Chương 20: Bách Nghệ Truyền Đời

Bóng đêm thăm thẳm bao trùm gian xưởng gốm bên triền đá. Gió ngoài Hẻm Lò Gió rít từng hồi khô khốc qua các khe sa thạch, nhưng bên trong lán, ngọn đèn dầu lạc leo lét tỏa ra quầng sáng vàng ấm áp. Lê Hoài An ngồi trên chiếc đôn gỗ thấp, hai mắt không rời khỏi bóng dáng gầy guộc của cụ Biện Hoài Nam đang nằm tựa lưng trên chiếc giường lát dát tre thô.

Lồng ngực cụ Nam phập phồng khó nhọc theo từng nhịp thở ngắt quãng. Cơn đau thắt ngực do xơ hóa cơ tim vừa dịu đi sau khi cụ uống cạn bát thuốc thảo mộc của bà Mười, song sắc mặt cụ vẫn tái nhợt như màu tro nguội. Bàn tay chai sần, chằng chịt những vết sẹo bỏng lò của cụ khẽ cựa quậy, lần tìm mép chăn.

An vội nghiêng người, nhẹ nhàng đỡ lấy bờ vai gầy guộc của sư phụ, kéo tấm chăn thô đắp ngang ngực cụ "Cụ nằm nghỉ thêm một lát đi ạ. Mọi việc ngoài công trường hoàn thiện đại giàn lọc và ghép mương gốm cháu cùng anh em xóm Than, đội tuần tra đã đốc thúc thi công khẩn trương, chia ca túc trực chu đáo rồi."

Cụ Nam khẽ lắc đầu, khóe mắt hằn sâu những nếp nhăn trăm tuổi thoáng ánh lên nét cười bao dung. Giọng cụ khàn đặc nhưng rành rọt, từng tiếng dội vào không gian tĩnh mịch "Nghỉ sao được hở con... Chiếc đồng hồ cát trong lồng ngực lão già này đã chảy đến những hạt cuối cùng. Đêm nay, khi đầu óc ta còn minh mẫn, ta phải trao lại cho con những điều cốt tủy nhất của nghề."

An nghẹn ngào, bàn tay khẽ siết lấy bắp tay khô gầy của cụ. Cậu hiểu người thợ già trăm tuổi đang dốc cạn những giọt sinh lực cuối cùng cho tương lai của cả thung lũng.

"Con lấy cuốn sổ tay bìa da dưới hộc đầu giường ra đây," Cụ Nam ra hiệu bằng ánh mắt.

An đứng dậy, cẩn thận kéo ngăn kéo gỗ thông cũ kỹ, nâng niu cuốn sổ bìa da thú sờn rách mép đặt lên chiếc bàn con cạnh giường. Cậu mở lọ mực tàu, chấm đầu bút lông thỏ, mắt chăm chú hướng về cụ Nam.

"Màng gốm vi xốp nung ở một ngàn một trăm tám mươi độ không chỉ đơn thuần là tấm lưới chắn cặn cơ học," Cụ Nam bắt đầu giảng giải, ánh mắt sáng rực vẻ uyên bác của một bậc thầy silicat. "Khi dòng nước axit ngấm qua thành ống, mạng lưới mao quản micronano sẽ bẫy giữ các hạt huyền phù. Nhưng điều kỳ diệu nhất nằm ở lớp bột vỏ sò canxi cacbonat mà chúng ta đã nghiền mịn phối vào cốt đất. Gốc canxi tự do sẽ lập tức phản ứng với axit sunfuric, tạo thành kết tủa sunfat không tan, đồng thời giải phóng ion kiềm để nâng độ pH từ hai chấm năm lên mức trung tính trên bảy chấm."

An vừa lắng nghe như nuốt từng lời, vừa thoăn thoắt ghi chép cẩn thận từng câu chữ vào trang giấy ố vàng. Ngòi bút lia nhanh theo từng nhịp thở của người thầy "Bột vỏ sò đóng vai trò khiên chắn hóa học... Kaolin tạo khung đỡ chịu lực... Cát thạch anh mịn là pha trơ ngăn mài mòn..."

"Đúng vậy," Cụ Nam khẽ ho một tiếng, An vội nâng chén nước khử khoáng đưa tới tận môi để cụ nhấp một ngụm nhỏ làm dịu cổ họng. Cụ thở hắt ra một hơi dài rồi tiếp tục: "Nhưng ion chì và muối kim loại nặng sau nhiều ngày lọc sẽ bám dày đặc trên vách mao quản, làm nghẽn dòng chảy và giảm hoạt tính trung hòa. Nếu không biết cách hoàn nguyên, màng gốm dẫu tốt đến đâu cũng sẽ hóa thành đá chết sau vài tuần trăng."An ngẩng đầu lên, nét mặt lộ rõ vẻ băn khoăn "Thưa cụ, trước đây các máy lọc công nghệ cao dùng hóa chất tẩy rửa đắt tiền, nay giữa sa mạc hoang tàn này, chúng ta lấy gì để tẩy sạch kim loại nặng mà không làm rã vách gốm?"

