Chương 3: Hơi Thở đất Cằn

Thảo quỳ một gối bên luống đất ẩm, cẩn thận gạt từng nhánh rơm mục che chắn sương đêm để kiểm tra mầm non. Dưới làn sương sớm bảng lảng phủ trắng thung lũng Đồi Gió, những mắt chè trung du bản địa cô ươm cành tháng trước đã nhú vài đốm chồi tía bụ bẫm, trên bề mặt búp phủ một lớp lông tơ mịn màng như nhung tuyết.

Lật cuốn sổ tay bìa cứng đã sờn rách bốn góc, Thảo nắn nót ghi lại chỉ số sinh trưởng từng luống chè. Gió bấc luồn qua rào nứa rét buốt, thổi bay mấy sợi tóc mai vương trên trán cô gái trẻ. Nhìn những mầm chè yếu ớt gồng mình chống chọi cái lạnh vùng bán sơn địa, lòng Thảo lại trào dâng bao nỗi niềm. Mùa thu năm ngoái, khi tốt nghiệp loại ưu trường Đại học Nông nghiệp, viện nghiên cứu và gia đình ở thị xã đều tha thiết khuyên cô nhận chỉ tiêu ở lại Viện Nghiên cứu Cây lương thực Hà Nội. Ở đó, cô sẽ có một bàn làm việc ấm cúng, sổ lương thực cán bộ và tem phiếu mua hàng tại bách hóa Tràng Tiền. Nhưng Thảo dứt khoát từ chối. Cô không muốn gắn bó tuổi trẻ với những bản báo cáo lý thuyết trên giấy tờ, trong khi đồi chè quê nhà đang chết dần vì sương muối và lối canh tác lạc hậu. Cô muốn chứng minh giống chè bản địa rễ sâu, lá dày hoàn toàn có thể bừng sáng nếu được chăm sóc đúng khoa học.

Tiếng bước chân giẫm lạo xạo trên đá sỏi cắt ngang dòng suy nghĩ của Thảo. Cô ngẩng đầu, ngạc nhiên thấy Hùng đang rảo bước về phía vườn ươm. Trên vai người cựu binh là chiếc cuốc bàn sáng loáng, bộ quần áo Tô Châu bạc màu sương gió xắn cao quá bắp tay để lộ làn da bánh mật rắn rỏi.

“Anh Hùng? Sao anh lại ra vườn ươm sớm thế này?” Thảo đứng dậy, phủi vội đất bám ở gấu quần bảo hộ.

Gương mặt sạm gió sương của Hùng nghiêm nghị khác thường. Anh đặt chiếc cuốc xuống vệ cỏ, nhìn thẳng vào mắt Thảo bằng ánh nhìn đanh chắc “Tôi vừa từ phòng giám đốc xuống. Có chuyện khẩn cấp rồi, cô Thảo ạ. Ty Nông nghiệp tỉnh Vĩnh Phú vừa phát công văn hỏa tốc, ra hạn chót đúng một tuần để nông trường thanh lý toàn bộ diện tích kém hiệu quả, chuẩn bị sáp nhập giải thể.”

Thảo thấy tim mình thót lại, cuốn sổ tay trên tay cô run lên bần bật “Một tuần ư? Sao lại vội vã như vậy? Vườn ươm này đang bén rễ, chỉ cần qua đợt rét…”

“Họ không đợi đâu.” Hùng ngắt lời, giọng dứt khoát. “Đồng chí Kiên đang nắm đằng chuôi danh mục chỉ tiêu pháp lệnh. Nếu nông trường giải thể, khu vườn ươm tự phát này sẽ là nơi đầu tiên bị san phẳng. Chúng ta không thể ngồi yên chờ chết.”

“Thế… anh tính làm sao?”

Hùng đưa tay chỉ về phía đỉnh đồi mờ mịt trong sương sớm “Chúng ta phải đưa giống non l*n đ*nh Đồi Gió. Nơi đó dốc đứng và hoang hóa nhưng là đất tự do, chưa bị cắm mốc định mức của đội nào. Tôi đưa cô lên đó khảo sát thực địa ngay bây giờ. Phải tìm ra khoảnh đất an toàn nhất để chuẩn bị di dời.”

Ánh mắt kiên định của người lính truyền cho Thảo sự an tâm lạ lùng. Cô nhét vội cây bút máy vào túi áo ngực, gật đầu “Được, tôi đi cùng anh!”

Hai người rảo bước theo lối mòn lởm chởm đá cuội dẫn lên sườn Đồi Gió. Càng lên cao gió bấc càng rít từng hồi lạnh buốt. Đất đai dưới chân họ trơ trọi, loang lổ những vạt cỏ Mỹ khô cháy và những gốc chè cằn cỗi khẳng khiu bị xén cụt ngọn nằm phơi sương.

Thảo vừa rảo bước theo kịp bước chân dài của Hùng, vừa cất giọng sôi nổi phân tích:“Anh xem, chè trung du bản địa rễ cọc đâm sâu tới hơn hai mét, lá dày và tích tụ lượng tanin rất cao. Dù mùa đông đất đồi khô kiệt, sương muối táp rụi ngọn thì gốc vẫn dồn nhựa chờ xuân. Nếu biết cách hãm độ chát gắt ở búp non vụ đông rồi sao trên lửa củi nhãn, búp sẽ cho thứ nước vàng óng như mật ong, thơm ngát hương cốm mà các giống chè lai không bì được.”

