Chương 19: Ốc Đảo Hồi Sinh

Cơn co thắt ngực ập đến tựa hồ một bàn tay sắt vô hình bóp nghẹt lấy cuống tim già cỗi. Biện Hoài Nam lảo đảo, các ngón tay gầy guộc bấm chặt vào thanh gậy gỗ lim đến trắng bệch, toàn thân run rẩy khi luồng khí lạnh chạy dọc sống lưng. May thay, cánh tay rắn rỏi của Lê Hoài An đã kịp vòng qua nách đỡ lấy cụ trước khi bóng tối kịp phủ kín khóe mắt.

"Cụ ơi! Cụ tựa vào cháu này!" Giọng An hoảng hốt, vang vọng mơ hồ giữa tiếng hò reo mừng dòng nước ngọt ngoài quảng trường.

Cụ Nam cố nuốt khan ngụm khí nóng rát, khẽ lắc đầu ra hiệu cho đồ đệ giữ kín. Cụ vịn vai cậu, từng bước chậm chạp lê về chiếc ghế mây mộc đặt dưới mái hiên xưởng gốm cũ ở góc thung lũng. Tựa lưng lên nệm cói của chiếc ghế mây kề vách đá mát lạnh, cụ nhắm nghiền hai mắt. Từng nhịp đập ran rát cảnh báo những sợi cơ tim trăm tuổi đã vượt quá giới hạn chịu đựng. Phải mất chừng dăm phút điều hòa hơi thở cùng một ngụm nước khử khoáng do An ân cần dâng tận môi, cụ mới gom lại được chút sinh lực, sắc mặt dần bớt đi vẻ trắng bệch.

Những ngày tiếp theo, thể trạng cụ Nam suy giảm rõ rệt. Đôi chân cụ nặng trĩu như đeo chì, không còn đủ sức leo lên dốc đá Hẻm Lò Gió để trực tiếp vung búa đắp lò. Nhưng trí tuệ cùng trực giác trăm năm của người thợ già vẫn là linh hồn dẫn đường cho toàn bộ thung lũng Tân Lập. Cụ ngồi trên chiếc ghế mây mộc, khoác tấm áo chăn chiên cũ, ánh mắt sắc sảo dõi theo từng toán người tất bật ra vào sân xưởng.

"An, lại đây ta bảo." Cụ Nam cất giọng trầm đục, vẫy tay gọi người học trò đang đẫm mồ hôi bên bàn xoay.

An vội vã lau tay vào vạt tạp dề vải thô, chạy đến ngồi xổm bên chân cụ: "Dạ, thưa cụ, cháu nghe."

Cụ cầm que gạt men gỗ lim gõ nhẹ lên bản phác thảo bằng than củi trên mặt bàn sa thạch: "Mười hai ống màng lọc gốm vừa rồi chỉ mới là khởi đầu giải khát tức thời. Muốn nuôi sống cả thung lũng lâu dài, buồng nung phải nở ra gấp ba. Con dẫn thợ xóm Than lên hẻm núi, đắp thêm hai buồng lò mới nối tiếp vào thân lò bầu cũ, đóng thêm bốn mươi khuôn gỗ chuốt phôi ống trụ. Nhớ kỹ lời ta dặn, vách ngăn giữa các buồng phải khoét năm lỗ thông lửa so le để luồng nhiệt đối lưu tự nhiên cuộn tròn, không được để góc chết."

"Cháu hiểu rồi ạ. Bác Dũng đã cho người chở thêm nửa tấn gạch chịu lửa lên dốc từ sớm," An hào hứng đáp, ánh mắt ngời sáng lòng tin. "Lần này cháu sẽ đích thân căn chỉnh độ nghiêng mười lăm độ của vòm đón gió."

Dưới sự chỉ đạo rành rẽ từ xa của cụ, xưởng gốm và Hẻm Lò Gió vận hành như một cỗ máy nhịp nhàng. Khắp Tân Lập, không khí ảm đạm chết chóc của những ngày khát cháy đã hoàn toàn nhường chỗ cho sức sống hồi sinh mãnh liệt. Dòng nước ngọt trung tính pH 7.2 tuôn chảy đều đặn từ tháp lọc quảng trường đã cứu sống hàng trăm người từng quằn quại trong cơn sốt nhiễm độc chì và lưu huỳnh.

"Ông nội Nam ơi!"

Một tiếng gọi trong trẻo như tiếng chim hót non nớt vang lên từ lối ngõ rải sỏi. Cụ Nam mỉm cười, đôi mắt nheo lại hiền từ khi thấy bé Miên thoăn thoắt chạy đến. Đôi má cô bé bảy tuổi đã phúng phính trở lại, sắc ửng hồng khỏe khoắn thay thế hoàn toàn nét xám xịt của những ngày sốt co giật bên chõng tre. Miên ôm khư khư con búp bê đất sét nung mộc trong lòng, lon ton sà vào lòng cụ, ngồi bệt xuống bậc thềm đá tựa đầu vào đầu gối cụ.

"Miên ngoan," Cụ Nam xoa nhẹ mái tóc tơ của cô bé, bàn tay chai sần ấm áp khẽ run run. "Hôm nay em búp bê có đòi uống nước ngọt nữa không?"

"Dạ có ạ! Em búp bê bảo nước của ông nội Nam ngọt mát hơn cả sương sớm," Miên khúc khích cười, ngước đôi mắt tròn xoe ngây thơ nhìn cụ. "Ông kể cho cháu nghe chuyện đất sét biến thành đá thần giữ nước đi ông!"Nhìn nụ cười hồn nhiên của đứa trẻ vừa bước qua cửa tử, lồng ngực cụ Nam dâng lên một niềm xúc động nghẹn ngào. Cụ cất giọng từ tốn kể cho cô bé nghe về chuyện đất mẹ bao dung, về ngọn lửa nung chín bùn lầy thành xương gốm chở che cho con người.

