Chương 9: Canh Sắc Lửa Lò Cóc

Lời giục giã của cụ Bằng tựa hồ tiếng chiêng thức tỉnh bầu nhiệt huyết đang sục sôi trong lồng ngực Thắng. Không chần chừ thêm một khắc, anh khom lưng vái tạ bàn thờ tổ nghề rồi rảo bước tới bên chiếc bàn xoay gỗ lim tổ truyền đặt nơi góc xưởng.

Thược và Duẩn nhanh nhẹn xốc lại từng tảng đất sét trắng bãi bồi Côn Bằng đã được ủ dẻo quánh, đặt lên bàn gỗ cho Thắng vỗ đất. Hai bàn tay Thắng thoăn thoắt nhào nặn, bóp tan từng bọt khí li ti còn sót lại trong thớ đất cao lanh mịn màng. Chân đạp bàn xoay nhịp nhàng, tiếng trục gỗ lim rít khẽ từng hồi quen thuộc. Dưới bàn tay tài hoa của người thợ trẻ, khối đất sét trắng ngoan ngoãn xoay tròn rồi từ từ vươn cao, phình eo, thắt cổ, định hình thành một chiếc bình hoa dáng củ tỏi đẫy đà, vững chãi mang đậm nét gốm tiến kinh thuở trước. Kế đó, Thắng nín thở chuốt từng chiếc chén nhỏ và chiếc ấm trà mộc mạc, đường nét thanh thoát tựa giọt sương mai đọng trên lá tràm.

Cốt gốm sau khi hong gió ráo mặt lập tức bước vào công đoạn nhúng men. Đứng trước vại men tro rạn tam hợp sánh ngà vừa được lọc sạch sau đêm dài, Thắng hít một hơi thật sâu. Anh dùng hai ngón tay kẹp chặt đáy chiếc bình củ tỏi, lật ngược miệng bình rồi dìm nhẹ xuống dòng men sóng sánh. Nước men tro mát rượi ôm trọn lấy thân gốm mộc, bám một lớp mỏng mịn màng, đều tăm tắp như tấm áo lụa non. Tiếp đó, từng chiếc chén, chiếc ấm cũng lần lượt được nhúng qua vại men, toát lên sắc xám ngà tinh khôi, hoàn toàn không gợn một vết váng dầu hay bọt khí độc hại.

— Khéo tay lắm con! — Cụ Bằng đứng bên cạnh gật đầu tán thưởng, mắt ánh lên vẻ hài lòng. — Giờ thì tra bao nung, đưa vào bụng cóc!

Thắng cẩn trọng đặt từng sản phẩm gốm mộc đã tráng men vào lòng bao nung bằng đất chịu nhiệt, rải một lớp cát thạch anh mịn dưới đáy để tránh dính men khi chảy lỏng. Chiếc lò cóc cổ kính của gia đình Thắng sừng sững ở góc sân, vòm lò đắp bằng đất sét trộn rơm nếp dày tới hai gang tay, vững chãi như một con cóc khổng lồ nằm phủ phục dưới rặng xoan. Cùng với sự trợ giúp của Thược, Thắng chui nửa người vào cửa lò chật hẹp, kê ngay ngắn chồng bao nung vào đúng vị trí đắc địa nhất nơi trung tâm luồng nhiệt.

Cửa lò nhanh chóng được chèn kín bằng những viên gạch mộc xếp so le, chỉ chừa lại một cửa tiếp củi nhỏ phía dưới và một lỗ mắt lửa tròn cỡ chén uống trà ngang tầm mắt để trông chừng hỏa độ.

Cụ Bằng thong thả ngồi xuống chiếc ghế mây con kê sát bên hông lò, tay chống chiếc gậy tre mòn nhẵn. Cụ ngoắc tay bảo Thắng — Đốt đóm nhóm lửa đi con. Nhớ lấy lời ta răn: nung men tro củi nỏ được nóng vội. Lửa có ba cữ, sắc có ba tầng, hễ lệch một phân là đất sống men trơ, mà quá một khắc là gốm chảy thành tro bụi.

Thắng quỳ một chân bên cửa lò, run run đưa que đóm nứa vào mồi lửa. Những thanh củi tràm khô nỏ xếp lớp bên dưới lập tức bén lửa reo lách tách. Khói trắng mỏng manh bắt đầu cuộn tròn qua ống khói vút lên nền trời xanh buổi sớm.

Cữ lửa đầu tiên bắt đầu bằng ngọn lửa đỏ om, lập lòe hun khói. Thắng chỉ dám đút từng cành tràm nhỏ, duy trì ngọn lửa liu riu để đuổi sạch hơi ẩm còn ẩn sâu trong xương đất. Khói lò nồng đượm mùi ngai ngái của rơm nếp quyện cùng hương gỗ tràm cháy rượi lan tỏa khắp sân. Suốt bốn canh giờ hun lò, Thắng ghé mắt nhìn qua lỗ thăm nhiệt, thấy vách bao nung dần chuyển sang màu gạch non, mồ hôi trên vách lò bốc hơi ráo hoảnh.

