Chương 8: Hồ Sơ Thiếu Một Trang

Sau đêm hai mẹ con cùng ngồi lặng bên miệng chum, căn gác lửng chỉ còn tiếng bước chân con Hạnh thêm hai ngày ngắn ngủi. Tối Chủ Nhật, nó lặng lẽ kéo vali ra đầu ngõ đón xe ra sân bay Tân Sơn Nhất để kịp chuyến bay muộn về lại Hà Nội. Nó không chào từ biệt ồn ào, chỉ để lại trên mặt bàn gỗ chiếc phong bì dày của công ty thực phẩm kèm mẩu giấy ghi số điện thoại của Trần Minh Khải mà không nói thêm lời nào.

Sáng thứ Hai, Diễm Phụng thức dậy lúc bốn giờ. Gian bếp ba mươi hai mét vuông trở lại vẻ tĩnh mịch quen thuộc của suốt hai mươi năm qua.

Bà bước lại gần bàn, nhìn chiếc phong bì trắng còn nguyên nếp gấp dưới ánh đèn vàng lờ mờ. Từng ngón tay sạm màu muối khẽ chạm vào mặt giấy dày cộp chứa bản hợp đồng bốn trăm triệu đồng mà con gái cất công mang về. Bà không xé bỏ, cũng không mở ra xem bên trong viết những gì. Diễm Phụng gấp chiếc phong bì làm đôi, cho vào ngăn kéo chiếc bàn con dưới gầm chạn bát cùng mẩu giấy ghi số điện thoại, rồi đẩy mạnh vào trong. Tiếng then gỗ trượt khẽ một tiếng khô khốc.

Bà đậy nắp chiếc chum sành góc bếp, châm lửa đun ấm nước chè xanh rồi đem rổ hũ thủy tinh ra lu nước sau nhà rửa sạch.

Trời vừa hửng sáng, tiếng dép lẹp kẹp quen thuộc đã dừng trước cửa. Ông Lành bước vào. Hôm nay ông mặc chiếc áo thun có cổ màu xám tro, phẳng phiu còn hằn nếp gấp, miệng không ngậm que tăm như mọi bữa.

Ông kéo ghế ngồi xuống, đưa mắt ngước lên gác lửng trống trơn “Con Hạnh bay rồi hả bà?”

“Tối qua,” Diễm Phụng rót chén nước chè đưa sang. “Nó bay chuyến chín giờ đêm.”

Ông Lành nhấp một ngụm chè nóng rồi nhìn thẳng vào bà, giọng hạ thấp “Hôm nay đầu tuần, bà thu xếp đi, tui dắt bà lên phường.”

Diễm Phụng ngẩng lên “Lên trển mần chi?”

“Lên coi hồ sơ giải tỏa,” ông Lành gõ nhẹ đầu ngón tay xuống mặt bàn. “Bà quên thời trẻ tui từng làm thư ký tổ dân phố bên Đa Kao mười mấy năm rồi sao? Trước khi dạt về hẻm này sửa xe, mấy thủ tục thu hồi đất tui rành rẽ lắm. Một bộ hồ sơ hợp lệ bắt buộc phải có đầy đủ: bản vẽ chỉ giới đường đỏ, phương án đền bù, và biên bản họp lấy ý kiến của toàn thể cư dân. Đùng một cái dán giấy ép người ta dọn đi trong sáu tháng, tui chắc có uẩn khúc. Luật cho phép dân tới xem theo quyền tiếp cận thông tin, việc gì phải ngồi nhà thấp thỏm?”

Bà Phụng nhìn chén nước chè tỏa khói. Lời lẽ dứt khoát của người thợ già đánh thức nỗi trăn trở mấy ngày nay trong ngực bà. Căn nhà này và mẻ mắm gia truyền không thể cứ thế phó mặc cho tờ thông báo dán ngoài đầu hẻm.

Bà khẽ gật đầu “Được, để tui thay cái áo.”

Hai mươi phút sau, Diễm Phụng mặc chiếc áo bà ba kẻ sọc xanh trắng tề chỉnh, cài then cửa cẩn thận rồi cùng ông Lành rảo bước ra ngõ. Buổi sớm, hẻm 47 rộn rã tiếng máy xe, tiếng cạo chảo bánh tiêu và mùi cà phê thơm lừng bay ra từ những khung cửa sổ mở hé. Hai người đi qua gốc cây trứng cá, xuyên qua con hẻm dài hơn trăm mét rồi hòa vào dòng xe cộ trên đường Phan Văn Trị.

