Chương 8: Thủy Phi Cứu Mệnh Men

Mùi dầu máy khét lẹt quyện cùng hơi ẩm đêm mưa bốc lên ngùn ngụt từ mặt bể xi măng. Dưới ánh sáng vàng vọt của chiếc đèn măngsông, Thắng nhìn trân trân vào lớp váng đen nhờn nhẫy đang lan nhanh tựa vệt dầu tràn trên mặt sông, bóp nghẹt toàn bộ tro tràm và bột đá vôi vừa cõng vượt rừng về. Hai bàn tay Thắng run lên bần bật, các khớp ngón tay siết chặt đến trắng bệch.

Mọi công sức dầm mưa lội suối, từng vết cào xước rướm máu trên lưng, và cả tia hy vọng chuộc lại mười lăm sào đất tổ tiên để thoát khỏi cái bẫy nợ mười lăm triệu đồng dường như đang tan biến theo làn váng đen tanh nồng ấy. Cơn uất ức dâng lên ứ nghẹn nơi cuống họng, Thắng khuỵu một bên gối xuống nền đất ướt, giọng lạc đi — Hỏng… hỏng hết rồi cụ ơi! Dầu cặn ngấm xuống đáy thì tro tràm với bột đá vôi coi như vứt đi. Chúng con lấy chi mà làm men nữa…

Xung quanh, mấy bác thợ già cùng Thược và Duẩn cũng thở ngắn than dài, nét mặt ai nấy đều xám xịt như tro tàn. Giữa cảnh hỗn loạn ấy, một bàn tay khô gầy nhưng ấm áp và rắn rỏi đặt lên vai Thắng. Cụ Bằng đứng đó, chòm râu bạc khẽ rung rinh trong gió lạnh. Cụ không hề bối rối, ánh mắt sáng quắc lướt qua mặt nước men một lượt rồi cất giọng trầm vang, chấn định lòng người — Đứng dậy! Đàn ông thợ gốm sông Lam, trời chưa sập thì tay nỏ được buông! Dầu máy nổi trên mặt nước, tro tràm và bột đá nặng chìm dưới đáy, bùn đất cha ông nỏ dễ chi bị dơ bẩn nuốt chửng rứa mô. Lấy rơm nếp khô lại đây cho ta mau!

Tiếng quát sang sảng của cụ Bằng như gáo nước lạnh tạt tan nỗi hoang mang trong lòng Thắng. Cụ với tay thắp lại một ngọn đèn dầu hỏa nhỏ đặt ngay cạnh mé bể, ánh lửa vàng ấm áp xua bớt bóng tối mịt mùng. Thắng vội quệt nước mắt, vùng dậy chạy thốc vào chái bếp bưng ra hai ôm rơm nếp mùa trước vàng óng, khô rượi.

— Thắng, Thược, Duẩn, nghe ta bảo ni! — Cụ Bằng khoát tay chỉ huy. — Dầu máy nhẹ hơn nước, nó bám vào rơm như đói ăn. Các con rải rơm nếp phủ kín mặt bể, miết thật nhẹ tay để sợi rơm hút trọn váng dầu trên bề mặt, tuyệt đối nỏ được khuấy lộn tùng phèo làm váng chìm xuống đáy.

Hiểu ra manh mối, Thắng lập tức quỳ bên thành bể, cẩn trọng rải từng lớp rơm nếp khô phủ kín mặt nước đen đặc. Những sợi rơm nếp xốp như bọt biển nhanh chóng ngậm lấy lớp dầu máy nhờn nhẫy, chuyển sang màu đen kịt. Thắng cùng Thược nhẹ nhàng gom từng bó rơm no dầu vứt ra ngoài sọt tre, hết lớp này đến lớp khác. Chỉ sau chừng nửa cữ dập dềnh của ngọn bấc đèn dầu, màng dầu máy đen ngòm trên bề mặt đã được rơm nếp gạt sạch tới chín phần.

Tuy nhiên, lớp nước sát mặt vẫn còn lấm tấm những hạt dầu li ti và cặn bẩn khó chịu. Cụ Bằng khom lưng, gõ đầu gậy tre xuống nền gạch — Bây giờ là cữ quyết định: dùng phép “thủy phi” của tổ tiên! Múc nước suối ngầm đổ nhẹ vào cho nước dâng tràn miệng bể, để váng dầu sót lại theo dòng tràn trôi sạch ra ngoài rãnh thoát. Sau đó mới quấy đảo từ đáy lên!

