Chương 5: Bãi Bồi Đón Bước Chân Xưa

Cụ Dưỡng Hữu Bằng đứng tựa bên khung cửa gỗ lim của gian từ đường, đôi mắt già nua nhưng tinh anh dõi theo từng cử động ngoài rặng cúc tần. Khi thấy bóng lưng Thắng vừa khựng lại trước bụi tre bờ ao, cụ khẽ hắng giọng một tiếng khô đanh, chống gậy tre khoan thai bước ra sân.

Hai bóng người lóng ngóng dưới bóng râm rậm rạp giật thót mình. Thằng Cò vội giấu cuốn sổ tay con con vào túi áo khoác cánh dơi, kéo sụp chiếc mũ nồi xuống trán rồi huých cùi chỏ vào tên đồng bọn mặc quần loe. Cả hai luống cuống lủi qua lối mòn ven mương như chuột thấy bóng mèo, không dám ngoái đầu nhìn lại. Cụ Bằng nhìn theo làn bụi mỏng cuộn lên dưới gót chân chúng, khóe mắt hằn sâu thêm những nếp nhăn trầm tĩnh. Cụ vỗ nhẹ lên vai Thắng, cất giọng trầm vang — Kệ thây lũ rình mò đó đi con. Đám ruồi nhặng chỉ biết bâu quanh chỗ hôi tanh, gặp gió lành tự khắc dạt ra. Con qua bến mượn thuyền nan của chú Mười buộc sẵn ở cồn cát, rồi gọi thêm hai đứa thợ vững tay cuốc ra bãi bồi Côn Bằng với ta ngay bây giờ. Muốn nhóm lại ngọn lửa thiêng, trước hết phải đón được cái cốt đất sạch đã!

Nửa giờ sau, ngọn gió chướng từ hạ lưu sông Lam thổi thốc vào dải bãi bồi Côn Bằng, cuốn theo mùi tanh nồng của rong rêu và vị ngai ngái mặn mòi của phù sa mùa cạn. Mười lăm sào đất bãi trải dài ngút ngát dưới chân núi, nơi lưu giữ mồ hôi của chín đời thợ gốm Cổ Bằng, nay quạnh quẽ trong cái rét hanh hao cuối năm.

Cụ Bằng vén cao gấu quần nâu sồng, bàn chân gầy guộc đầy vết chai sần cắm sâu xuống lớp bùn ướt lạnh. Hơn tám mươi năm gắn bó với đất nung sông Lam, từng mạch đất ngầm nơi đây cụ thuộc như lòng bàn tay. Đi chừng trăm bước dọc triền sông, cụ dừng lại bên một gò đất nhô cao thoai thoải, gõ đầu gậy tre xuống mặt đất xốp mềm — Thắng! Đào sâu xuống chừng năm tấc cát bồi, bóc lớp bùn mặt đi con! Mạch đất cao lanh tổ truyền của họ Dưỡng nằm ngay dưới chân chúng ta đây.

Thắng cùng hai người thợ trẻ hăm hở vung xẻng. Từng mảng cát pha bùn đen sẫm được bóc dần ra, để lộ ra tầng đất sâu màu trắng ngà, mịn màng và dẻo quánh như sáp ong. Cụ Bằng quỳ một gối xuống lòng hố, thọc sâu hai bàn tay phong sương vào lòng đất mẹ. Cụ bốc lên một nắm đất sét trắng dẻo mềm, dùng ngón tay cái miết thật chậm trên lòng bàn tay.

— Các con nhìn cho kỹ, — cụ Bằng ngẩng lên, ánh mắt chan chứa niềm xúc động thiêng liêng. — Đất mộc làm gốm men tro củi nỏ thể dùng thứ đất tạp nham ngoài chợ. Đất sét trắng Côn Bằng ni phải trải qua ngàn năm phù sa sông Lam thanh lọc, hạt đất mịn như bột sắn dây, nắn thử giữa hai đầu ngón tay không thấy lạo xạo một hạt cát con.

Nói rồi, trước ánh mắt kinh ngạc của Thắng và nhóm thợ, cụ Bằng đưa một mẩu đất nhỏ bằng hạt ngô lên đầu lưỡi, khẽ nhắm mắt lại nhấm nháp như người sành sỏi thưởng trà sen. Vài giây sau, cụ mỉm cười, gật đầu khoan khoái — Đúng vị rồi! Đất sạch không nhiễm chua phèn, nếm trên đầu lưỡi ngọt mát thanh tao, nuốt vào cổ họng nghe thơm ngát mùi phù sa tích tụ trăm năm. Đất như rứa mới chịu nổi ngọn lửa nung một nghìn hai trăm năm mươi độ C mà không cong vênh, không rạn vỡ! Mau đào đất cho đầy các sọt nan đi!

Ba thanh niên hăng hái vung cuốc xẻng, tiếng cười nói rộn rã xua tan cái lạnh căm căm của triền sông. Từng tảng đất sét trắng nõn nà được bốc lên, xếp chặt vào những đôi sọt tre ken dày.

Đúng lúc đôi sọt đầu tiên vừa đầy ắp, từ phía bờ đê bỗng vang lên tiếng nạt nộ the thé. Bốn gã đàn ông tay lăm lăm gậy sắt và xà beng hùng hổ bước tới, dẫn đầu là Dưỡng Hữu Trọng. Trọng khoác chiếc áo khoác tây thùng thình, cổ quàng khăn len đỏ chót, ngón tay trỏ đeo nhẫn xi mạ chỉ thẳng vào mặt Thắng — Dừng tay lại hết cho tôi! Đứa nào cho phép các người tự tiện đào bới ở đây? Bãi bồi này đã được công ty Tân Á cắm mốc khảo sát địa chất, toàn bộ khoáng sản đất sét trắng đã thuộc quyền quản lý của liên doanh! Đào trộm một cục đất ở đây, tôi báo công an huyện gô cổ từng đứa về đồn rục xương!

