Chương 13: Mùi Của Máy Móc

Bàn tay bà Phụng vừa chạm then cửa gỗ thì bóng người đàn ông đã trùm kín bậc thềm. Tiếng giày da gõ cồm cộp trên mặt hẻm xi măng rồi khựng lại.

Qua khe cửa hờ, dưới ánh đèn ngõ vàng nhợt, bà nhận ra Trần Minh Khải trong bộ âu phục xám tro, tay xách cặp da đen — người từng gửi bản hợp đồng bốn trăm triệu mà bà cất dưới gầm chạn.

Khải khẽ cúi đầu, cất giọng nhã nhặn: “Chào bác Phụng. Tôi từ Green Mekong Foods ghé qua. Có việc gấp muốn thưa lại với bác…”

Bà Phụng không mở rộng cửa, giọng trầm và phẳng lặng: “Khuya khoắt rồi. Xóm giềng tắt đèn đi ngủ cả. Có việc chi thì sáng mai anh quay lại.”

Khải thoáng ngỡ ngàng trước vẻ dứt khoát của người đàn bà Huế, đành lùi lại: “Dạ, thất lễ với bác. Vậy bảy giờ sáng mai tôi xin phép ghé lại.”

Bóng người đàn ông rảo bước ra ngõ. Chiếc xe hơi nổ máy lùi dần ra phía đường lớn. Bà Phụng gài then, chốt gỗ kêu một tiếng khô khốc.

Bốn giờ sáng hôm sau, hẻm bốn mươi bảy vẫn còn ủ mình trong màn sương ngai ngái.

Bà Phụng thức dậy đúng giờ quen thuộc. Đun xong ấm nước sôi trên bếp dầu, bà bước lại góc bếp trệt. Chiếc chum sành đen bóng to bằng nửa người — kỷ vật theo bà từ Phú Vang vào Sài Gòn hơn ba mươi năm trước — vẫn trầm mặc đứng đó.

Bà cẩn thận nâng nắp đất nung. Mùi hương quen thuộc dâng lên, đậm đà vị mặn của muối hạt quyện độ ngọt ngấu của tép moi qua nắng gió. Sắc mắm trong lòng chum đã qua giai đoạn tím than, đang chuyển sang màu nâu ánh tía mịn màng.

Bà cầm chiếc đũa cả gỗ nhẵn bóng, xoay chậm rãi theo chiều kim đồng hồ. Khối mắm quánh đặc phát ra những tiếng sột sệt êm tai theo từng vòng đũa.

Đúng bảy giờ, tiếng gõ cửa vang lên chừng mực. Ba tiếng, đanh gọn.

Bà Phụng đậy nắp chum, ra mở then. Khải bước vào, bộ âu phục phẳng phiu tỏa mùi nước hoa thoang thoảng, đối nghịch với mùi mắm ngai ngái khắp gian nhà ba mươi hai mét vuông.

Bà Phụng mời khách ngồi bên bàn gỗ, rót chén nước sôi để nguội.

Khải mở cặp da, rút tập tài liệu đóng bìa trang trọng đặt lên mặt bàn: “Thưa bác, hôm nay ban giám đốc Green Mekong Foods quyết định nâng mức giá mua công thức lên bảy trăm triệu đồng.”

Con số bảy trăm triệu vang lên rành rọt giữa gian bếp nhỏ. Bà Phụng nhìn dãy số in đậm trên giấy trắng, mi mắt khẽ lay động nhưng nét mặt không hề đổi khác.

Thấy bà im lặng, Khải tiếp tục phân tích bằng giọng điệu rành mạch: “Bác Phụng à, dự án mở đường khó mà giữ con hẻm này trọn vẹn. Bác giữ nghề một mình trong xó bếp, mai này già yếu ai nối nghiệp? Bảy trăm triệu này cộng tiền đền bù, bác dư sức mua căn hộ an dưỡng tuổi già. Công ty chúng tôi có nhà máy lớn, bồn ủ inox khép kín sẽ chuẩn hóa hương vị mắm để đưa vào siêu thị cả nước, giúp nghề của bác nhân rộng, không sợ mai một.”

