Chương 14: Bài Báo Từ Phương Nam

Tiếng máy điều hòa chạy rè rè trong căn phòng kiểm toán ở tầng bảy tòa nhà trên phố Đào Tấn. Trên mặt bàn kính, những tệp báo cáo tài chính chất cao thành từng chồng, phả ra mùi giấy in khô khốc. Diễm Hạnh không tài nào tập trung vào những dãy số liệu. Con trỏ chuột trên màn hình máy tính nhấp nháy liên hồi giữa bảng tính dở dang.

Tâm trí cô vẫn chìm đắm trong câu chuyện năm 2004 mà bác Lành đã kể trước lúc cô ra sân bay Tân Sơn Nhất chiều thứ Ba “Con Hạnh, mày tưởng mẹ mày giữ cái nghề đó vì bướng sao? Năm 2004, ba mày nằm viện thoi thóp, người ta đem bọc tiền dày cộp nài mua đứt công thức, mẹ mày một mực lắc đầu. Bà thà đi bán rong từng hũ mắm kiếm từng đồng trả nợ viện phí, chứ dứt khoát không chịu buông. Rồi tới năm 2008, tiền học phí năm đầu đại học của mày ngoài đất Bắc này, cũng từ mồ hôi cay xè quanh cái chum sành đó mà ra...”

Lời bác Lành như chiếc dằm găm vào tâm trí Hạnh suốt hai ngày qua. Ba mươi tư tuổi, làm việc với những con số rạch ròi, vậy mà cô chưa từng tính nổi cái giá của những hũ mắm ruốc mẹ đã chắt chiu nuôi cô ăn học.

Chuông báo nghỉ trưa vang lên. Mấy đồng nghiệp phòng bên vừa đi ăn về, rôm rả chuyền tay nhau tờ tuần san văn hóa còn thơm mùi mực mới. Thu, cô nhân viên trẻ ngồi đối diện, cất tiếng “Mọi người xem bài này hay lắm này. Giữa phố thị mà người ta vẫn giữ được góc nghề truyền thống độc đáo, đọc mà thấm thật.”

Tờ báo được đặt xuống mép bàn Hạnh. Ánh mắt cô chạm vào bức ảnh in màu chiếm nửa trang giấy, rồi sững sờ.

Trong ảnh là mẹ cô.

Bà Phụng mặc chiếc áo bà ba kẻ sọc quen thuộc, tóc bạc búi gọn sau gáy. Bà đứng nghiêng người bên góc bếp nhà số chín, bàn tay sạm màu muối đặt nhẹ lên miệng chiếc chum sành đen bóng. Ánh nắng rọi qua chấn song gỗ, soi rõ nụ cười kín đáo trên gương mặt hằn sâu nếp nhăn. Qua khung cửa mở sau lưng bà, con hẻm nhỏ sâu hun hút hiện lên bình yên dưới tán cây trứng cá.

Dòng tít đậm nét chạy ngang đầu trang: “Chum mắm ruốc đổi màu cuối ngõ hẻm – Ký ức ẩm thực di cư trước nguy cơ giải tỏa.”

Hạnh nín thở, run run lần theo từng dòng chữ in. Bài viết tôn vinh nghề làm mắm ruốc gia truyền bốn đời của người phụ nữ gốc Huế vào Nam từ năm 1986. Tác giả miêu tả tỉ mỉ hành trình kiên nhẫn suốt mười tám tháng ròng rã, từ mẻ tép moi ủ muối hạt thô cho đến khi mắm ngấu chín sang sắc nâu ánh tía mịn màng. Không một giọt phụ gia, không máy khuấy công nghiệp, tất cả nương tựa vào chiếc chum sành biết thở và sự bền bỉ của người giữ nghề. Tác giả gọi đó là di sản sống của cộng đồng, là mảnh hồn quê hương được chắt chiu gìn giữ giữa cơn lốc đô thị hóa.

Từng câu chữ như soi rọi vào góc khuất mà bấy lâu nay Hạnh cố tình lảng tránh. Suốt thời niên thiếu, cô chỉ nhìn chiếc chum sành ấy bằng nỗi mặc cảm quê mùa. Năm lớp chín, khi bạn bè đến nhà, cô đã vội vã khép chặt cửa bếp để giấu mùi tôm đất nồng ngai ngái, rồi nói dối rằng mẹ mình làm nghề “kinh doanh thực phẩm”. Cô xấu hổ vì đôi quang gánh của mẹ, sợ bạn bè chê cười mùi mắm bám trên vạt áo bà ba.

Cô từng đinh ninh việc mình đỗ đại học ra Hà Nội, khoác lên bộ đồ công sở phẳng phiu là đã thoát khỏi sự lam lũ của con hẻm nghèo. Nhưng hôm nay, dưới góc nhìn trân trọng của công chúng, mẹ cô hiện lên như một nghệ nhân kiên cường. Thứ cô từng xem là gánh nặng, hóa ra lại là điều tôn quý nhất mẹ nâng niu cả đời.

Nhìn tờ báo trên bàn, nghĩ đến gói bưu phẩm hỏa tốc gom những bản in này kèm vài dòng thư tay cô gửi về Sài Gòn cho mẹ trưa hôm qua khi vừa đọc bản tin điện tử, lòng Hạnh dâng lên niềm xao động khó tả. Cô đã gửi đi sự trân trọng muộn màng, nhưng liệu mẹ có hiểu hết nỗi lòng cô?

