Chương 6: Lội Suối Tìm Đá, Lên Ngàn Đốt Tro

Đoàn người gánh đất vừa về đến sân xưởng thì cụ Bằng đã đứng chờ sẵn bên chiếc bàn xoay gỗ lim. Cụ ngắm nhìn những tảng đất sét trắng mịn như mỡ gà vừa trút ra khỏi sọt tre, gật đầu vẻ vừa ý, rồi quay sang Thắng dặn dò — Đất mộc đã xong một phần, nhưng muốn có men ngọc vảy cá thì cái gốc nằm ở ngàn tràm và lòng suối đá. Con chèo con thuyền nan ngược nước lên ngàn Côn Bằng ngay chiều ni. Tro tràm phải đốt từ cành khô gãy nỏ, đá vôi phải lấy từ kẽ suối ngầm. Chậm một cữ thì hỏa hầu lỡ nhịp, nghe con!

Thắng chắp tay dạ ran. Lời dặn của cụ Bằng như tiếp thêm ngọn lửa sưởi ấm lồng ngực anh giữa tiết trời đông buốt giá. Anh vội vã cùng hai người thợ trẻ là Thược và Duẩn đẩy con thuyền nan mượn của chú Mười xuống bến bãi bồi. Ba mái chèo vục sâu vào dòng nước đỏ nặng phù sa của sông Lam, bì bọp rẽ sóng ngược dòng.

Gió bấc thổi thốc từ mạn ngược táp rát từng mảng da mặt, nhưng bắp tay ba chàng trai trẻ cuồn cuộn gồng lên theo từng nhịp đẩy. Hơn hai giờ đồng hồ vật lộn với những doi cát và dòng xoáy ngầm, mũi thuyền nan cuối cùng cũng chạm vào mép rừng tràm già dưới chân núi Côn Bằng khi ráng chiều vừa tắt hẳn.

Khu rừng tràm cổ thụ âm u tĩnh mịch, mùi ngai ngái của lá mục quyện với hơi nước bốc lên từ lòng đất ẩm. Thắng cầm chiếc đèn bão soi đường, bước thoăn thoắt qua những bụi cây rậm rạp. Anh nhớ như in từng lời cụ Bằng truyền dạy: tuyệt đối không được chặt cành tràm tươi, bởi nhựa sống của cây non sẽ khiến tro bị chát, sinh bọt khí làm rỗ mặt gốm.

— Thược, Duẩn! Tản ra lượm cành tràm già đã khô nỏ gãy đổ tự nhiên! Cành nào mục rỗng ruột hay dính rêu mốc thì gạt bỏ! — Thắng cất giọng giục giã.

Cả ba người hì hục thu gom từng ôm cành tràm khô giòn rụm chất thành đống cao giữa bãi đất trống kín gió. Theo chỉ dẫn trong cuốn sổ “Hỏa Thổ Hợp Nhất”, Thắng không đốt củi lộ thiên trên mặt đất vì sợ gió bấc cuốn bay tàn tro mịn và lẫn đất cát tạp chất. Anh cùng hai bạn thợ dùng cuốc xẻng đào một hố sâu chừng ba thước, rộng năm thước, khoét hàm ếch khéo léo để điều tiết luồng khí.

Thắng cẩn thận xếp những thanh củi tràm nỏ nhất xuống đáy hố, dùng bùi nhùi rơm nếp châm lửa. Ngọn lửa bùng lên le lói rồi nhanh chóng bén vào từng thớ gỗ tràm già, tỏa ra mùi thơm hăng hắc ngai ngái quen thuộc của núi rừng xứ Nghệ. Khi than củi đã hồng rực, Thắng không để ngọn lửa bốc cháy ngùn ngụt mà rải từng lớp cành tràm khô lên trên, dùng những mảnh ván gỗ đậy hờ miệng hố lại, chỉ chừa khe nhỏ cho khói trắng thoát ra.

— Phải ủ kín cho cháy âm ỉ thế này thì tro mới xốp, không bị hóa thành than đen. — Thắng giải thích với Thược khi thấy cậu thợ trẻ sốt ruột toan gạt ván.

Suốt đêm ấy, ba người thay nhau canh chừng miệng hố. Mỗi lần ngọn lửa chực bùng to, Thắng lại kịp thời dùng cành tươi dập bớt ngọn lửa, điều hòa dưỡng khí để gỗ tràm hóa tro trong sự êm ả của lòng đất. Hơi ấm của hố than giúp họ xua đi cái rét căm căm của rừng già ven sông Lam.

Tờ mờ sáng hôm sau, khi Thắng dùng xẻng dỡ nắp hố đất, một lớp tro tràm màu xám bạc mịn màng, xôm xốp như bột gạo hiện ra dưới đáy. Thắng mừng rỡ vốc một nắm tro lên tay, hạt tro nhẹ bẫng xao xuyến, không hề lợn cợn một mẩu than cháy dở hay hạt cát nào. Anh cẩn thận trút từng muỗng tro quý giá vào chiếc bao tải dứa lót nilông buộc kín miệng.

— Xong cữ tro tràm! Bây giờ xuôi xuống khe Côn Bằng đãi đá vôi! — Thắng lau mồ hôi trên trán, hào hứng ra lệnh.

