Chương 4: Vết Rạn Dưới Ánh Thạch Anh

Tiếng nứt sắc lẹm vừa dứt, không gian vòm mái tầng 7B như đông cứng lại. Bàn tay khô gầy của cụ Tuấn đang đặt trên vai Hy bất giác siết nhẹ rồi buông lơi. Cụ vội vã quay người, bước thoăn thoắt về phía chiếc thang nhôm gắn cố định bên bệ đỡ kim loại. Đôi mắt sau cặp kính tròn gọng thép không còn vẻ an nhàn thường nhật mà phủ một tầng âu lo nặng trĩu.

Hy bước theo sau, bước chân ngập ngừng nhưng đôi mắt đen láy không rời khỏi đầu ống kính dài bốn mét. Cậu cảm nhận được luồng khí lạnh phả ra từ kẽ hở kim loại, lẫn trong tiếng gió rít nhè nhẹ qua vòm trần bán lộ thiên.

Cụ Tuấn trèo lên ba bậc thang, vươn tay giữ chặt lấy vòng khóa bằng đồng thau ở đầu thân ống. Khớp ren cơ khí cọt kẹt xoay từng vòng chậm chạp. Bằng một động tác nâng niu và chuẩn xác tuyệt đối, cụ tháo rời nắp chụp bảo vệ nặng nề, để lộ ra cụm thấu kính hội tụ thạch anh nguyên khối đường kính bốn mươi xentimét.

“Hy, cầm lấy ngọn đèn này rọi giúp ông.”

Giọng cụ trầm hẳn xuống. Cụ với tay lấy chiếc đèn pin cơ học chạy bằng dây cót đặt trên gá đỡ, xoay nhẹ núm vặn rồi trao xuống cho cậu. Hy đón lấy thân đèn bọc cao su nhám. Cậu bóp nhẹ cần phát điện con cót, luồng sáng vàng ấm dịu mắt bừng lên, không chớp giật, rọi thẳng theo góc nghiêng ba mươi độ lên mặt kính thạch anh theo hướng tay cụ chỉ.

Dưới chùm sáng rọi xiên, cảnh tượng hiện ra khiến lồng ngực Hy thắt lại.

Vắt ngang qua tâm của phiến thạch anh trong suốt là một vết nứt mảnh như sợi tóc, phân nhánh lởm chởm tựa mạng nhện tí hon. Nơi khởi đầu của vết rạn là một hố lõm cực nhỏ chỉ cỡ đầu mũi kim — dấu tích âm thầm của một hạt vi thiên thạch từng va chạm với lớp vỏ ngoài không gian từ nhiều năm trước. Suốt một thời gian dài, cấu trúc tinh thể thạch anh đã gắng gượng chống đỡ, nhưng sự chênh lệch nhiệt độ khắc nghiệt giữa ngày và đêm nhân tạo trên trạm quỹ đạo đã tạo nên ứng suất nhiệt khổng lồ, khiến vết nứt âm thầm lan rộng rồi toác ra trong khoảnh khắc vừa rồi.

Cụ Tuấn thở dài một tiếng thật khẽ, ngón tay run run dừng lại cách mặt kính vài milimét, không dám chạm trực tiếp “Hạt bụi không gian ấy đã nằm ở đó từ lâu rồi... Ứng suất nhiệt tích tụ qua từng chu kỳ trạm cuối cùng cũng xé toạc liên kết tinh thể.”

Hy ngẩng nhìn cụ, giọng c** nh* nhẹ như tiếng thì thầm “Nó... nó làm hỏng ánh sáng rồi phải không ông?”

Cụ Tuấn chầm chậm bước xuống bậc thang, đứng cạnh Hy, ánh mắt nhìn sâu vào vệt sáng đang tán loạn trên bề mặt thạch anh “Đúng vậy, cậu bạn nhỏ à. Không khí lọt vào khe nứt tạo ra một ranh giới chiết suất hoàn toàn khác biệt. Thạch anh có độ tinh khiết cao để dẫn truyền photon thẳng tắp, nhưng lớp không khí chen vào giữa lại bẻ cong đường đi của chúng. Khi chùm tia tới gặp khe hở, hiện tượng tán xạ ánh sáng sẽ xảy ra. Các hạt photon chân thực bị khúc xạ hỗn loạn theo đủ hướng, không thể hội tụ về đúng tiêu điểm được nữa. Những hình ảnh êm dịu mà cháu vừa thấy... từ nay sẽ chỉ còn là những quầng mờ nhòe, méo mó.”Nghe lời giải thích của người thầy già, Hy rụt rè đưa bàn tay mảnh khảnh lên. Đầu ngón tay trỏ của cậu khẽ chạm vào mép ngoài của mặt kính lạnh buốt. Mặt thạch anh mịn màng như băng tuyết ngưng đọng, nhưng khi đầu ngón tay lướt đến gờ nổi li ti của vết rạn, một cảm giác nhói buốt chạy dọc sống lưng Hy. Cậu rụt tay lại, lồng ngực phập phồng nghẹn ứ. Vết nứt ấy sắc lẻm và cô độc xiết bao, hệt như những vết thương vô hình trong tâm trí cậu mỗi khi bị luồng sáng giả tạo của mạng số hóa đè nén, xé rách thế giới nội tâm thành trăm mảnh vụn.