Mấy tên lưu manh bặm trợn đi sau lập tức xông lên, đá đổ hai chiếc sọt tre vừa vặn đầy đất. Một tên mặt đầy sẹo giẫm chân lên mép hố, giơ chiếc xà beng sáng loáng đe dọa — Nghe rõ lời anh Trọng chưa lũ nhà quê? Cút ngay khỏi bãi bồi trước khi bọn tao đập nát mấy cái bàn cuốc!Thắng siết chặt cán xẻng trong tay, hai mắt long lên sòng sọc, toan bước lên che chắn cho nhóm thợ thì một bàn tay gầy gò nhưng rắn rỏi tựa gọng kìm đặt lên vai anh kéo lại. Cụ Bằng bước lên phía trước, lưng thẳng tắp như cây tràm già đứng giữa giông bão. Cụ nhìn xoáy vào mặt Dưỡng Hữu Trọng, ánh mắt sắc như lưỡi dao cạo khiến gã cháu họ bất giác chột dạ lùi lại nửa bước.

— Anh vừa nói báo ai gô cổ ai, hả anh Trọng? — Cụ Bằng cất giọng trầm đục nhưng rền vang khắp triền sông. — Mảnh đất bãi bồi ni là đất hương hỏa cha ông khai khẩn từ thuở lập làng, có sổ bộ bằng chữ Nho còn lưu giữ trong từ đường họ Dưỡng, có dấu triện của chính quyền xã Cổ Bằng xác nhận cho dân làng khai thác gốm thủ công. Bản giao kèo ký sáng nay trước mặt chú Mười ghi rõ: trước hội chợ tỉnh tháng Giêng, đất bãi bồi vẫn thuộc quyền sở hữu của bà con! Công ty Tân Á lấy tư cách chi mà đòi cấm cản?

Trọng cắn môi, cố giữ vẻ trịch thượng, chỉ tay về phía một cột mốc bê tông mới đúc cao chừng nửa thước vừa được chôn trộm ở mép bãi bồi cách đó vài bước — Cụ đừng có lẩm cẩm mang mấy thứ hủ lậu ra dọa tôi! Đây, cột mốc khảo sát của công ty Tân Á cắm rành rành ra đó! Tôi là phó ban dự án liên doanh, tôi có quyền bảo vệ mặt bằng! Mấy người chống đối là phá hoại tài sản nhà nước!

— Khảo sát? Tài sản nhà nước? — Cụ Bằng cười gằn một tiếng khinh miệt.

Chẳng thèm nhiều lời với đứa cháu phản phúc, cụ Bằng sải bước tới cạnh chiếc cọc mốc bê tông hãy còn chưa khô hẳn vữa. Cụ giơ cao chiếc gậy tre già lên không trung rồi giáng mạnh xuống đỉnh cọc. Một tiếng “chát” khô khốc vang lên đanh gọn, lớp vữa non nứt toác, văng ra từng mảnh vụn trơ tráo.

— Đồ giặc cướp mượn danh! — Cụ Bằng vung gậy chỉ thẳng vào mặt Trọng, uy thế quắc thước bừng lên ngút ngàn khiến đám côn đồ rụt cổ, lấm lét nhìn nhau không dám manh động. — Cọc mốc cắm lén lút giữa đêm hôm khuya khoắt, không chữ ký trưởng thôn, không con dấu Ủy ban mà dám gọi là khảo sát à? Ta còn sống ngày mô, cái giống lừa thầy phản bạn như anh đừng hòng cướp đi một tấc đất bãi của tổ tiên! Cút về bảo với thằng Hoàng Quốc Đại, muốn chiếm bãi đất Côn Bằng ni thì chờ đến hội chợ tỉnh mà bước qua xác già này!

Khí thế uy nghiêm của cụ già chín mươi ba tuổi như một ngọn núi sừng sững đè bẹp sự hung hăng của lũ người trục lợi. Mấy tên lưu manh nhìn thấy dân làng ven đê bắt đầu kéo ra bãi bồi ngày một đông liền thì thào vào tai Trọng — Anh Trọng ơi, lão già này dữ quá, dân làng lại đang đổ ra, không khéo to chuyện đấy…

Trọng nghiến răng ken két, mặt mày xám ngoét vì nhục nhã. Gã lùi lũi giật lấy chiếc khăn len quàng lại vào cổ, hằn học rít qua kẽ răng — Được lắm! Cụ cứ cố chấp đi! Để xem mớ đất sét cổ lỗ sĩ này có cứu nổi cái nợ mười lăm triệu của các người không! Chúng mày, đi về!

Đám người vội vã tháo lui về phía đường cái trong sự giận dữ bất lực. Dân làng đứng trên đê reo hò rộn rã, tiếng cười nói giòn giã át cả tiếng gió sông gầm rít.

Thắng cùng nhóm thợ trẻ nhanh chóng lượm lại từng tảng đất rơi vãi, cẩn thận xếp đầy vào các đôi sọt tre. Hoàng hôn buông xuống đỏ rực cả khúc sông Lam, dát lên mặt nước một lớp ánh sáng vàng chanh lấp lánh như màu men rạn cổ.

Cụ Bằng đứng trên mỏm đất bãi, lặng nhìn Thắng cùng đám trai tráng vạm vỡ gánh những gánh đất sét trắng đầu tiên sải bước thoăn thoắt về hướng xưởng gốm. Cốt đất tinh khôi của đất mẹ sông Lam đã được khơi dòng, mở ra trận đánh sinh tử để phục hưng dòng men tro củi tam hợp ngàn đời.