẩm và những hình vẽ sợi nấm tỉ mỉ.“Nhưng con đừng nản lòng,” ông khẽ miết ngón tay lên dòng chữ của con. “Bố nói thế không phải để chê bai kiến thức của con. Chiều nay con thấy cái sai của sự nóng vội, còn bố thấy cái đúng của con từ đợt nồm ẩm. Đôi mắt già nua của bố nhìn hạt mốc chỉ thấy hoa cau vàng rộm, ngửi chỉ thấy ngát hương, sao nhìn thấu được con nấm mốc đen sinh độc tố Aflatoxin? Nếu không có kính hiển vi và máy đo của con, bố đã trút cả mẻ mốc độc vào chum rồi. Khi ấy, không chỉ hỏng tương, mà còn làm mất cái đức ba đời của xưởng Quý Đức.”

Khóe mắt ông rịn ra nét cười độ lượng “Bố con mình, mỗi người chỉ nắm một nửa chiếc chìa khóa thôi, chị Uyên ạ. Bố giữ nắng gió và thời gian, còn con giữ sự chuẩn xác và an toàn của khoa học. Bố cần kiến thức của con để nghề tổ không bị thụt lùi hay làm hại người đời.”

Uyên ngỡ ngàng nhìn ông. Trước ánh mắt sững sờ của con gái, ông Quý chỉ lặng lẽ mỉm cười, để sự khiêm nhường của một người cả đời theo nghề và tình thương ruột thịt thay cho mọi lời giải thích.

“Bố... thật sự tin con sao?” Uyên nghẹn ngào, ánh mắt lóe lên tia hy vọng.

“Không tin con gái mình thì bố tin ai?” Ông Quý mỉm cười, vỗ nhẹ mu bàn tay con. “Mẻ tương mười lăm ngày hỏng thì bỏ đi. Nhưng chủng men thuần khiết con phân lập từ nong mốc nếp sạch của bố hôm trước, nó vẫn đang chờ ngoài kia kìa.”

Như được tiếp thêm sinh khí, Uyên gạt nước mắt chạy vào buồng muối cũ. Lát sau, cô cẩn trọng ôm ra hai bình thủy tinh chứa dịch nấm men Aspergillus oryzae bản địa thuần chủng. Dưới ánh trăng, dung dịch vi sinh ánh lên sắc vàng ngà sóng sánh, hoàn toàn vô trùng và sạch bóng độc tố.

Hai cha con rảo bước ra giữa sân gạch. Trăng rằm tháng Năm dát bạc lên những chiếc chum sành da lươn Thổ Hà cổ kính. Đến dãy bốn mươi chiếc chum mé đông đang ủ nắng, ông Quý cẩn thận nhấc từng chiếc nắp nón lá tre cật sang bên. Làn nước đỗ ngâm sủi bọt khí li ti, phản chiếu ánh trăng lấp lánh như dát vàng.

“Nào, con gái, hòa men vào đi,” ông Quý khẽ giục.

Đôi tay Uyên không còn run rẩy nữa. Cô cúi người, cẩn trọng đong từng lượng dịch men thuần khiết hòa vào miệng chum sành. Chủng men tuyển chọn từ từ lan tỏa, quyện sâu vào dòng nước cốt đậu đậm đà ngấm đủ tinh hoa bãi bồi sông Hồng.

Ông Quý cầm chiếc gậy tre đảo tương, nhúng sâu xuống đáy chum. Ông đặt bàn tay phải của Uyên lên thân gậy, để hai bàn tay — một thô ráp phong trần, một thanh mảnh mềm mại — cùng chung nhịp khuấy. Chiếc gậy tre lướt êm theo chiều kim đồng hồ, cuộn trào dòng nước tương sánh quyện dưới đáy sành.

Khi mẻ men thuần khiết hòa quyện vào làn nước đỗ sóng sánh dưới ánh trăng rằm, một làn hương thơm thanh khiết trỗi dậy từ lòng chum, báo hiệu cuộc giao hòa kỳ diệu sẽ trổ hoa sau sáu mươi ngày nắng.