— Cốt gốm đã ráo kiệt nước rồi đó. Thúc củi vào cho men sôi! — Giọng cụ Bằng trầm vang, đĩnh đạc chỉ điểm.Thắng liền bốc từng thanh củi tràm bổ đôi ném sâu vào buồng đốt. Gió từ cửa lò hút mạnh khiến ngọn lửa bùng lên dữ dội, chuyển dần từ sắc đỏ đùng đục sang sắc vàng rơm rực rỡ. Tiếng lửa gầm gừ như tiếng thú gầm trong vòm đất sét. Qua mắt lửa, Thắng thấy lớp men tro tam hợp trên thân bình gốm bắt đầu sùi bọt lăn tăn như mặt nước hồ mùa thu đón cơn mưa rào. Bột đá vôi cùng tro tràm và tro trấu dưới sức nóng nghìn độ đang giao hòa, kết dính, tan chảy vào từng thớ đất bãi bồi.

Mặt trời đứng bóng rồi từ từ lặn sau dãy Côn Bằng. Màn đêm buông xuống bãi bồi sông Lam, gió bấc thổi từng cơn lạnh buốt nhưng khoảng sân quanh lò cóc lại hầm hập như một chảo lửa. Thắng cởi phăng chiếc áo nâu sồng, chỉ mặc độc chiếc áo mayô ướt đẫm mồ hôi dính chặt vào v*m ng*c vạm vỡ. Gương mặt anh đỏ rực theo từng nhịp bốc của ngọn lửa, đôi mắt rực sáng không rời mắt lò lấy nửa khắc.

Cứ mỗi khắc trôi qua, Thắng lại đều đặn gắp thêm những thanh củi tràm già nhất, chắc nịch nhất ném vào họng lò. Hai cánh tay bỏng rát vì hơi nóng hắt ra hừng hực, đôi bàn chân trần bám chặt lấy nền đất nứt nẻ. Trong tim anh, ngọn lửa nghề gốm cổ truyền bao đời của cha ông như đang hòa làm một với nhịp thở phập phồng của lò cóc. Món nợ mười lăm triệu đồng, nỗi uất nghẹn trước trò bẩn thỉu của thằng Trọng và công ty Tân Á, cùng niềm tin son sắt nơi cụ Bằng đều dồn cả vào từng tấc củi, từng sắc lửa đêm nay.

Đến canh tư, khi sương đêm phủ trắng rặng tràm ven sông, cụ Bằng bỗng chống gậy đứng dậy, khẽ vỗ vai người chắt họ — Đến cữ đại đăng khoa rồi! Thúc củi bễ thật lực, nâng nhiệt chạm đỉnh ngọn lửa xanh lam!

Thắng gật phắt đầu. Anh hối hả đẩy những khúc gỗ tràm lõi đượm than nhất vào tận đáy buồng đốt. Ngọn lửa trong lò cuộn trào mãnh liệt, sắc vàng rơm chói lòa bỗng chốc thu lại, nhường chỗ cho một luồng hỏa khí trong vắt, mang sắc xanh lam biếc tựa như ngọc bích tỏa rạng khắp vòm lò. Nhiệt độ chạm ngưỡng một nghìn hai trăm năm mươi độ C. Qua lỗ mắt lửa, Thắng run lên vì xúc động khi thấy dòng men lỏng trên thân bình gốm đã chảy tràn đều đặn, mặt men láng bóng như tấm gương soi, bao bọc lấy cốt gốm trắng tinh khôi đang phát sáng lung linh giữa biển lửa.

Suốt hai mươi tư giờ căng mắt canh lò không ngủ, Thắng dường như quên hết mọi mệt mỏi thể xác. Từng nhịp củi nung, từng giọt mồ hôi rơi xuống nền đất bốc hơi xèo xèo đều thấm đượm linh hồn và danh dự của làng nghề Cổ Bằng.

Bình minh ngày thứ hai hé rạng nơi chân trời sông Lam, xua tan làn sương giá buốt. Đồng hồ điểm đúng cữ hai mươi tư giờ canh lò đỏ lửa, ngọn lửa xanh lam chạm đỉnh nhiệt một nghìn hai trăm năm mươi độ C đã tôi luyện mẻ men đạt độ chín hoàn mỹ.

Cụ Bằng nhìn ngọn lửa xanh lam trong vắt qua mắt lò lần cuối, khẽ gật đầu, ánh mắt ánh lên vẻ kiên định phi thường. Cụ quay sang Thắng, giơ cao bàn tay gầy guộc ra hiệu — Lửa đã no, men đã chín! Ngừng cấp củi, lấy bùn non bịt kín cửa lò lại ngay!

Thắng thở phào một hơi dài nhẹ nhõm, lập tức cùng Thược bưng chậu bùn non nhuyễn mịn trát kín mít miệng tiếp củi và lỗ mắt lửa, không để lọt một tia gió lạnh. Quá trình ủ nhiệt hạ nguội tự nhiên kéo dài suốt hai ngày hai đêm chính thức bắt đầu, cất giấu bí mật về mẻ gốm men tro rạn vảy cá bên trong lòng vòm đất mẹ.