Chương 6: Men Sống Rừng Già

Ông Diệp siết chặt bàn tay đang run rẩy của con trai. Trong bóng chiều tà dần chìm vào rặng Chư Dlê Ya, hơi ấm từ bàn tay Tuấn truyền sang khiến lồng ngực người cha già dâng lên niềm an ủi khó tả.

— Được. Đã hứa thì phải giữ trọn lời hứa, nghe chưa con? — Ông Diệp vỗ nhẹ lên vai con, giọng trầm ấm. — Về thôi, mẹ đang đợi cơm.

Hai cha con rảo bước trên con đường đất đỏ trở về gian nhà gỗ. Đêm hôm ấy trôi qua trong sự yên bình hiếm hoi, không còn những tiếng thở dài nén chặt hay tiếng chuông điện thoại đòi nợ réo rắt.

Tờ mờ sáng hôm sau, tiếng gà rừng gáy le te bên triền dốc xé toang màn sương xám còn vương trên ngọn muồng đen. Khớp gối bên phải của ông Diệp nhức buốt âm ỉ sau chuyến lội bùn chiều qua, nhưng ông chỉ khẽ xoa bóp vài vòng rồi lặng lẽ trở dậy. Đứng trước chái bếp, ông chuẩn bị sẵn nông cụ: hai chiếc gùi tre đan khít nan, hai chiếc xẻng con tra cán gỗ ngắn, vài khay gỗ mỏng và mảnh vải màn sạch đã giặt phơi cẩn thận.

Bước sang buồng bên, ông Diệp khẽ lay vai con trai: — Tuấn ơi, dậy đi con. Đi sớm cho kịp lấy men sống.

Tuấn mở mắt, quầng thâm vẫn còn hằn rõ trên khuôn mặt hốc hác, nhưng vẻ hoảng loạn thường ngày đã tan biến. Cậu lập tức vùng dậy, xỏ đôi giày vải lao động cũ rồi theo cha ra giếng rửa mặt bằng làn nước mát lạnh.

Hai cha con cuốc bộ ngược dòng suối Cạn, men theo con đường mòn dẫn sâu vào khu rừng nguyên sinh dưới chân rặng Chư Dlê Ya. Khí trời ban mai cao nguyên lạnh buốt phả vào mặt, mang theo hương ngai ngái của đất ẩm và mùi nhựa cây tinh khôi. Càng đi sâu, vòm lá rậm rạp của những cây sao đen, dổi rừng cổ thụ càng đan cài che khuất ánh mặt trời. Dưới chân họ, thảm lá mục tích tụ qua nhiều mùa mưa ẩm ướt dày xốp như một tấm đệm êm.

Đi chừng một giờ, ông Diệp dừng chân bên một thân dổi mục rỗng nằm vắt ngang triền dốc đá. Ông ngồi xổm xuống, gạt lớp lá khô trên bề mặt rồi bảo con: — Tuấn, lại đây nhìn kỹ chỗ này.

Tuấn bước tới, quỳ một chân bên cạnh cha. Dưới lớp lá mục nát là những mảng bào tử men màu trắng ngà, kết thành từng sợi tơ mảnh li ti bện chặt vào thớ gỗ ẩm. Mùi thơm ngai ngái, thanh nhẹ của nấm và đất rừng phả ra dịu mát quanh chóp mũi.

— Đây chính là men vi sinh bản địa, gọi tắt là men IMO. — Ông Diệp lấy đầu xẻng chỉ vào mảng tơ trắng, mắt ánh lên vẻ say mê của một cựu giáo viên sinh học. — Rừng ngàn năm không ai bón phân hóa học hay xịt thuốc kích rễ mà cây cối vẫn vươn cao sừng sững, muông thú vẫn tìm về sinh sôi. Đó là nhờ hàng tỷ vi sinh vật tự nhiên này ngày đêm cần mẫn phân giải lá mục, cành khô thành mùn nuôi dưỡng đất mẹ. Mảnh rẫy hai hécta nhà mình đang ngạt thở vì hóa chất, muốn cứu đất thì trước hết phải xin rừng già nắm men sống này đem về ủ giống.

Tuấn chăm chú nhìn từng sợi tơ nấm trắng muốt, khẽ chạm đầu ngón tay vào lớp mùn xốp: — Bào tử nấm này có thể làm đất sống lại được thật sao cha?

— Đất cũng cần hệ tiêu hóa khỏe mạnh mới sống được con à. Men rừng chính là men tiêu hóa của đất. — Ông Diệp mỉm cười, trao chiếc xẻng con cho con trai. — Giờ con cạo khẽ tay thôi. Chỉ hớt lấy lớp lá bám đầy tơ nấm trắng, tránh để lẫn đất sét hay sỏi đá. Phải nâng niu thì vi sinh mới sống khỏe được.

Hai cha con cẩn trọng hớt từng mảng tơ men cho vào khay gỗ, phủ mảnh vải màn ẩm lên trên rồi xếp ngay ngắn vào gùi tre. Nhìn những giọt mồ hôi rịn ra trên trán con trai và sự cẩn trọng vụng về trong từng cử chỉ của Tuấn, lòng ông Diệp ấm áp lạ thường. Đã bao năm rồi hai cha con mới cùng ngồi bên nhau, sẻ chia một công việc bình dị giữa rừng xanh như thế này.

