Chương 7: Hai Người Một Chum

Từ chiếc bàn gỗ nhỏ kê sát chấn song sắt trên gác lửng, Diễm Phụng nghe rõ tiếng cánh cửa gỗ khép hờ dưới nhà lay động, rồi tiếng bước chân ngập ngừng dừng lại nơi sàn bếp ẩm. Ánh hoàng hôn rớt qua ô thoáng chỉ còn là những vệt nhờ nhờ. Bà biết con Hạnh đang đứng chôn chân ở đó, ngước nhìn lên bóng lưng mình. Bà không quay lại, hai tay vẫn đặt trên mặt bàn gỗ sờn mép. Giữa hai mẹ con có một khoảng lặng kéo dài, cho đến khi tiếng chân con gái khẽ dịch chuyển rồi thôi.

Bữa cơm chiều hôm ấy trôi qua trong câm lặng đến mức nghe rõ tiếng muỗng va vào thành bát. Con Hạnh ăn vội nửa chén cơm rồi lên gác nằm sớm.

Khuya.

Con hẻm bốn mươi bảy đã chìm hẳn vào giấc ngủ. Mùi thức ăn xào nấu, mùi khói dầu và tiếng trẻ con buổi chiều đều tan biến vào những vách tường ám khói. Không gian tịch mịch chỉ còn tiếng quạt gió rù rì từ nhà số mười một của bà Loan vọng qua khe gạch, chốc chốc lại xen vào tiếng mèo hoang rượt nhau trên mái tôn mục.

Diễm Phụng trở mình trên chiếc chiếu cói. Mắt bà mở trừng trừng nhìn lên trần tôn xi măng loang lổ. Giấc ngủ không chịu đến. Bà lẳng lặng ngồi dậy, vén chiếc mùng tuyn đã ngả màu cháo lòng rồi lần mò từng bước nhẹ tênh xuống cầu thang gỗ.

Bà xuống bếp một mình. Bây giờ chưa phải bốn giờ sáng — chưa tới cữ khuấy mắm định kỳ hai ngày một lần. Bà chỉ thấy lòng dạ bồn chồn.

Nền xi măng dưới chân trần mát lạnh. Góc bếp trệt tối om, chỉ có vệt sáng yếu ớt từ ngọn đèn đường ngoài ngõ rọi lên sườn chiếc chum sành đen bóng. Cái chum to bằng nửa người lớn, đã ngự ở góc đất này từ năm 1991, trải qua bao mùa ngập lụt vẫn sừng sững như tảng đá chôn chân.

Diễm Phụng kéo chiếc ghế đẩu gỗ thấp kê sát chân chum rồi ngồi xuống. Bà với tay cầm chiếc đũa cả gỗ đã nhẵn thín vì năm tháng, nhưng không mở nắp, cũng không khuấy. Bà chỉ khẽ áp lòng bàn tay vào lớp gốm nung thô sần nơi miệng chum.

Lòng bàn tay bà lập tức đón nhận một luồng nhiệt âm ấm lan tỏa. Lạ lùng thay, chum sành ủ mắm không bao giờ lạnh hoàn toàn, ngay cả giữa những đêm mưa gió dầm dề hay mùa triều cường dâng mép cửa. Bên trong lớp vỏ gốm dày cộp, tôm đất và muối hạt thô vẫn đang âm thầm cựa mình chuyển hóa theo nhịp điệu riêng mà người ngoài không thể nhìn thấu.

Hơi ấm ngấm qua da thịt, đánh thức những mối tơ vò trong đầu bà. Diễm Phụng nghĩ đến tờ thông báo thu hồi đất của quận gấp tư trong túi áo bà ba. Bà nghĩ đến chiếc phong bì hồ sơ mang tên Green Mekong Foods con Hạnh đặt lên bàn sáng qua.

Và sâu hơn tất cả, bà nghĩ đến câu hỏi sắc như dao của con gái: “Mẹ bán mắm cả đời mà có gì?”

Câu nói ấy như cái dằm cắm sâu vào ngực. Bà nghe rõ từng thanh âm dằn dỗi, cay đắng của con. Bà cũng không phải không biết câu trả lời. Bà có căn nhà này che mưa nắng cho con khôn lớn, có sự thanh thản khi không ngửa tay xin xỏ ai một đồng. Nhưng làm sao giải thích cho một đứa con gái quen những con số kế toán hiểu được những điều không thể ghi vào sổ thu chi? Im lặng vốn là thói quen của người Huế, nhưng đêm nay, bà chợt thấy mình không biết phải bắt đầu từ đâu.

