Chương 10: Ngọn Lửa Nhìn Thấy Mặt

Quốc Phương xúc một xẻng trấu rải đều vào miệng máng nạp. Lớp trấu khô vừa chạm đáy lò liền bốc khói trắng, rồi ngọn lửa đỏ tươi táp lên trong tiếng nổ lách tách giòn tan.

Đêm thứ hai của mẻ nung, công đoạn tăng nhiệt bắt đầu bước vào độ gắt nhất. Lửa không được phép chùng xuống dù chỉ nửa khắc, bởi trấu một khi đã bén thì phải tiếp đều tay để giữ thân lò nóng đều, không để lửa tụt. Hơi nóng từ vách lò trát bùn hắt ra ràn rạt, quánh đặc mùi tro trấu nồng lẫn mùi bùn khô dưới sân. Dưới ánh sáng le lói từ lỗ quan sát, bóng Phương đổ dài trên nền đất nện, lưng còng xuống theo từng nhịp xúc.

Thảo Nguyên ngồi bên cạnh trên chiếc ghế đẩu thấp sát cột lán từ đầu hôm. Cô bé cầm thanh sắt dài dùng để cời trấu, chăm chú học cách nhìn qua lỗ quan sát ở chân lò. Mặt cô bé ửng hồng vì hơi nóng phả ra hầm hập.

“Đưa cái que đây,” Phương nói, mắt vẫn dán vào vệt sáng bập bùng phía trước.

Thảo Nguyên chìa thanh sắt ra. Phương đón lấy, gạt nhẹ lớp tro mịn dưới vỉ cho gió lùa vào đáy “Chọc nhẹ tay thôi,” ông đưa lại cái que cho cháu, nói. “Chọc sâu quá trấu bạt đi, nghẽn gió thì lửa lịm. Cứ thấy tro đùn ngang miệng vỉ thì gạt một đường.”

“Dạ,” Thảo Nguyên đáp khẽ. Cô bé đỡ lấy que sắt, cẩn thận đặt đầu que chạm hờ lên lớp tro dưới máng rồi hỏi: “Màu đỏ này chừng nào mới sáng lên hả ông?”

“Hết đêm nay. Mai mới lên cam đỏ.”

Phương ngồi thụp xuống chiếc đòn kê bằng gỗ tràm quen thuộc. Khói trấu tạt qua cay xè khóe mắt, nhưng ông không chớp. Cả gian lán phơi im phăng phắc, chỉ có tiếng gió sông Vàm Cỏ Đông thổi qua rặng dừa nước phía sau xưởng xào xạc và tiếng lửa râm ran nuốt trấu bên trong vòm gạch. Thảo Nguyên thỉnh thoảng lại nhổm dậy ngó vào lỗ quan sát, tay giữ khăng khăng thanh que sắt như sợ buông ra thì lửa sẽ tắt. Phương không giục cháu vào nhà ngủ. Cái nết lì lợm của con bé giống hệt cha nó ngày trước, hễ đã muốn học cái gì là cắn răng làm cho bằng được.

Khoảng gần sáng, tiếng sắt khua lách cách dưới máng trấu ngưng hẳn.

Phương quay đầu nhìn sang. Thảo Nguyên đã ngủ thiếp đi trên chiếc ghế gỗ thấp, lưng tựa vào cây cột lán xù xì, đầu ngoẹo sang một bên vai. Chiếc que sắt cời trấu tuột khỏi đùi, nhưng bàn tay nhỏ nhắn dính lem nhem bụi tro vẫn nắm chặt lấy thân sắt. Hơi thở con bé đều đặn giữa tiếng nổ lách tách của vỉ trấu. Gió sông thổi thốc vào lán, mang theo hơi lạnh ẩm ướt của sương đêm.

Phương đứng dậy. Khớp gối ông kêu lục cục một tiếng khô khốc sau nhiều giờ ngồi bó gối.

Ông bước tới góc lán, lấy tấm vải bạt cũ giũ nhẹ cho sạch bụi rồi tiến lại gần chỗ Thảo Nguyên. Phương cúi người, nhẹ nhàng phủ tấm bạt lên đôi vai gầy của đứa cháu gái. Vạt vải thô chạm vào cổ, con bé khẽ cựa mình nhưng mi mắt vẫn nhắm nghiền vì mệt lử sau nửa đêm thức trắng. Phương không đánh thức cháu. Ông lẳng lặng quay về chỗ cũ tiếp tục canh lò một mình.

Lò gạch thở từng nhịp nóng rực. Phương ngồi xuống chiếc ghế đòn quen thuộc, hai cẳng tay tì lên đầu gối, im lặng nhìn ngọn lửa đỏ qua lỗ quan sát. Lửa bên trong đang đỏ thẫm, cuồn cuộn l**m qua từng hàng gạch mộc xếp khít khao trong vòm cuốn.

Trong tĩnh lặng của đêm sâu, tiếng trấu cháy lách tách dội vào tai ông như tiếng bước chân của quá khứ. Mọi bận, hễ ký ức trồi lên là Phương gạt phắt đi, vùi đầu vào xúc đất, nhồi gạch để trốn chạy. Nhưng đêm nay, giữa bóng tối mịt mùng và hơi ấm của lò nung, ông không đẩy chúng ra nữa.

Hình bóng Quốc Lâm ùa về.Lần này, Lâm hiện ra không phải người thợ cả bị gạch đá đè bẹp dưới vòm lò sụp, mà là đứa con trai bằng xương bằng thịt của ông.