Hùng chăm chú lắng nghe rồi dừng chân trên mỏm đồi cao, nheo mắt nhìn về phía lòng chảo mé đông “Cô nói đúng về sức sống của cây chè, nhưng muốn nó bám trụ trên đồi trọc này thì phải thắng được thời tiết. Hướng đông bắc gió lùa buốt giá, sương muối tràn xuống sẽ làm cháy sạch mầm non. Nhưng sườn mé nam thoai thoải có rặng đá ong che chắn, lại đón trọn nắng sớm. Quan trọng hơn, dưới chân vách đá kia có mạch nước ngầm rỉ quanh năm, đất ẩm hơn hẳn chỗ khác.”

Thảo ngỡ ngàng nhìn theo hướng ngón tay Hùng chỉ, thầm khâm phục nhãn quan nhạy bén của người lính từng kinh qua chiến hào Vị Xuyên. Khoảnh đất thoai thoải khuất gió ấy bấy lâu nay bị nông trường bỏ hoang vì ngại dốc đá hiểm trở.

Hùng bước tới mé dốc, vung cuốc bổ mạnh xuống vạt đồi đanh cứng. Lưỡi cuốc va vào sỏi đá tóe tia lửa nhỏ cùng tiếng “chát” khô khốc. Anh cúi xuống, dùng bàn tay phải mất nửa đốt ngón trỏ bới từng vụn đá, vốc lên một nắm đất đỏ au lẫn sỏi son tròn nhẵn. Miết nhẹ nắm đất giữa hai ngón tay rồi đưa lên mũi ngửi, Hùng khẽ lắc đầu “Tầng đất mặt feralit bị mưa lũ xói mòn gần hết, chỉ còn trơ sỏi son pha sét, nghèo mùn và chua gắt. Đất cằn thế này, đặt bầu giống xuống lúc này là chết nghẹn.”

“Đúng vậy…” Thảo thở dài, ánh mắt thoáng chùng xuống. “Đất dốc không giữ được nước và phù sa thì phân bón rải xuống cũng bị trôi tuột.”

“Thì chúng ta bắt đất phải giữ nước!” Hùng ngẩng lên, nụ cười rạng rỡ bất ngờ bừng sáng trên gương mặt dạn dày gió sương. Anh dùng cán cuốc vạch những đường ngoằn ngoèo lên nền đất đỏ: “Thời ở mặt trận Vị Xuyên, trên những mỏm đá hứng mưa pháo mỗi ngày, tiểu đội tôi từng đào hệ thống giao thông hào chữ chi và rãnh xương cá để giữ đất giữ nước, chống sạt lở công sự. Áp dụng vào đồi dốc này cũng thế. Chúng ta sẽ cuốc đất theo đường đồng mức, đào rãnh xương cá giữ nước ngầm ở tầng sâu, rồi trồng thêm rào muồng đen chắn gió. Nước giữ được, đất không trôi, mùn ủ mục sẽ nuôi rễ chè đâm sâu!”

Nghe Hùng say sưa giảng giải, Thảo sững sờ. Những kiến thức nông học trường lớp bấy lâu nay như vừa tìm thấy chiếc chìa khóa thực tiễn vô giá từ bàn tay và kinh nghiệm xương máu của người lính. Bàn tay thương tật của anh thoăn thoắt đảo cán cuốc, tràn đầy sinh lực và ý chí quật cường, như thể không một nghịch cảnh nào có thể khuất phục nổi.

Đến cữ ban trưa, tiếng kẻng sắt treo đầu cành đa già dưới khu trung tâm nông trường bắt đầu khua lên từng hồi boong boong uể oải, báo hiệu giờ nghỉ ăn cơm.

Trên đường cùng Hùng trở về nương, Thảo xót xa khi chứng kiến cảnh tượng ở các đội sản xuất. Vừa dứt tiếng kẻng, hàng chục công nhân lập tức buông cuốc xẻng bừa bãi bên bờ rãnh, uể oải rủ nhau kéo về lán. Những luống chè cày dở dang cỏ dại mọc lút đầu gối, phân bón vương vãi trên mặt đất chẳng ai buồn lấp. Mọi người làm việc cầm chừng đối phó cốt chỉ để chấm đủ công điểm loại B, loại C lĩnh vài lạng gạo hằng tháng. Nỗi trì trệ của cơ chế bao cấp cào bằng như một lớp màng nhện xám xịt đang bóp nghẹt từng giọt sinh khí của vùng đồi.

Thảo siết chặt quai túi xách, tự nhủ lòng phải hành động thật khẩn trương. Chia tay Hùng, cô rảo bước về khu nhà hành chính để phác thảo sơ đồ di dời vườn giống l*n đ*nh đồi.

Thế nhưng, vừa đẩy cánh cửa gỗ ọp ẹp bước vào văn phòng kỹ thuật, bước chân Thảo bỗng khựng lại.

Căn phòng vắng ngắt. Ngay trên bàn làm việc của cô, chiếc cặp táp bằng da đen bóng loáng quen thuộc của Trần Khắc Kiên đã đặt chễm chệ từ bao giờ. Nằm đè lên cuốn sổ nhật ký đồng ruộng của Thảo là tờ quyết định đánh máy trên giấy bổi ố vàng, đóng dấu đỏ chót của Nông trường Đồi Gió do Đội kế hoạch vật tư đề xuấtQuyết định tạm đình chỉ công tác kỹ thuật viên đối với Hà Mai Thảo vì lý do lãng phí vật tư và tự ý ươm trồng cây giống ngoài danh mục chỉ tiêu pháp lệnh.

Thảo chết lặng, hai bàn tay buông thõng, tờ quyết định như tảng đá lạnh ngắt đè nặng lên lồng ngực cô giữa trưa đông buốt giá.