Chương 12: Tạo Khuôn Phôi Đa Tầng

Nhìn con số điện tử đỏ rực trên cổ tay áo của Trần Cương đang nhảy nhót đếm lùi từng giây của thời hạn ba ngày, Biện Hoài Nam khẽ siết chặt bàn tay chai sần. Cụ không nói nửa lời thừa thãi, chỉ gật đầu với viên chỉ huy rồi xoay người rảo bước về phía lán kỹ thuật che tạm bằng khung thép và bạt composite.

Bà Mười Hạnh đã đứng đợi sẵn bên bậc đá, hai tay bưng bát gốm bốc khói nghi ngút. Mùi thảo dược đắng nghét xộc vào cánh mũi, lấn át cả vị khét lẹt của lưu huỳnh còn vương sau bão.

“Ông Nam, uống cạn đi rồi hẵng động tay,” giọng bà Mười run run, ánh mắt trĩu nặng lo âu nhìn bờ ngực đang phập phồng nhọc mệt của cụ. “Đêm qua dầm mưa dốc sức, tim ông chịu sao thấu.”

Cụ Nam đón lấy bát thuốc, ngửa cổ uống cạn một hơi. Vị đắng chát lan tỏa nơi cuống họng, hơi ấm lan dần xuống lồng ngực làm dịu đi cảm giác co thắt nhức nhối. Cụ trao lại chiếc bát không cho bà Mười, ánh mắt sáng quắc hướng về dãy nia tre lót bạt chống axit đặt dọc vách đá. Nắng sớm sa mạc xuyên qua làn mây mỏng, rọi xuống đống khoáng thô đã ráo nước.

“Đất sét kaolin đã ráo mặt, vừa độ dẻo,” cụ Nam khẽ vuốt lớp bùn trắng mịn, cảm nhận độ mát lạnh của hạt silicat. “Bà con bắt tay vào việc ngay. Chúng ta không có lấy một khắc để chậm trễ.”

Cụ quay sang Lê Hoài An và nhóm thợ cả xóm Than đang vây quanh. Nhìn thấy An khẽ nghiêng vai tránh va chạm vì vết cắn của chó hoang vẫn còn rỉ máu, cụ Nam bước tới, đặt bàn tay ấm áp lên bên vai lành lặn của cậu “Cháu chú ý từng công đoạn. Màng lọc này sống hay chết là ở tỷ lệ phối liệu.”

Cụ Nam chỉ tay vào cối đá sa thạch đặt giữa lán “Trước hết, giã vỏ sò hóa thạch thành bột mịn như cám gạo rồi rây qua lưới sợi đồng. Canxi cacbonat trong vỏ sò sẽ là lá chắn kiềm, đón đầu để trung hòa gốc axit tự do ngay trên mặt ngoài ống lọc. Cát thạch anh sa mạc phải rửa sạch muối bằng nước lắng, chỉ lấy hạt mịn cỡ nửa hạt tấm để tạo khung xương trơ vững chắc.”

An gật đầu dứt khoát, tay cầm chày đá giã đều tay xuống cối vỏ sò giòn tan. Cụ Nam đích thân tiến đến bồn trộn, hai tay bốc từng vốc nguyên liệu rải đều “Năm phần kaolin dẻo, hai phần bột thạch anh, một phần bột vỏ sò, và đúng hai phần tro trấu cùng mùn cưa hữu cơ. Tro trấu chính là linh hồn của màng gốm vi xốp. Khi vào lò nung chạm mốc chín trăm độ, tro trấu và mùn cưa sẽ cháy kiệt thành tro bụi thoát ra ngoài, để lại hàng triệu đường vi mao dẫn li ti đan cài chằng chịt. Lỗ xốp ấy đủ nhỏ để chặn đứng hạt chì, cặn kim loại nặng, nhưng lại vừa vặn cho phân tử nước ngọt tinh khiết lọt qua.”

Đúng lúc đám thợ đang thoăn thoắt nhào nặn khối bùn xám nhạt dẻo quánh, tiếng bước chân vội vã từ cửa lán vọng vào. Bà Mười hớt hải chạy tới, vạt áo ướt đẫm mồ hôi, gương mặt bạc thếch “Ông Nam ơi! Thằng An ơi! Dưới hầm trú ẩn… kho nước ngầm cô đặc bắt đầu cạn đáy rồi! Khẩu phần nước sáng nay cắt giảm còn chưa đầy nửa gáo mỗi người. Con Miên với mấy đứa nhỏ xóm Than sốt cao co giật dữ dội, da dẻ tím tái cả vì trúng độc chì! Bác sĩ bảo nếu không có nước sạch trung tính giải độc nội tạng trong hai ngày tới thì bọn trẻ không gượng nổi đâu!”

Bàn tay An đang cầm xẻng trộn bùn bỗng khựng lại, đôi mắt đỏ ngầu chực trào nước mắt: “Miên…”“An! Giữ chặt tâm trí!” Cụ Nam quát lớn, giọng đanh thép tựa tiếng chuông đồng gióng giữa hoang tàn. “Nước mắt không cứu được con bé! Muốn em sống, muốn dân làng sống, hãy dồn toàn bộ sức lực vào từng thỏi đất!”