Thắng và đám thợ trẻ hối hả gánh từng đôi thùng nước suối trong vắt từ chum lớn đổ vào bể. Dòng nước mát lành chảy tràn qua mép xi măng, cuốn phăng những giọt dầu cặn cuối cùng chảy tuột theo rãnh nước ra mé vườn. Khi bề mặt bể chỉ còn lại làn nước trong trẻo, cụ Bằng mới bảo Thắng cầm chiếc sào tre khuấy mạnh.Bột đá vôi trắng mịn và tro tràm lắng dưới đáy lập tức cuộn trào, hòa quyện vào làn nước mát thành một dòng dung dịch màu xám tro đùng đục, sủi bọt lăn tăn.

— Trút sang bể lọc! Dùng vải màn bốn lớp, gạn từng gáo một! — Cụ Bằng cất tiếng chỉ dẫn.

Suốt đêm dài đặc quánh, gian xưởng gốm vách đất không một ai chợp mắt. Mưa gió ngoài sông Lam vẫn ràn rạt quất vào tàu lá chuối, nhưng bên trong lò, không khí khẩn trương hầm hập như bước vào trận đánh lớn. Thắng cùng Thược căng tấm vải màn mịn như tơ tằm trên miệng vại sành lớn. Từng gáo nước men tro được Thắng múc lên, đổ nhè nhẹ qua lớp vải. Những hạt cát thô, vụn than tràm chưa cháy hết và cặn bẩn lập tức bị giữ lại trên mặt màng lọc.

Mỗi lần một mẻ nước men róc rách chảy xuống vại, Thắng lại đổ thêm nước suối ngầm vào bể quấy đều, đợi bột men nặng nhất lắng xuống rồi lại lọc tiếp tầng thứ hai, tầng thứ ba. Hai cánh tay Thắng mỏi nhừ, lưng áo ướt đẫm mồ hôi quyện lẫn bụi tro, nhưng đôi mắt anh vẫn dán chặt vào từng giọt men đang chắt lọc. Qua từng tầng vải, dòng nước men tro rạn tam hợp dần dần biến chuyển kỳ diệu: từ xám đục chuyển sang màu sữa xám ngà, mịn màng và sánh quánh.

Đến khi tiếng gà gáy le te rộ lên từ bãi bồi xóm Lò, những tia nắng ban mai đầu tiên của ngày mới rẽ qua màn sương sớm, rọi nghiêng qua khung cửa liếp vào gian xưởng.

Thắng dừng tay khuấy, khẽ nghiêng gáo dừa múc một dòng men tro trong vại sành lên cao. Dòng men lỏng chảy xuống thành một dải lụa mềm mại, óng ả, không hề gợn một hạt cặn nhỏ xíu nào, càng không vương lấy một vết váng dầu hay mùi khét công nghiệp độc hại. Hương thơm thanh khiết của tro tràm quyện cùng vị nồng ấm của tro trấu mục và vị ngọt mát của bột đá vôi lan tỏa dịu nhẹ khắp gian xưởng.

Thắng nhúng thử ngón tay trỏ vào lòng bát men rồi miết nhẹ hai đầu ngón tay. Lớp men tro mịn mượt như sữa mẹ, bám chặt vào da thịt một cách mềm mại lạ thường.

— Được rồi… Men sạch rồi cụ ơi! — Thắng thốt lên nghẹn ngào, hai hốc mắt cay xè vì khói đèn và niềm xúc động dâng trào.

Các bác thợ già cùng Thược và Duẩn vây quanh vại men, ai nấy đều ồ lên những tiếng trầm trồ thán phục. Họ nhìn cụ Bằng với ánh mắt tôn kính tột bậc. Nếu không có kinh nghiệm tám mươi năm và trí tuệ dân gian tích tụ qua bao đời của cụ, mẻ men quý giá này chắc chắn đã bị bàn tay bẩn thỉu của lũ gian thương bức tử ngay trong đêm tối.

Cụ Bằng khẽ mỉm cười, nếp nhăn nơi khóe mắt già nua giãn ra đầy thư thái. Cụ bước tới bên Thắng, đưa bàn tay ấm áp vỗ mạnh lên bờ vai vạm vỡ của người truyền nhân, rồi hướng ngón tay khẳng khiu về phía vòm lò cóc phủ rêu phong sừng sững ở góc sân — Tro sạch, đất trong, lòng người ngay thẳng thì lửa lò ắt thuận. Vào lò thôi con, đã đến lúc dựng lửa nung thử mẻ men tam hợp đầu tiên rồi!