Chương 4: Mẹ Bán Mắm Cả Đời Mà Có Gì

Đêm ấy, tiếng đũa gỗ miết vào lòng chum sành dưới bếp cứ xoay đều từng vòng đặc quánh, dội qua ván sàn gác lửng khiến Hạnh trằn trọc mãi mới chìm vào giấc ngủ chập chờn ngập mùi tôm muối.

Khi cô tỉnh giấc, nắng sớm đã rọi qua kẽ tôn cũ, đổ vệt sáng mỏng xuống manh chiếu sờn. Tiếng đũa khuấy dưới nhà đã dứt từ lâu. Hạnh kẹp lại mái tóc ngang vai, nhìn điện thoại: hơn bảy giờ sáng. Cô dậy muộn hơn mẹ nhiều.

Bước xuống cầu thang gỗ ọp ẹp, gian trệt vắng tanh, chỉ có chiếc chum sành đen trũi nơi góc bếp trùm kín vải màn. Mẹ đã thức từ bốn giờ sáng để khuấy mắm, múc hũ rồi bưng ra chiếc bàn gỗ ngoài sân chung cuối hẻm bày bán cho mối quen. Trên bàn tròn kê sát vách ván, ấm trà nhôm cũ bốc làn khói mỏng, ly trà bên cạnh vẫn còn ấm. Mẹ đã pha trà sẵn như mọi ngày.

Bà Phụng từ ngoài sân bước vào, tay cầm rổ tre nhỏ đựng mớ hành lá và mấy trái ớt xiêm xanh. Chiếc áo bà ba kẻ sọc xanh trắng quen thuộc bạc màu nơi bả vai, vạt áo phảng phất mùi mắm ruốc nồng đượm.

Bà không nói gì, lẳng lặng lấy âu cơm nguội từ tối qua, múc muỗng mắm vào chiếc đĩa sứ sứt mép, dầm thêm hai trái ớt xanh cay xé rồi đặt lên bàn “Ăn đi rồi uống miếng trà.”

Bà ngồi xuống mép ghế đối diện. Bữa sáng hệt như những năm tháng tuổi thơ của Hạnh: cơm nguội ăn với mắm ruốc pha ớt xanh, bà vẫn dọn vậy từ hồi cô còn nhỏ. Vị mặn ngọt của tôm đất quyện vị cay xé lưỡi làm sống mũi Hạnh cay nồng, nhưng cô không nuốt nổi sự ngột ngạt đang đè nặng gian nhà ba mươi hai mét vuông này.

Sau khi đặt đôi đũa tre ngay ngắn lên mép đĩa, Hạnh mở túi xách, lấy ra chiếc phong bì giấy xi măng cứng cáp đựng tập hồ sơ, đặt lên bàn rồi đẩy nhẹ về phía mẹ.

Bà Phụng đang lau vệt nước đọng trên mép bàn, thấy phong bì thì khựng lại một nhịp. Ánh mắt bà dừng lại trên mặt giấy xám, nhưng hai bàn tay thô ráp vẫn ghì chặt mép vải lau, không hề cầm lên “Cái chi đây?”

“Hợp đồng chuyển nhượng công thức mắm ruốc của mẹ.” Hạnh nói rành rọt, thẳng thắn theo thói quen của một kế toán. “Hôm qua con chưa kịp nói hết với mẹ. Công ty thực phẩm sạch Green Mekong Foods muốn mua lại công thức gia truyền của nhà mình. Giá họ đề nghị là bốn trăm triệu đồng.”

Bà Phụng ngồi bất động, mắt dán chặt vào mặt bàn loang lổ. Hạnh tiếp tục phân tích “Bốn trăm triệu là khoản tiền lớn, mẹ. Quận thông báo giải tỏa rồi, con hẻm này cùng lắm chỉ trụ được sáu tháng nữa thôi. Tiền đền bù giải tỏa cộng với bốn trăm triệu này và số tiền con tích lũy, đủ mua cho mẹ căn hộ chung cư hai phòng ngủ ở Bình Dương hoặc Long An. Ở đó có thang máy, có bảo vệ, không lo triều cường ngập nước hay dọn dẹp cực nhọc. Mẹ sáu mươi hai tuổi rồi, sống an nhàn không phải lo nữa, chẳng tốt hơn sao mẹ?”

Bà Phụng nghe hết, không ngắt lời, gương mặt sạm đen vì khói bếp không hề đổi sắc. Sự điềm nhiên ấy khiến lồng ngực Hạnh nghẹn lại.

Cô đẩy chiếc phong bì lại gần mẹ hơn “Mẹ đọc đi, họ soạn rất đàng hoàng.”

Bà Phụng nhìn cái phong bì một lúc lâu. Rồi bàn tay sạm màu, ngón tay ố vàng vì muối mắm của bà vươn ra. Nhưng thay vì mở tập giấy, bà chỉ dùng đầu ngón tay đẩy trả phong bì về phía Hạnh, buông tiếng dứt khoát “Tui không bán.”

