Chương 10: Địa Thế Hẻm Lò Gió

Lời thúc giục dứt khoát của cụ Biện Hoài Nam xua tan đi phần nào nỗi hoang mang đặc quánh trong tiền sảnh hầm trú ẩn. Không ai kịp tháo bỏ ủng bọc màng teflon hay chùi rửa vết bùn đất bám lem nhem trên gấu quần. Dưới ánh sáng le lói từ những chiếc đèn bão sạc tay, cụ Nam chống cây gậy gỗ nghiến dẫn đầu, đưa đoàn người xuyên qua đường hào ngầm dẫn thẳng về phía sườn dốc phía Tây thung lũng.

Hẻm Lò Gió mở ra trước mắt như một vết chém khổng lồ ăn sâu vào lòng rặng sa thạch. Càng tiến vào sâu, hơi nóng ngột ngạt của buổi trưa sa mạc dần nhường chỗ cho một luồng gió rít ràn rạt, cuồn cuộn thổi thốc từ dưới đáy vực thẳm l*n đ*nh vòm đá vôi cao vút. Không khí ở đây khô khốc, mang theo tiếng rít trầm đục tựa như tiếng th* d*c của một con quái thú đang say ngủ trong lòng núi.

Cụ Nam dừng chân trước một khoảng thềm đá tương đối bằng phẳng, nơi được che chắn bởi hai vách đá vôi dựng đứng tựa bức tường thành. Cụ quỳ một chân xuống nền đá dăm, dùng mũi que gạt men bằng gỗ lim vạch từng đường dứt khoát xuống mặt đất phủ bụi lưu huỳnh.

“Nhìn kỹ thế đất này,” Cụ Nam cất giọng sang sảng, hướng mắt về phía An và tốp thợ xóm Than đang quây quần xung quanh. “Hẻm núi này thắt eo ở giữa, đáy vực sâu hun hút hút không khí lạnh từ các hang ngầm, còn vách đá cao phía trên đón luồng nhiệt sa mạc tích tụ suốt ban ngày. Hiện tượng đối lưu tự nhiên ở đây mạnh gấp mười lần quạt gió cơ học. Chúng ta sẽ đặt lò bầu nhiều ngăn thoai thoải theo triền dốc mười lăm độ này.”

An gượng vai trái còn đau nhức vì vết cắn, ôm bọc quặng kaolin đặt xuống cạnh chân cụ, đưa tay gạt mồ hôi trên trán, ánh mắt sáng rực vẻ tò mò: “Cụ ơi, không có máy thổi dưỡng khí chạy điện, liệu gió tự nhiên có đủ đẩy nhiệt buồng nung vượt mốc một ngàn hai trăm độ không?”

“Đất và gió vốn là bạn tri giao từ ngàn xưa, con người chỉ cần biết cách mở lối,” Cụ Nam mỉm cười, chỉ que gỗ vào sơ đồ năm buồng lò nối tiếp nhau hình bậc thang. “Ngăn đầu tiên là buồng đốt sơ cấp. Khi lửa bén, luồng nhiệt bốc lên cao sẽ kéo theo khí tươi từ đáy vực tràn vào cửa gió dưới chân. Hơi nóng không thoát ra ngoài lãng phí mà luồn qua đáy vách ngăn, sưởi nóng phôi gốm ở ngăn thứ hai, thứ ba trước khi thoát lên ống khói thiên nhiên trên đỉnh hẻm. Hiệu ứng rút khói liên hoàn này sẽ tự ghì ngọn lửa lại, nén nhiệt độ vượt ngưỡng một ngàn hai trăm độ C một cách êm ru.”

Không để phí phạm một khắc thời gian, Dũng cùng đám thợ lực lưỡng lập tức bắt tay vào việc. Họ khiêng những bao bùn sa thạch dẻo quánh, trút tro trấu hạt mịn đã sàng lọc kỹ và rơm mục cắt ngắn vào lòng chảo đá rộng. Nước pha vôi loãng được tưới đều tay.

An xắn cao ống tay áo bên cánh tay không bị thương, bước vào lòng chảo cùng dẫm bùn với mọi người. Bàn tay cậu ban đầu còn gượng gạo, chỉ biết miết mạnh theo thói quen vặn bu lông cơ khí. Nhưng dưới ánh mắt dõi theo kiên nhẫn của cụ Nam, cậu bắt đầu thả lỏng từng khớp ngón tay. Lớp bùn sa thạch mịn màng quyện chặt lấy tro trấu rát ráp, tạo thành một khối liên kết dẻo quánh, đàn hồi và ấm sực dưới lòng bàn chân. Cậu lần đầu tiên cảm nhận được “xương thịt” của đất không hề vô tri; chúng đang thở, đang sẵn sàng đón nhận ngọn lửa thử thách.