Cách mái hiên xưởng không xa, tại khu nhà kính vách đá lợp tôn composite vôi sống, bà Mười Hạnh cùng nhóm phụ nữ xóm Than đang rộn rã tiếng cười nói. Họ dùng những thùng nước ngọt dồi dào gánh từ tháp gốm về, cẩn thận sục rửa lớp mặn chát và cặn phèn tích tụ lâu ngày trên những luống đất phù sa cổ. Từng vốc đất nâu tơi xốp được bàn tay chai nứt của bà Mười nâng niu xới xáo.

"Kìa ông Nam, nhìn xem này!" Bà Mười đứng từ mép luống vẫy nón rơm gọi với sang, nụ cười rạng rỡ làm sáng bừng gương mặt hằn sâu nếp nhăn thời gian.

Dưới ánh sáng khuếch tán dịu nhẹ của nhà kính, những hạt giống rau muống bè và cải mầm chịu hạn gom góp từ kho hạt giống cũ bắt đầu cựa mình. Đất ẩm ngậm nước ngọt tỏa ra mùi ngai ngái nồng nàn của sự sống nguyên thủy, xua tan hoàn toàn mùi lưu huỳnh hôi hám từng ám ảnh vùng sa mạc axit suốt nửa thế kỷ qua.

Đến chiều tà, khi bóng hoàng hôn đỏ quạch trải dài trên rặng sa thạch Hẻm Lò Gió, An trở về sau một ngày dài lăn lộn trên công trường lò nung. Quần áo cậu lấm lem bùn đất và vệt muội than, nhưng đôi mắt lại sáng rực nhiệt huyết. Cậu ngồi xuống chiếc đôn đá đối diện cụ Nam, cẩn thận đặt bình trà thảo mộc còn bốc khói nghi ngút lên bàn.

"Uống ngụm trà đi con," Cụ Nam khẽ bảo, rồi trải rộng tấm da thú sờn rách phẳng phiu lên mặt bàn đá sa thạch.

Trên mặt da, những nét mực tàu đen nhánh hiện lên một mạng lưới chằng chịt nhưng vô cùng trật tự. An nín thở ghé sát nhìn, nhận ra đó là một sơ đồ đại công trình mà cậu chưa từng thấy trước đây.

"An này, tháp lọc ở quảng trường chỉ đủ sức cấp nước sinh hoạt cầm chừng," Cụ Nam trỏ ngón tay gầy guộc men theo từng nét vẽ, giọng trầm bổng dõng dạc. "Muốn biến lòng chảo Tân Lập thành ốc đảo trường tồn giữa sa mạc axit, chúng ta phải dựng nên một quần thể giàn lọc gốm địa nhiệt vĩnh cửu. Ta sẽ tận dụng mạch hơi nước nóng tự nhiên dưới lòng thung lũng làm động lực đẩy, kết hợp mạng lưới mương dẫn nước lót gốm chống thấm chạy xuyên suốt thung lũng."

An mở to mắt kinh ngạc, bàn tay khẽ miết lên nét vẽ những máng gốm ghép mộng âm dương: "Mương dẫn nước... hoàn toàn bằng gốm nung sao cụ?"

"Phải. Kim loại dẫu tôi luyện kỹ đến đâu cũng sẽ bị axit sa mạc ăn mòn rữa nát," Cụ Nam gật đầu, ánh mắt kiên định rực sáng. "Chỉ có đất sét nung ở một ngàn một trăm tám mươi độ mới trơ bền vĩnh cửu trước thời gian. Từng phiến gốm lót rãnh sẽ ngăn nước ngầm nhiễm chì ngấm ngược, đưa dòng nước mát lành tưới thẳng vào từng luống cày của bà con."

Cụ Nam bắt đầu chỉ dạy cặn kẽ từng chi tiết cấu tạo: từ cách chế tác ngàm nối chống giãn nở nhiệt, kỹ thuật tráng lớp men tro kiềm làm trơn lòng máng, cho đến phương pháp định vị giàn lọc ngay trên họng địa nhiệt để vận hành lọc tuần hoàn khép kín mà không cần tốn một chút năng lượng điện nào. An say mê lắng nghe, hai bàn tay vô thức siết chặt chiếc que gạt men bằng gỗ lim trong túi áo, từng lời răn dạy của sư phụ khắc sâu vào tâm khảm cậu như dao tạc vào đá.

Gió sa mạc ngoài hẻm núi bắt đầu nổi lên, rít từng hồi u u qua các khe đá vôi. Cụ Nam đưa mắt nhìn qua khung cửa sổ xưởng gốm, hướng về những luống đất phù sa trong nhà kính. Giữa nền đất nâu sẫm vừa được nước ngọt thanh tẩy, những mầm non tơ xanh biếc đầu tiên đã kiên cường đội lớp mùn nhú lên, rung rinh trong làn gió ấm.

Lồng ngực cụ lại khẽ nhói lên một cơn đau âm ỉ quen thuộc, báo hiệu ngọn đèn dầu sinh mệnh trong cơ thể trăm tuổi đang dần cạn bấc. Nhưng nhìn bóng dáng vững chãi của An đang cặm cụi ghi chép từng nét vẽ dưới ánh đèn dầu, cụ Nam mỉm cười thanh thản. Cụ biết thời gian của mình không còn nhiều, và đã đến lúc phải dốc cạn tâm can để hoàn tất việc chuyển giao bách nghệ trước khi hơi thở cuối cùng hòa vào lòng đất mẹ.