Chiếc điện thoại di động đặt cạnh bàn phím chợt rung bần bật. Màn hình hiện lên tên Trần Minh Khải.

Hạnh bấm nghe “Tôi nghe đây, anh Khải.”Đầu dây bên kia vang lên giọng nói dồn dập, bức bối “Hạnh đấy à? Tôi vừa từ nhà mẹ cô ra. Tôi đã nâng giá mua công thức lên bảy trăm triệu đồng rồi. Bảy trăm triệu đấy! Vậy mà bà cụ vẫn gạt phắt đi, còn bảo bồn inox của chúng tôi không biết thở, mắm làm bằng máy sẽ mất hết mùi. Cô xem có vô lý không?”

Khải thở hắt ra, tiếng còi xe bên ngoài vọng vào máy “Hạn sáu tháng của quận sắp hết rồi. Đơn khiếu nại của mấy chục hộ dân chẳng thay đổi được quy hoạch đâu. Cứ cứng đầu thế này, tới lúc bị giải tỏa thì vừa mất nhà, vừa mất trắng bảy trăm triệu. Cô là kế toán, cô phải biết tính toán thiệt hơn chứ. Cô gọi điện ép mẹ cô ký hợp đồng ngay đi, đừng để bà tiếp tục gàn dở nữa!”

Lắng nghe những lời toan tính lạnh lùng của Khải, Hạnh thấy lồng ngực mình nghẹn lại vì phẫn nộ. Nghe một kẻ xa lạ gọi sự kiên trinh của mẹ là “gàn dở”, cô không thể chịu đựng thêm nữa.

“Anh Khải,” giọng Hạnh đanh lại: “Mẹ tôi không gàn dở. Chiếc chum sành nhà tôi biết thở suốt ba mươi năm qua, và mắm của mẹ tôi không thể làm bằng thứ máy móc vô hồn của các anh. Mẹ tôi đã từ chối, nghĩa là quyết định đó là cuối cùng.”

“Hạnh, cô đứng về phía nào vậy?” Khải gắt lên.

“Tôi đứng về phía mẹ tôi. Từ giờ trở đi, phiền anh và công ty đừng tìm đến làm phiền mẹ tôi nữa.”

Không đợi Khải đáp lại, Hạnh dứt khoát ngắt cuộc gọi. Cô đặt máy xuống bàn, thở phào như vừa trút được gánh nặng trong lòng.

Chiều muộn, Hạnh rời văn phòng trở về căn hộ thuê trên tầng mười hai. Gió mùa đông bắc bắt đầu thổi qua những ngọn cây ven đường, mang theo cái lạnh hanh hao của Hà Nội cuối năm.

Căn phòng nhỏ tĩnh lặng đến mức nghe rõ tiếng gió lùa qua khe cửa kính. Nơi đây ngăn nắp nhưng lạnh lẽo, tuyệt nhiên không có chút hơi ấm của gian bếp tro than hay mùi mắm ruốc nồng đượm quen thuộc.

Hạnh bước đến chiếc bàn con cạnh giường ngủ. Chiếc khung gỗ nhỏ lồng tấm ảnh chụp ngày cô tốt nghiệp phổ thông năm 2008, khi vừa nhận giấy báo đỗ đại học Hà Nội, vẫn nằm lặng lẽ ở đó. Trong ảnh, cô gái mười tám tuổi ôm bó hoa tươi, cười rạng rỡ với niềm kiêu hãnh non nớt. Cô từng tin mình bước chân ra thủ đô hoàn toàn bằng năng lực bản thân, mà đâu biết rằng sau lưng mình là đôi vai gầy của mẹ, là những đêm thức trắng khuấy mắm đến rát bỏng hai bàn tay, là sự chắt chiu từng đồng bạc lẻ để trả học phí năm đầu cho cô.

Hai mươi năm qua, mẹ đã âm thầm gánh vác tất cả mà không hề than vãn nửa lời. Mẹ chỉ mong cô học hành đàng hoàng, sống một đời không phải cúi đầu xấu hổ. Vậy mà cô đã đáp lại mẹ bằng sự né tránh và toan tính bạc bẽo.

Hạnh chớp mắt, đưa mu bàn tay quẹt nhẹ khóe mắt cay xè. Cô với lấy chiếc ba lô nhỏ trên móc áo, chỉ xếp vào đó hai bộ quần áo thường ngày và chiếc ví tiền, không mang theo bất kỳ xấp tài liệu hay bản hợp đồng nào nữa.

Màn hình chiếc máy tính bảng đặt trên bàn sáng lên. Ứng dụng hàng không hiển thị chuyến bay sớm nhất lúc năm giờ ba mươi phút sáng mai từ sân bay Nội Bài đi Tân Sơn Nhất.

Ngón tay Hạnh dừng lại trên phím xác nhận thanh toán. Lần này trở về, cô không về để thuyết phục mẹ bán nghề, cũng không mang theo nỗi e ngại về mùi mắm năm xưa. Cô về để đứng cạnh mẹ, cùng người đàn bà xứ Huế giữ lại con hẻm nhỏ và chiếc chum sành gia truyền.

Không chần chừ, Hạnh nhấn nút xác nhận đặt vé máy bay khứ hồi. Tiếng chuông báo giao dịch thành công vang lên giòn giã trong căn phòng vắng, dứt khoát như quyết định trong lòng cô lúc này.