Tiếng ván gỗ kẽo kẹt trên gác lửng. Tiếng bước chân trần lần dò từng bậc cầu thang gỗ, nhẹ như lá rụng.

Diễm Phụng không quay đầu lại.Bóng con Hạnh hiện ra nơi chân cầu thang. Nó mặc bộ đồ ngủ vải lanh rộng, tóc xõa ngang vai, không buộc gọn như lúc ra ngoài. Dưới ánh sáng vàng vọt, gương mặt nó bớt đi vẻ sắc sảo lạnh lùng của người phụ nữ ba mươi tư tuổi, trông giống hệt con bé Hạnh của những năm mười bốn, mười lăm tuổi thuở nào.

Hạnh nhìn thấy mẹ ngồi lặng lẽ bên chum mắm. Nó không ngạc nhiên, cũng không hỏi han. Nó bước lại, kéo chiếc ghế đẩu thứ hai dưới gầm chạn bát rồi ngồi xuống cạnh mẹ.

Hai chiếc bóng in chồng lên mảng tường loang lổ.

Không ai nói với ai một lời nào. Gian bếp ba mươi hai mét vuông chìm trong sự câm lặng tuyệt đối.

Ban đêm, cửa nẻo khép chặt khiến mùi mắm ruốc trở nên dày đặc và quánh lại. Mùi tôm lên men trầm nồng quyện với vị mặn chát của muối biển cuộn lấy hai người. Đó không phải thứ mùi khó chịu với người đã quen, mà là mùi của thời gian tích tụ.

Hạnh không đưa tay che mũi. Nó ngồi thẳng lưng, hai tay đặt trên gối, mắt nhìn vào thân chum. Diễm Phụng cũng ngồi im, không cất lời bắt chuyện. Khoảnh khắc ấy mỏng manh như sợi chỉ, không có sự đối đầu của những toan tính, chỉ có hai mẹ con cùng chia nhau một gian bếp và một mùi hương cũ.

Một lúc sau, Hạnh khẽ cựa mình đứng dậy.

Trước khi quay bước, Hạnh đưa tay ra. Bàn tay nó đặt nhẹ lên bả vai Diễm Phụng một giây. Cái chạm rất khẽ, không siết, chỉ như sự ngập ngừng thoáng qua rồi buông ra ngay. Nhưng Diễm Phụng cảm nhận được hơi ấm mơ hồ xuyên qua lớp vải áo bà ba sờn chỉ.

Hạnh quay người bước về phía cầu thang. Diễm Phụng ngồi im phăng phắc, không quay đầu nhìn theo.

Bà lắng nghe tiếng ván gỗ kẽo kẹt theo từng nhịp chân bước lên gác, rồi gian nhà lại hoàn toàn chìm vào im ắng.

Diễm Phụng cúi đầu nhìn xuống đôi bàn tay mình đặt trên đùi.

Dưới ánh sáng mờ đục, đôi bàn tay chai sần với những khớp ngón to bè nổi rõ, dấu vết hơn bốn mươi năm ngâm trong muối mặn và bưng bê chum vại. Màu tím than của mắm ruốc đã ăn sâu vào từng nếp gấp da thịt, bám quanh khóe móng ngả vàng, thứ màu sắc kỳ cọ bao nhiêu cũng chẳng phai. Đêm nay, bà đã nhìn thấy bàn tay con gái: trắng trẻo, thon dài và mịn màng của người chỉ cầm bút gõ phím. Hai bàn tay khác nhau một trời một vực, như hai số phận rẽ ra từ một gốc rễ.

Liệu con gái có bao giờ hiểu được mùi vị bà đã gìn giữ cả đời? Không phải thứ mùi mặn nồng bốc lên từ lòng chum, mà là mùi của những nhọc nhằn không tên, của lời hứa bên giường bệnh chồng năm 2004, của những hũ mắm rong chắt chiu nuôi con vào đại học — thứ bà chưa từng một lần nói ra.

Bà khẽ nhấc nắp đậy sang một bên, đặt chiếc đũa cả gỗ nằm ngang miệng chum rồi ghé mắt nhìn vào lòng sành đen bóng. Trong bóng tối sâu thẳm, lớp mắm mịn màng màu tím than đang khẽ chuyển dần, từng ngày một, sang sắc nâu ánh tía trầm mặc của mẻ mắm sắp đến độ chín.