"Chính là từ tro của cây bụi mặn sa mạc," Cụ Nam mỉm cười, chỉ tay về phía bao tải tro cây muối đặt nơi góc lán. "Gom tro cây bụi sa mạc đem hòa vào nước ngọt ấm, lắng gạn lấy lớp nước vôi kiềm nhẹ bên trên. Cứ sau bảy ngày lọc, con cho xối ngược dòng dung dịch kiềm này từ lòng ống thoát ra ngoài thành gốm. Nước tro kiềm sẽ hòa tan lớp màng sunfat bám dính, kéo toàn bộ cặn chì lơ lửng trôi ra ngoài rãnh xả cặn. Chỉ cần nửa giờ rửa ngược, các vi mao quản lại sạch bong như mới ra lò."

Từng kiến thức y khoáng học uyên thâm, chắt lọc qua cả thế kỷ sinh tồn, được cụ Nam truyền dạy mạch lạc, khúc chiết. An cặm cụi ghi lại từng tỷ lệ phối trộn chuẩn xác mà sư phụ vừa đọc: năm phần kaolin trắng mịn của Hồ Cạn Tử Thần, hai phần bột cát thạch anh sa mạc, một phần bột vỏ sò nung sơ, cùng hai phần tro trấu tạo xốp. Mỗi con số là một giọt mồ hôi, một bài học xương máu mà cụ đã đánh đổi bằng cả đời người.

Dưới ánh đèn leo lét, nhìn những trang sổ da dần lấp đầy nét chữ và sơ đồ mặt cắt, một cảm xúc thiêng liêng dâng trào mạnh mẽ trong lồng ngực An. Cậu bỗng nhận thức sâu sắc rằng gốm nung không đơn thuần chỉ là đất sét vô tri hay ngọn lửa đỏ rực. Đất sét là da thịt của đất mẹ, ngọn lửa là ý chí quật cường, còn từng giọt nước ngọt mát lành được lọc ra chính là tình thương yêu, là sự đùm bọc chở che giữa những con người cơ cực nơi mạt thế hoang tàn. Không có lòng quả cảm của đoàn thợ xóm Than, không có sự thức trắng đêm của cụ Nam và sự chung sức của những người lính bảo an, thì đất dẫu tốt đến mấy cũng chỉ là bùn đất ven hồ.

Đúng lúc ấy, tấm rèm vải bạt dày nơi cửa lán khẽ lay động. Tiếng ủng sắt nện chắc nịch trên nền đá sa thạch vang lên. Trần Cương bước vào, trên mình vẫn khoác chiếc áo giáp phủ nhựa chống đạn đã mòn vẹt. Gương mặt vuông chữ điền hằn vết sẹo axit của viên chỉ huy lấm lem bụi đá, nhưng ánh mắt lại ngời lên vẻ nhẹ nhõm, phấn chấn hiếm thấy.

Cương cởi bỏ chiếc mũ sắt cầm trên tay, bước lại gần mép giường, khẽ khom người cung kính "Thưa cụ Nam, tôi xin báo cáo. Quần thể đại giàn lọc gốm địa nhiệt công suất năm mươi ngàn lít mỗi ngày đã hoàn tất đúng tiến độ. Toàn bộ sáu mươi ống màng gốm đa tầng đã được lắp ghép khít khao vào các mộng âm dương của chuỗi mương dẫn bằng gốm nung. Mạch hơi nóng dưới đáy vực hoạt động cực kỳ ổn định, van xả áp phụ đã mở sẵn sàng."

Nghe báo cáo rành rọt của viên chỉ huy tuần tra, cụ Nam chống hai cùi chỏ toan gượng ngồi dậy. An vội vòng tay đỡ lưng sư phụ, chèn thêm chiếc gối rơm êm ái sau gáy cụ.

Cụ Nam đưa mắt nhìn quanh căn lán nhỏ, từ cuốn sổ tay ghi chép bách nghệ mở rộng trên bàn đá, sang gương mặt trẻ trung bừng sáng của An, rồi dừng lại ở dáng đứng nghiêm trang, trung trực của Cương. Một nụ cười mãn nguyện, rạng rỡ nở trên gương mặt già nua trăm tuổi.

Cụ run rẩy đưa hai bàn tay gầy guộc, thô ráp vươn ra. An nắm lấy bàn tay trái của cụ, còn Cương nhanh chóng bước tới, chìa bàn tay to lớn đầy vết chai đạn siết chặt lấy bàn tay phải của người thợ già. Ba bàn tay đan chặt vào nhau giữa quầng sáng ấm áp của ngọn đèn dầu, truyền cho nhau hơi ấm của niềm tin và sự sống quật khởi.

Cụ Nam gật đầu thật chậm, ánh mắt rực sáng niềm tin hướng về ô cửa sổ mở ra khoảng trời đêm Hẻm Lò Gió, nơi vầng rạng đông đang dần hé lộ phía chân trời sa mạc "Tốt... Tốt lắm các con. Đất sét đã hóa thành khiên chở che cho con người. Ngày mai, dòng nước hồi sinh sẽ chảy tràn khắp lòng chảo Tân Lập."