Cụ Nam hít sâu một hơi nén cơn đau thắt đang nhói lên nơi cuống tim. Cụ bước đến bên chiếc bàn xoay thủ công bằng đá sa thạch dựng ở góc xưởng. Cụ ngồi xếp bằng, lưng thẳng tắp như trụ lò, hai bàn tay thô ráp chai sần vốc lấy một cục bùn phối liệu đã được nhào kỹ bọt khí.

Chiếc bàn xoay bắt đầu chuyển động dưới nhịp đạp chân nhịp nhàng của một thợ phụ. Bàn tay cụ Nam mềm mại lạ thường áp vào khối đất xám. Dưới ngón tay già nua nhưng chuẩn xác tuyệt đối của người thợ gốm trăm tuổi, khối đất dâng lên, thụt xuống, rồi nhanh chóng vươn mình thành một ống trụ tròn rỗng ruột.

Cụ Nam đón lấy chiếc que gạt men bằng gỗ lim cổ xưa từ tay An, nhẹ nhàng lướt trên bề mặt phôi gốm. Từng lớp phôi đa tầng hiện ra rõ nét: tầng ngoài xốp mịn chứa canxi cacbonat, tầng lõi silicat dày dặn chịu lực, thành ống mỏng đều tăm tắp đúng nửa phân, không một vết gợn sóng hay bọt khí thừa.

“Cháu nhìn kỹ chưa?” Cụ Nam ngước mắt nhìn An, trán cụ lấm tấm mồ hôi hột. “Độ dày thành ống phải tuyệt đối đồng đều. Chỗ nào dày quá sẽ nứt khi tro trấu cháy thoát hơi, chỗ nào mỏng quá sẽ vỡ vụn dưới áp lực dòng nước. Đưa tay vào đây, cảm nhận nhịp thở của đất.”

An cắn chặt môi, quỳ xuống bên cạnh bàn xoay. Cậu đặt hai bàn tay run rẩy chạm vào ống phôi mộc còn ướt. Cảm giác trơn mịn, dẻo dai của bùn kaolin kết hợp hạt cát thạch anh ram ráp truyền thẳng vào da thịt. Cậu lập tức hiểu ra trực giác vật liệu mà cụ Nam đã tôi luyện suốt hơn một thế kỷ.

“Cháu hiểu rồi, thưa cụ!” An dõng dạc đáp.

Cậu đứng dậy bước sang chiếc bàn xoay thứ hai. Bỏ qua mọi toan tính máy móc cơ khí, An nhắm mắt lại nửa giây để định tâm rồi bắt đầu vuốt đất. Những thanh niên xóm Than cũng hối hả vào vị trí, người ép khuôn gỗ, người chuốt miệng ống, người kiểm tra độ dày. Nhịp điệu lao động sôi sục cuộn trào trong lán kỹ thuật, biến nỗi tuyệt vọng thành ngọn lửa sinh tồn rực cháy.

Dưới sự chỉ bảo tận tình từng ly từng tí của cụ Nam, đôi tay linh hoạt của An tiến bộ vượt bậc. Từng ống phôi gốm mộc tròn trịa, thẳng thớm nối tiếp nhau thành hình dưới bàn tay cậu thợ trẻ. Đến khi bóng nắng sa mạc đứng bóng trên đỉnh Hẻm Lò Gió, mẻ ba mươi ống phôi màng lọc đầu tiên đã hoàn thành trọn vẹn, không một lỗi khuyết tật.

“Xếp phôi lên giàn tre lót mùn khô!” Cụ Nam cất giọng chỉ đạo. “Kéo rèm cửa hẻm để luồng khí nóng đối lưu tự nhiên thổi qua hong ráo nước từ từ. Tuyệt đối không phơi trực tiếp dưới nắng gắt sa mạc, đất sẽ co ngót đột ngột gây nứt chân chim.”

Tốp thợ cẩn trọng khiêng từng giàn phôi gốm vào luồng gió ấm thổi dọc vách đá. Từng ống phôi mộc ngả dần từ màu xám ướt sang sắc trắng ngà mịn màng, sẵn sàng cho công đoạn thử lửa khốc liệt nhất.

Trời ngả về chiều, không khí trong Hẻm Lò Gió bắt đầu đặc quánh lại vì gió lốc sa mạc tràn về. Cụ Biện Hoài Nam bước vào buồng nung chính của lò bầu, nơi những bậc gạch chịu lửa đã ráo khô sau cơn bão đêm qua. Cụ cúi người, nâng niu đón lấy ống phôi mộc đầu tiên từ tay An, cẩn thận đặt thẳng đứng vào vị trí trung tâm buồng nung.

Đúng lúc cụ nâng ống phôi thứ hai lên khỏi mặt đất, lồng ngực cụ bỗng nhói buốt dữ dội. Bàn tay cụ Nam khẽ run lên, bờ môi tái nhợt khi cảm nhận rõ mồn một nhịp đập buồng tim lại hẫng đi một nhịp nghẹt thở.