Họ lội men theo bờ đá trơn trượt để tìm đến con suối đá vôi bắt nguồn từ mạch ngầm trong vách núi Côn Bằng. Nước suối mùa đông trong vắt nhìn thấu tận đáy nhưng lạnh ngắt như chậu đồng ngâm đá. Thắng không ngần ngại xắn cao ống quần, c** tr*n lội ngay xuống dòng nước buốt thấu xương.Chân anh mò mẫm dưới từng hốc đá ngầm sâu ngang hông. Cụ Bằng từng dặn: đá vôi làm men gốm rạn Cổ Bằng tuyệt đối không dùng đá vôi phong hóa trên sườn núi hay đá lẫn tạp chất sắt màu vàng ố; phải là thứ đá vôi ngâm mình ngàn năm trong lòng suối ngầm, được nước chảy mài mòn sạch mọi tạp chất, mang sắc trắng nõn như ngà voi.

Sau hơn một giờ lặn ngụp tím tái cả môi, Thắng reo lên khi chạm tay vào một dải đá trắng muốt kẹt sâu dưới gầm tảng đá mẹ. Anh dùng xà beng nạy từng tảng đá vôi ngầm nặng trịch chuyển lên bờ cho Thược và Duẩn.

Trên bờ suối, tiếng búa tạ giáng xuống mặt đá vang lên “chanh chách” rộn rã núi rừng. Những tảng đá vôi cứng chắc vỡ vụn thành từng cục nhỏ bằng nắm tay, rồi được trút vào cối đá mang theo giã liên hồi. Dưới bàn tay lực lưỡng của ba chàng trai trẻ, đá vôi ngầm dần biến thành thứ bột trắng tinh khôi, mịn màng và mát rượi.

Gần đứng bóng, hai bao tro tràm xốp nhẹ cùng hai sọt bột đá vôi trắng tinh được chuyển cẩn thận xuống lòng thuyền nan. Thắng thở phào nhìn thành quả lao động mệt nhọc nhưng tràn đầy hy vọng. Mẻ men tro rạn tam hợp của họ Dưỡng đã hội đủ hai phần nguyên liệu cốt tử, chỉ còn đợi về xưởng phối cùng tro trấu mục sông Lam.

Con thuyền nan chở nặng chầm chậm xuôi dòng trở về. Trời đã về chiều, mây mù giăng xám xịt trên mặt sông Lam báo hiệu một đêm lạnh buốt. Khi thuyền rẽ vào con lạch nhỏ dẫn vào bến xóm Lò—lối đi độc đạo để tránh sóng lớn ngoài sông cái—Thắng đột nhiên cảm thấy mũi thuyền khựng lại, đáy thuyền cọ xát vào vật gì dưới nước kêu “ken két”.

— Dừng chèo mau! Có biến! — Thắng giật mình hô lớn.

Duẩn vội ghìm mái chèo lại. Thắng nhoài người ra mũi thuyền, vạch làn nước lờ đờ nhìn xuống. Tim anh thắt lại khi thấy ba cây tràm lớn đã bị chặt hạ có chủ đích, thân cây nằm chắn ngang lạch nước. Nguy hiểm hơn, cắm chi chít trên thân cây chìm và quanh bờ cọc là những chùm đinh năm phân gỉ sét tua tủa chực xé toạc vỏ thuyền nan mỏng manh. Nếu Thắng không tinh mắt ghìm thuyền kịp, mũi thuyền nan đâm phải chông đinh chắc chắn sẽ thủng toác, nước tràn vào nhấn chìm toàn bộ bao tro tràm và bột đá vôi xuống lòng bùn lầy.

Thược nhìn hàng đinh nhọn hoắt mà run rẩy, nghiến răng chửi đổng — Quân khốn nạn! Chắc chắn lại là trò của thằng Trọng với bọn Tân Á! Chúng muốn dìm chết thuyền men của anh em mình!

Thắng siết chặt nắm đấm, mắt rực lên ngọn lửa căm hờn. Con lạch đã bị phong tỏa bởi chông đinh và thân cây rậm rạp, trong khi ngoài sông cái sóng gió bắt đầu nổi lớn, thuyền nan chở nặng không thể quay đầu ra lại dòng xoáy. Trời mỗi lúc một tối sầm, gió bấc rít từng hồi lạnh thấu da thịt.

Nhìn hai bao tro tràm và đống bột đá vôi trắng nõn—mồ hôi nước mắt của anh em suốt một ngày một đêm lặn suối trèo ngàn, Thắng hít một hơi thật sâu, ánh mắt đanh lại đầy kiên định. Anh nhảy tót lên bờ đất dốc đứng trơn trượt ven lạch, quay lại bảo hai người bạn — Thuyền không qua được thì ta cõng men đi bộ! Men tro củi sông Lam không thể chết ở đây!

Thắng ghé lưng cõng bao tro tràm nặng trịch lên vai, hai tay giữ chặt miệng bao không để lọt một hạt bụi tro ra ngoài. Mặc cho gai góc cào rách da thịt và bùn lầy ngập ngang bắp chân, Thắng cắn răng bước từng bước vững chãi trên con đường mòn gập ghềnh xuyên qua rặng tre tối mịt, dẫn đầu anh em tiến thẳng về phía xưởng gốm làng Cổ Bằng.