Trụ sở Ủy ban nhân dân phường 11 sáng đầu tuần khá vắng vẻ. Hơi lạnh từ mấy chiếc máy điều hòa phả ra khiến Diễm Phụng thấy ngột ngạt hơn cả gian bếp kín gió của mình.

Tại quầy quản lý đô thị và địa chính, một nam nhân viên trẻ mặc sơ mi xanh lơ ngước lên “Hai bác cần làm thủ tục gì ạ?”

Ông Lành bước lên, chống hai tay lên mép quầy, nói rành rẽ “Chào chú. Tui với bà đây là cư dân hẻm 47. Vừa rồi có thông báo thu hồi đất mở đường, nay tụi tui tới xin trích lục xem hồ sơ quy hoạch chi tiết và các văn bản liên quan, theo đúng quyền tiếp cận thông tin của công dân.”

Cậu nhân viên ngớ người, ánh mắt lướt qua đôi dép lê cũ của ông Lành rồi dừng lại trên chiếc áo bà ba của Diễm Phụng. Dường như cậu không ngờ hai người già xóm lao động lại dùng đúng thuật ngữ hành chính như vậy.

Cậu ta ngập ngừng “Dạ... hồ sơ dự án do Ban bồi thường quận chủ trì, phường chỉ phối hợp niêm yết thôi bác.”

“Phường phối hợp thì phường phải lưu trữ trích lục và phương án lấy ý kiến dân cư tại địa bàn,” ông Lành đáp ngay, giọng chắc nịch. “Tụi tui chỉ xin xem phần tài liệu thuộc thẩm quyền công khai. Chú cứ kiểm tra lại quy định.”

Cậu nhân viên bối rối đứng dậy “Dạ, hai bác ngồi chờ chút, để con vào báo cáo lãnh đạo.”

Diễm Phụng ngồi xuống băng ghế nhựa, hai tay đặt ngay ngắn trên đùi. Những khớp ngón nổi to vì năm tháng lao động đan chặt vào nhau. Bà nhìn căn phòng sáng trưng và những tập hồ sơ chất đống trên kệ. Ở nơi giấy tờ quyết định số phận một xóm nhỏ này, con người dường như chỉ là những con số đo đạc trên bản đồ.

Hai mươi phút sau, cậu nhân viên quay ra, mang theo cặp bìa nhựa màu xanh lá “Lãnh đạo đồng ý cho hai bác xem bản trích lục phương án tuyến và báo cáo hiện trạng tại chỗ. Quy định là không được chụp hình hay mang ra ngoài phòng tiếp dân ạ.”

“Cảm ơn chú,” ông Lành mở tập hồ sơ ngay trên mặt quầy.

Diễm Phụng ghé mắt nhìn theo ngón tay ông Lành lật từng trang giấy A4 thơm mùi mực. Trang đầu là quyết định chủ trương mở rộng lộ giới đường Phan Văn Trị của quận. Trang tiếp là bản vẽ sơ đồ tim tuyến với vệt mực đỏ vạch thẳng cắt qua đoạn ngoài hẻm 47, rồi đến bảng kê diện tích dự kiến thu hồi của từng hộ.Ông Lành lật nhanh qua các số liệu kỹ thuật, rồi ngón tay ông dừng lại thật lâu ở phần hồ sơ pháp lý lấy ý kiến dân cư.

Không có biên bản họp tổ dân phố theo mẫu quy định.

Tuyệt nhiên không có biểu mẫu in sẵn theo quy chuẩn hành chính ghi nhận việc triệu tập hai mươi hai hộ dân hẻm 47 để lấy ý kiến đồng thuận. Kẹp lỏng lẻo ở trang áp chót chỉ là một tờ giấy kẻ ngang viết tay nguệch ngoạc, mang tiêu đề “Bản ghi nhận ý kiến đại diện dân cư khu vực hẻm 47”. Phía dưới là chữ ký của ba người thuộc hộ số một, số hai và số ba — những nhà ngoài mặt tiền muốn nhận tiền đền bù sớm. Hoàn toàn không có chữ ký của người chủ trì, không có con dấu xác nhận của tổ trưởng dân phố, và không có danh sách biểu quyết của các hộ còn lại.

Ông Lành khẽ liếc sang Diễm Phụng, đầu hơi gật nhẹ một cái rất kín.

Bà Phụng nhìn tờ giấy viết tay thiếu thốn ấy, lồng ngực chợt nhẹ đi một nhịp. Sự nhạy cảm của người làm mắm cả đời mách bảo bà rằng: chỗ này có kẽ hở.