Phương nhớ năm Lâm mười tám tuổi, lần đầu tự canh lò trọn một đêm. Đêm đó ông giả vờ ngủ say trong nhà, nhưng cứ cách một tiếng lại lén hé cửa nhìn ra sân. Thằng bé gầy nhom một mình lui cui bên miệng máng, hết xúc trấu lại gõ que cời bụi tro. Sáng ra, khi ông bước ra sân, thằng Lâm đứng tựa vách lò, hai mắt đỏ hoe vì khói cay, vành tai bám đầy bụi đen nhưng lò không hề tụt nhiệt. Thấy cha, nó cười toét miệng, răng trắng lóa trên khuôn mặt nhem nhuốc: “Tía coi, con giữ lửa y như tía dặn!”

Rồi năm Lâm hai mươi tư tuổi, ngày nó cưới con Hoa. Nhà nghèo không có tiền thuê rạp ngoài thị trấn, ông cùng các con dọn sạch khoảng đất trước lán phơi, kê mười bàn tiệc ngay giữa sân xưởng gạch. Đêm tàn tiệc, khách khứa về hết, Lâm dắt tay vợ ra đứng trước miệng lò đang ủ ấm, ngón tay chỉ vào từng vòm gạch đỏ mà nói: “Nơi này nuôi tía má, nuôi anh em tụi con khôn lớn, mai mốt sẽ nuôi con của tụi mình.”

Năm Lâm ba mươi tuổi, Thảo Nguyên lên bảy. Chiều hôm đó mẻ gạch dỡ xong đạt màu đỏ au đẹp nhất trong năm, Lâm phấn khởi bế bổng con bé lên vai, chạy lăng xăng quanh những kiêu gạch mộc mới ráo nắng. Nó ngửa cổ cười ha hả, nói với ông: “Tía coi con bé giống tía hông, cái trán dồ y chang!”

Nhưng nụ cười ấy vụt tắt trong ký ức.

Đêm tháng Tám năm 2019 bỗng chốc kéo về, lạnh ngắt và nhớp nháp bùn lầy. Trời mưa như trút nước, gió quật tơi tả lán phơi. Lò số một khi ấy đang ở đỉnh nhiệt, trấu bị ẩm nên nghẽn máng nạp liên tục. Khoảng mười hai giờ đêm, Lâm hớt hải chạy vào xưởng, áo mưa rách tả tơi, gương mặt tái mét. Lâm đứng cạnh lò, nói nhỏ: “Tía, con Nguyên đang sốt co giật, một mình Hoa không xử được.”

Lúc đó ông đang dán mắt vào lỗ quan sát, thấy màu lửa đang chuyển sang sắc xanh nhạt do quá nhiệt. Sợ hỏng mẻ gạch hai mươi lăm ngàn viên vừa vay nợ để làm, ông gạt đi, nói: “Đợi thêm tiếng nữa.”

Lâm đứng lại bên vách lò. Hai tiếng sau, vào khoảng hai giờ sáng, tường lò nứt sụp.

Phương giật mình mở mắt. Hơi nóng phả vào mặt làm trán ông ướt đẫm mồ hôi. Lồng ngực nghẹn ứ, hai bàn tay siết chặt lấy mép chiếc đòn gỗ tràm đến mức các khớp ngón tay trắng bệch.

Ông từ từ quay đầu nhìn sang mặt Thảo Nguyên đang ngủ. Dưới ánh lửa bập bùng hắt qua khe hở vách lò, gương mặt cô bé hiện ra rõ mồn một từng đường nét: khóe miệng hơi hé mở, tóc xổ ra khỏi dây buộc, vầng trán dồ bướng bỉnh bị vài lọn tóc che khuất một phần. Bàn tay nhỏ nhắn lem nhem bụi tro vẫn nắm chặt lấy thân que sắt buông thõng bên hông.

Phương nhìn gương mặt ấy.

Năm năm qua, từ cái đêm tang tóc ấy, ông chưa từng dám nhìn thẳng vào mặt đứa cháu gái này quá ba giây. Mỗi lần con bé chạy sang xưởng hay bước qua bậu cửa, ông đều kiếm cớ quay lưng đi, hoặc cắm cúi nhìn xuống đống bùn đất dưới chân. Ông sợ nhìn thấy cái vầng trán dồ của đứa trẻ mà vì nó cha nó đã xin về nhưng bị ông giữ lại.

Đêm nay, ông nhìn mặt cô bé một lúc lâu. Lần đầu tiên từ năm năm nay, ông nhìn thẳng vào mặt đứa cháu này mà không quay đi.

Phương ngồi bất động, đôi mắt già nua đùng đục nhìn từng nhịp thở êm ả của Thảo Nguyên. Gió sông vẫn rít qua khe ván, nhưng quanh chỗ cô bé nằm, hơi ấm từ vòm lò tỏa ra dày đặc và ấm sực.

Lửa trong lò vẫn đỏ đều. Phương khẽ thở hắt ra một hơi dài qua kẽ răng. Ông chống tay đứng dậy, bước đến đống trấu khô, xúc thêm trấu vào máng nạp, thao tác chậm và quen thuộc như hơi thở sau bốn mươi năm gắn bó với nghề, rồi ngồi xuống lại chiếc đòn gỗ tràm.

Cô bé ngủ ngon bên lò lửa — yên như người không biết mình đang ngủ ngay chỗ năm năm trước cha cô đã không được về. Ông nhìn vào lỗ quan sát: lửa đang chuyển màu, cam đỏ sang vàng cam, chậm và đều như mọi mẻ gạch ông đã nung trong đời.