Hạnh sững người:“Tại sao mẹ không bán?”

Bà Phụng không giải thích. Bà với lấy ấm trà nhôm, rót thêm ngụm nước nguội vào ly, mắt nhìn thẳng ra khoảng sân nhỏ phía trước. Sự im lặng cố hữu của người mẹ xứ Huế giống như bức tường đá, từ chối mọi sự chất vấn.

Hạnh hít sâu một hơi, cố giữ giọng bình tĩnh hơn theo kiểu kế toán phân tích “Mẹ tính xem, bốn trăm triệu bằng bao nhiêu hũ mắm ruốc năm trăm gam mẹ bán ngoài ngõ? Mẹ phải muối bao nhiêu tấn tép, khuấy bao nhiêu ngàn ngày mới ra được chừng đó tiền? Bán công thức đi, số tiền ấy đủ để mẹ không phải dậy bốn giờ sáng nữa. Hẻm sắp giải tỏa rồi, dù sao mình cũng phải đi. Lên chung cư người ta cấm ngặt việc ủ mắm lên men bốc mùi, tiếp tục muối mắm ở chung cư không thể được. Vậy giữ làm gì?”

Bà Phụng nhìn xuống đôi bàn tay thô ráp của mình đặt trên đầu gối, không trả lời. Các khớp ngón tay bà bè ra, móng tay ngả màu vàng ố vĩnh viễn không tẩy sạch được. Bà ngồi im như tượng, mặc cho những lý lẽ của con gái rơi vào khoảng lặng.

Sự im lìm ấy làm vỡ tan chút nhẫn nại cuối cùng của Hạnh.

Hạnh đứng dậy, chiếc ghế đẩu nhựa miết vào nền xi măng kêu rít một tiếng khô khốc. Nhìn người mẹ già đang ngồi thu mình bên chiếc bàn gỗ cũ kỹ, nỗi bất lực dâng lên khiến giọng cô không la, chỉ mệt “Mẹ bán mắm cả đời mà có gì?”

Đó không phải câu hỏi — là câu nói. Một câu nói mà sau này cả hai không quên, chất chứa nỗi cay đắng cô đã nén chặt suốt hơn hai mươi năm, kể từ ngày co rúm người vì xấu hổ trước những lời chê bai của bạn bè thuở ấu thơ.

Bà Phụng không nhìn lên. Bà ngồi yên, hai bàn tay đặt phẳng trên bàn.

Một khoảng lặng dài đặc quánh bao trùm gian nhà số 9. Chỉ có tiếng gió sớm lay tấm bạt ngoài hiên và tiếng vo ve của mấy con ruồi bên chạn bát. Mười đầu ngón tay bà Phụng khẽ co lại rồi buông lỏng ra, bất động.

Một lúc sau, bà Phụng chậm rãi đứng dậy. Bà không nhìn con gái lấy một cái, đi ra bếp, với lấy rổ rau muống mới mua rồi bắt đầu nhặt rau chuẩn bị bữa trưa như chưa có gì xảy ra.

Hạnh cầm phong bì, nhét lại vào túi xách. Cô nhìn lưng mẹ — cái lưng thấp đậm, chiếc áo bà ba kẻ sọc xanh trắng sờn cũ, mái tóc bạc búi gọn bằng chiếc kẹp nhựa đen — rồi bước ra sân ngồi một mình.

Khoảng sân chung cuối hẻm dưới bóng cây trứng cá buổi sáng có chút nắng hanh le lói. Hạnh ngồi trên bậc thềm xi măng, nhìn chiếc bàn gỗ nhỏ bày mấy chục hũ mắm ruốc nắp đỏ thành phẩm loại hai trăm gam và năm trăm gam xếp ngay ngắn, màu tím than của mắm sậm lại dưới ánh trời.

Một người đàn bà từ đầu hẻm bước vào, quen tay lấy hai hũ hai trăm gam rồi gọi với vào bếp “Chị Phụng ơi, lấy hai hũ nhỏ nghen!”

Bà Phụng từ trong bếp lẳng lặng bước ra, hai ống tay áo bà ba vẫn xắn cao để lộ đôi cẳng tay chai sần. Bà nhận lấy tờ tiền từ tay người mua, mở chiếc hộp bánh quy bằng thiếc cũ kỹ để trên góc bàn, đếm từng tờ tiền lẻ thối lại đúng từng đồng cho khách — không nhìn Hạnh.

Người đàn bà xách hai hũ mắm quay lưng đi ra ngõ. Bóng lưng mẹ lại lầm lũi quay vào gian bếp tối nhá nhem mùi tôm muối.

Gió sớm lay động tán lá trứng cá xào xạc. Hạnh ngồi trơ trọi giữa khoảng sân hẹp, nhìn những hũ mắm xếp lặng lẽ trên bàn gỗ, tự hỏi mẹ có nghĩ đến cô không khi bỏ ngoài tai câu nói ấy.