Ông Lành gấp tập bìa nhựa lại, cảm ơn cậu nhân viên rồi cùng Diễm Phụng bước ra ngoài nắng trưa.

Gió đường lớn thổi bụi mù mịt. Ông Lành thong thả rút trong túi áo ra cây tăm tre, ngậm vào khóe miệng “Bà thấy rõ rồi chứ? Tui nói đâu có sai.”

Diễm Phụng bước bên cạnh, giọng khẽ run “Hồ sơ thiếu biên bản họp dân thiệt hả ông?”

“Thiếu hoàn toàn!” Ông Lành nhổm vai, giọng rành rẽ. “Theo quy định, muốn lập phương án thu hồi đất bắt buộc phải có biên bản họp toàn thể tổ dân phố, có chữ ký của chủ tịch tổ dân phố xác nhận tỷ lệ đồng thuận. Tụi nó chỉ gom đại chữ ký ba hộ đầu ngõ rồi làm tờ giấy tay nộp lên quận để đốt cháy giai đoạn. Hồ sơ này sai thủ tục từ gốc tới ngọn!”

Bà Phụng im lặng hồi lâu, bước chân chầm chậm “Chị Loan chưa ký?”

“Ký sao được mà ký!” Ông Lành cười khẩy một tiếng. “Bà Loan mà ký vô cái giấy lộn đó thì mặt mũi nào nhìn bà con trong hẻm. Bả biết hết chuyện này, tui đoan chắc vậy. Có điều bả là cán bộ tổ, bả đứng ở giữa, bả chưa biết mình có thể làm gì với điều đó thôi.”

Diễm Phụng không đáp. Nhưng suốt đoạn đường về, trong đầu bà chỉ quẩn quanh hình bóng người đàn bà sống sát vách nhà mình.

Bốn giờ chiều, hẻm 47 hầm hập hơi nóng cuối ngày. Nắng vàng hắt xiên qua mái tôn cũ rọi xuống khoảng sân chung.

Sau khi múc xong hai hũ mắm hai trăm gam giao cho khách quen, Diễm Phụng rửa tay nơi lu nước rồi bước sang nhà số mười một ngay cạnh vách bếp. Bà không gõ cửa dồn dập, cũng chẳng gọi với vào trong. Xưa nay bà chưa bao giờ có thói quen báo trước khi sang nhà hàng xóm.

Cửa sắt kéo mở hé một nửa. Bà Loan đang ngồi nhặt rổ rau ngót chuẩn bị bữa chiều. Nghe tiếng bước chân trên nền xi măng, bà Loan ngẩng lên, giật mình buông nắm rau xuống rổ “Ủa, chị Phụng. Có chuyện gì gấp vậy chị?”

Diễm Phụng bước vào, kéo chiếc ghế đẩu đối diện ngồi xuống. Bà nhận ly nước lọc bà Loan vừa vội vã rót ra chiếc bàn kính nhỏ.

Không rào đón, Diễm Phụng nhìn thẳng vào người chủ tịch tổ dân phố “Sáng nay tui với ông Lành lên phường coi hồ sơ rồi.”

Bàn tay bà Loan đang với lấy ấm nước chợt khựng lại giữa chừng. Gian phòng khách chật chội chìm vào im lặng, chỉ còn tiếng quạt máy kêu rè rè phả luồng gió nóng vào góc tường.

Diễm Phụng nói tiếp, giọng trầm và đều “Trong trích lục chỉ có một tờ giấy ghi nhận ý kiến viết tay của ba hộ đầu ngõ. Không có biên bản họp tổ dân phố theo mẫu. Không có chữ ký của chị.”

Bà Loan thở dài một hơi thườn thượt. Đôi vai bà chùng xuống, hai tay buông thõng trên đùi “Dạ... Đúng là vậy đó chị Phụng. Không có cuộc họp nào hết trơn. Đợt trước mấy người bên ban bồi thường có ghé đưa thông báo, họ nói việc mở đường là chủ trương chung trên quận rót xuống, bảo tui cứ gom chữ ký mấy hộ đầu ngõ trước rồi tính sau. Tui chưa hề triệu tập bà con họp chính thức, cũng chưa hề đặt bút ký vào biên bản nào cả.”

Bà Loan dừng lại, nhìn Diễm Phụng, ánh mắt vừa bối rối vừa thăm dò “Vậy chị định làm gì bây giờ?”

Diễm Phụng hai tay cầm ly nước, nhìn vào lòng ly “Làm đơn.”

Đó là câu dứt khoát nhất bà nói trong buổi chiều hôm đó.