Khi hai khay gỗ đã đầy men rừng, mặt trời đã lên cao bằng con sào, rải những tia nắng ấm áp qua kẽ lá. Hai cha con gùi men theo lối mòn bờ suối Cạn trở về rẫy. Dòng suối mùa mưa cuồn cuộn chảy qua ghềnh đá phủ rêu xanh. Từ khúc quanh rậm rạp phía trước, ông Diệp nhận ra bóng dáng một cô gái trẻ đang lom khom bên mép nước.Đó là Lê Thị Mai, nữ kỹ sư nông nghiệp hai mươi tám tuổi, mới về trạm khuyến nông huyện chưa đầy một năm. Mai mặc bộ đồ lao động màu xanh chàm đã sờn, đội nón tai bèo, vai đeo chiếc ba lô căng phồng đựng đầy ống nghiệm và sổ ghi chép.

— Cháu Mai! Sáng sớm ra bờ suối đo đạc gì đấy cháu? — Ông Diệp cất tiếng gọi lớn.

Mai ngẩng lên, nụ cười rạng rỡ làm sáng bừng khuôn mặt ngăm đen khỏe khoắn: — Cháu chào chú Diệp! Cháu đang lấy mẫu nước đầu nguồn và đo lưu lượng dòng chảy để lập bản đồ nguồn nước cho xã mình chú ạ. — Thấy Tuấn đi phía sau với chiếc gùi tre nặng trên vai, cô khẽ gật đầu. — Chào anh Tuấn.

Tuấn hơi ngượng ngùng, khẽ đáp: — Chào cô Mai.

Ánh mắt tinh tường của cô kỹ sư trẻ nhanh chóng dừng lại ở chiếc gùi tre sau lưng Tuấn. Nhận ra lớp vải màn che các khay gỗ thoang thoảng mùi thơm dịu của men nấm, Mai reo lên thích thú: — Chú Diệp vừa lên rừng Chư Dlê Ya lấy men vi sinh bản địa về đấy ạ? Chú định làm mẻ nhân nuôi IMO phải không chú?

Ông Diệp gật đầu, mắt ánh lên niềm vui khi gặp người cùng chung hiểu biết: — Đúng rồi cô kỹ sư. Vườn rẫy nhà chú đất chai cứng quá rồi, không đánh thức hệ vi sinh thì dây tiêu không cách nào bám rễ sống nổi.

Mai hào hứng đề nghị ngay: — Chú cho cháu ghé qua rẫy xem đất một lát được không chú? Cháu có mang sẵn máy đo độ pH và độ nén đất chuyên dụng trong ba lô này!

Cả ba người rảo bước về rẫy tiêu của gia đình ông Diệp. Đứng trước hai hécta vườn đồi chỉ còn trơ trọi những hàng cọc bê tông xám ngắt giữa nền đất đỏ nứt nẻ, nụ cười trên môi Mai chùng xuống. Cô lấy ra chiếc máy đo pH cầm tay có hai que đo kim loại dài, cắm sâu xuống tầng đất mặt quanh một gốc tiêu cằn cỗi đã rụng sạch lá.

Cả ông Diệp và Tuấn đều nín thở đứng chờ. Màn hình điện tử nhảy số liên tục rồi dừng lại ở con số 4.0 báo động.

Mai cau mày, nhổ que đo rồi cắm tiếp ở hai vị trí khác cách đó vài mét. Kết quả vẫn không đổi, dao động trong khoảng 3.9 đến 4.1.

— Độ pH chỉ xấp xỉ bốn chấm thôi chú Diệp ơi! — Mai thốt lên, giọng trĩu nặng lo âu. — Đất bị chua hóa và thoái hóa trầm trọng rồi. Bao nhiêu năm lạm dụng phân vô cơ và thuốc diệt cỏ cực mạnh đã làm chết sạch các loài vi sinh vật có ích, đất bị lèn chặt đến mức ngạt thở. Ở ngưỡng pH thấp thế này, rễ tiêu vừa nhú ra là bị cháy đầu rễ ngay, nấm Phytophthora từ nước mưa sẽ mặc sức càn quét!

Nghe Mai nói, sắc mặt Tuấn thoáng tái đi, bàn tay vô thức siết chặt quai gùi tre trên vai.

Thế nhưng ông Diệp không hề nao núng. Người cựu giáo viên già bước tới, đặt bàn tay chai sần lên mặt cọc bê tông lạnh ngắt, phóng tầm mắt nhìn khắp vạt đồi bazan loang lổ. Giọng ông trầm ấm, điềm đạm mà chắc nịch: — Đất có ngạt thở thì mình mới phải lặn lội vào rừng tìm men sống về thở giùm cho đất. Đất nuôi nấng đời cha, đời ông chú, giờ đến lượt mình trả lại sự sống cho đất. Khó mấy cũng phải làm, cô kỹ sư à.

Nhìn vạt rẫy xơ xác rồi nhìn ánh mắt kiên định, bình thản lạ thường của ông Diệp, Mai không giấu nổi niềm cảm phục sâu sắc. Cô tháo chiếc nón tai bèo cầm trên tay, bước tới gần hai cha con, giọng dứt khoát: — Chú Diệp, nếu chú không chê, cho cháu được sát cánh cùng chú và anh Tuấn nhé! Cháu sẽ đem toàn bộ kiến thức sinh thái, hỗ trợ đo đạc và cùng gia đình mình đánh thức lại mảnh đất này từ mẻ men đầu tiên!