“Nén chặt vào khuôn gỗ, gạt phẳng hai mặt!” Tiếng Dũng hô hào vang vọng góc hẻm, át cả tiếng gió gầm. Từng viên gạch chịu lửa thô mộc hình chữ nhật vuông vức lần lượt ra đời, được xếp thành hàng dài dọc theo triền đá.

Bóng đêm dần bao trùm thung lũng Tân Lập. Tiếng bước chân lạo xạo trên sỏi đá thu hút ánh nhìn của cụ Nam. Bà Mười Hạnh khom lưng bước tới, trên tay bưng chiếc âu nhôm nghi ngút khói và một chiếc bát con bốc mùi thảo mộc đắng nghét.“Ông Nam à, uống ngụm thuốc rồi húp miếng cháo đã,” Bà Mười đặt âu cháo lên tảng đá, giọng xót xa pha lẫn trách móc. “Từ rạng sáng hôm qua tới giờ ông chợp mắt chưa đầy vài canh giờ, tim thì yếu như ngọn đèn trước gió. Cứ dốc cạn sức thế này, lỡ có mệnh hệ nào thì ai gánh vác việc nung gốm cho một nghìn hai trăm con người?”

Cụ Nam khẽ ho một tiếng, đón lấy bát thuốc trợ tim sắc từ rễ cây dại chịu mặn. Cụ uống cạn một hơi, vị đắng chát xộc lên cuống họng nhưng lồng ngực đang âm ỉ căng tức lập tức dịu đi đôi phần. Nhìn sang An đang cần mẫn khuân từng viên gạch mộc, cụ đưa tay lau vệt cháo dính trên mép, mộc mạc đáp “Tôi biết sức mình chứ, bà Mười. Nhưng đồng hồ kho nước ngoài kia chỉ còn chưa đầy sáu ngày. Đất đã mang về đến tận chân núi, nếu chậm một nhịp để lò nguội lạnh, món nợ sinh mạng này lão già này mang xuống đất cũng không nhắm mắt được.”

Uống xong thuốc, cụ Nam chống gậy bước đến bên móng lò ngăn thứ nhất vừa được An và nhóm thợ ghép vòm bằng những viên gạch mộc chịu lửa đầu tiên. Cụ quỳ xuống, ngón tay chai sần rà soát tỉ mỉ từng mạch vữa bùn chịu nhiệt kết dính giữa các phiến gạch. Đôi mắt già nua nheo lại, dừng lại ở đoạn cong nơi sống vòm.

“An, lại đây ta bảo,” Cụ Nam vẫy tay gọi người học trò.

Cậu thanh niên vội buông chiếc bay gỗ chạy lại: “Thưa cụ, cháu làm sai chỗ nào ạ?”

“Mạch vữa ở đỉnh vòm này dày quá nửa phân rồi,” Cụ Nam gõ nhẹ đầu que gỗ lim vào viên gạch sống. “Đất sét nung khi gặp nhiệt độ cao từ chín trăm đến một ngàn hai trăm độ sẽ co ngót thể tích từ mười đến mười hai phần trăm. Nếu mạch vữa quá dày hoặc độ ẩm giữa các viên gạch không đồng đều, khi lửa lớn bốc lên, hơi nước bốc thoát đột ngột sẽ khiến vòm lò co giật, sụp đổ ngay tức khắc. Con phải gọt bớt mép gạch, xếp khóa vòm theo thế cài răng lược, mạch bùn chỉ được mỏng như cánh ve. Lửa muốn đứng vững thì xương đất phải khít khao.”

An nín thở, chăm chú nhìn từng động tác gọt tỉa điêu luyện của cụ già trăm tuổi. Cậu cầm lấy que gạt men, cẩn trọng nạo bớt lớp bùn thừa, nắn lại góc nghiêng của viên gạch then chốt trên đỉnh vòm cho đến khi nghe thấy tiếng "khậc" chắc nịch ăn khớp vào sống đá. Nụ cười hiếm hoi nở trên gương mặt hốc hác của cụ Nam.

Bất thình lình, một tiếng sấm rạch ngang bầu trời đêm đen đặc, kéo theo luồng gió xoáy giật mạnh làm chao đảo những ngọn đèn bão. Mùi lưu huỳnh nồng nặc thốc tới cay xè sống mũi. Ngoài khe núi cao vút, trận mưa axit cực lớn tích tụ từ chiều bắt đầu đổ ập xuống, biến thành những dòng nước độc đỏ quạch sủi bọt trắng xóa, rò rỉ chảy tràn xối xả xuống vách đá che chắn ngay phía trên công trường dựng lò.