Một thấu kính bị nứt vỡ cũng giống như một tâm hồn không thể cất lời, chịu đựng nỗi đau tán loạn mà chẳng ai hay biết.

Hy cúi đầu, lục vội trong túi chiếc áo khoác len sờn vai mà cụ Tuấn cho mượn lúc nãy. Cậu lấy ra cuốn sổ tay bìa giấy xi măng nhỏ cùng chiếc bút chì gỗ mòn vẹt — vật bất ly thân giúp cậu ghi chép những hình học quang sai thay vì nói chuyện với người khác. Cậu đặt cuốn sổ lên mặt bàn gỗ, cúi rạp người xuống. Đầu bút chì lướt nhanh thoăn thoắt trên trang giấy trắng.

Không cần thước kẻ hay bất kỳ phần mềm tính toán mô phỏng nào, từng nét chì mảnh dẻ của Hy chuẩn xác đến kinh ngạc. Cậu phác họa hai mặt cong của thấu kính bốn mươi xentimét, vẽ mặt phân cách của vết nứt mạng nhện, rồi tỉ mỉ vẽ từng chùm tia sáng song song tiến vào. Tại điểm giao nhau giữa thạch anh và khe nứt, ngòi bút chì uốn cong các đường đi của tia khúc xạ theo đúng định luật quang học hình học, thể hiện góc lệch và sự phân tán của từng chùm tia thành những hình quạt mở rộng.

Cụ Tuấn đứng lặng bên cạnh, đôi mắt mở to ngỡ ngàng. Cụ nhìn chằm chằm vào bản vẽ sơ đồ đường truyền ánh sáng trên trang giấy thô mộc. Từng góc tới, góc phản xạ toàn phần và góc tán xạ được cậu bé mười bốn tuổi phác họa bằng một trực giác thuần khiết, tinh nhạy đến mức những kỹ sư quang học lão luyện nhất cũng phải trầm trồ thán phục. Cậu bé không hề suy nghĩ bằng công thức khô cứng; cậu nhìn thấu bản chất của ánh sáng bằng chính sự nhạy cảm sâu kín trong tâm hồn mình.

“Cháu... cháu hiểu thấu kính này đến thế sao?” Cụ Tuấn thốt lên, giọng rung rung niềm xúc động khó tả.

Hy dừng tay, ngước đôi mắt to đen láy nhìn người thầy tóc bạc. Cậu khẽ gật đầu, nhưng rồi ánh mắt lại rơi xuống vết nứt trên thấu kính, đôi vai gầy chùng xuống “Cháu thấy... ánh sáng bị đau ở chỗ này. Nếu không nối lại được... chiếc kính sẽ chết phải không ông?”

Câu hỏi ngây thơ mà nhói buốt của Hy khiến nụ cười vừa chớm trên môi cụ Tuấn vụt tắt. Gương mặt cụ chùng xuống, những nếp nhăn nơi khóe mắt xô lại đầy ưu tư. Cụ nhớ đến ánh mắt lạnh lùng của Viện trưởng Trịnh Bách Hào khi bước xuống cầu thang vào đầu chu kỳ trạm này, nhớ đến bản thông báo điện tử đỏ chót về lệnh tháo dỡ khu phế cơ để nhường chỗ cho dàn máy chủ thế hệ mới.

“Chúng ta chỉ còn chưa đầy ba mươi chu kỳ trạm,” cụ Tuấn khẽ nói, âm thanh như chìm nghỉm vào bóng tối tĩnh mịch của gian phòng áp mái. “Hội đồng học vụ cho rằng đây chỉ là một đống sắt vụn chiếm chỗ. Giờ thấu kính lại nứt thế này... họ sẽ có thêm lý do để nghiền nát nó thành phế liệu.”

Hy cắn chặt môi dưới, hai bàn tay nắm chặt lấy mép cuốn sổ tay bìa giấy. Cậu ngẩng mặt lên, cố gắng vượt qua nỗi sợ hãi đang thắt nghẽn nơi cổ họng, cất giọng ngập ngừng từng tiếng “Có... có cách nào... cứu chữa thấu kính không ông? Cháu... cháu muốn nhìn thấy bầu trời thực sự... thêm một lần nữa.”

Cụ Tuấn im lặng. Cụ không trả lời ngay mà chậm rãi quay đầu, đưa ánh mắt đăm chiêu nhìn về phía góc tối nhất của gian phòng áp mái. Nơi ấy, bên dưới lớp bụi phủ mờ của hơn một thế kỷ, một chiếc rương sắt cổ kính nặng nề với những chiếc đai viền bằng thép đã hoen gỉ đang nằm lặng lẽ, ổ khóa đồng hình bán nguyệt vẫn khóa chặt như cất giấu một bí mật ngủ vùi qua năm tháng.