Lời lẽ của Khải trôi chảy, vẽ ra viễn cảnh an nhàn không còn phải dậy sớm thức khuya, đôi bàn tay không còn ngấm mặn mùi muối và tôm đất.

Bà Phụng lắng nghe hết, hai bàn tay to bản với những khớp ngón sạm màu muối đan vào nhau trên gối. Bà ngẩng lên: “Cảm ơn anh Khải đã có lòng nghĩ cho mẹ con tui. Nhưng tui không bán.”Khải sững người. Nụ cười tự tin trên môi anh ta thoáng chùng xuống: “Bác vẫn chê giá thấp sao ạ? Bảy trăm triệu là mức giá kỷ lục cho một công thức thủ công rồi đó bác.”

Bà Phụng khẽ lắc đầu, giọng Huế nhỏ nhẹ mà dứt khoát: “Không phải chuyện tiền. Mắm ruốc của tui không có mùi khi mấy người làm bằng máy.”

Khải chớp mắt, dường như chưa hiểu hết câu nói: “Sao lại không có mùi được bác? Máy móc kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm chuẩn xác. Nếu thiếu độ đậm hay sắc màu chưa đẹp, chuyên gia chúng tôi hoàn toàn có thể dùng phụ gia thực phẩm an toàn được cấp phép để tinh chỉnh. Khoa học kỹ thuật giải quyết được hết rào cản đó mà bác.”

Bà Phụng nhìn người đàn ông đối diện, ánh mắt đượm vẻ xót xa kín đáo. Bà chỉ tay về chiếc chum sành đen thẫm nơi góc tường: “Cái bồn inox của mấy người kín bưng, lạnh ngắt, răng biết thở? Cái chum đất ni có lỗ li ti của sành gốm, hít thở nắng gió suốt mười tám tháng ròng. Tép moi ủ tự nhiên ngấu từ từ, không dùng một giọt phụ gia nào cả. Đưa vô máy khuấy gia nhiệt cho mau chín, bỏ chất điều vị vô thì thành thứ nước chấm công nghiệp mất rồi, còn chi là mắm ruốc nữa.”

Khải toan mở miệng, nhưng mùi hương từ miệng chum vừa hé nãy giờ chợt lẩn khuất bay qua sống mũi bà Phụng.

Mùi thơm nồng đượm kéo ký ức bà dạt về bến nước Phú Vang hơn bốn mươi năm trước. Ngày ấy, bên chái bếp ngó ra đầm phá, mẹ bà — chị Ba Thơm — cầm bàn tay non nớt của bà đặt lên cán đũa cả gỗ. Mẹ cầm tay bà xoay từng vòng êm theo chiều kim đồng hồ, khẽ dặn: “Con phải khuấy như đang trò chuyện cùng mắm. Tép moi vào chum là phó thác số phận cho mình, nó sống nhờ hơi ấm và sự nhẫn nại của người khuấy, nôn nóng gượng ép là hỏng cả mẻ mắm.” Hơi ấm từ tay mẹ ngày ấy như còn in trên thớ gỗ.

Trở lại hiện tại, bà Phụng nhìn Khải, chậm rãi tiếp lời: “Nghề ni là nghề sống nhờ cái tâm và thời gian. Máy móc của anh làm ra thứ hàng hóa bóng bẩy, nhưng cái hồn của mắm thì anh không mua được mô.”

Khải ngồi lặng đi. Trước nét mặt điềm tĩnh và dứt khoát của bà, anh ta dường như nhận ra mọi lời lẽ hay toan tính lúc này đều vô ích.

Thở dài, Khải thu lại tập hồ sơ cho vào cặp da. Anh ta đứng dậy, để lại lời cảnh báo: “Bác Phụng nghĩ lại đi. Đơn khiếu nại chưa chắc thay đổi được quy hoạch. Đến khi bị cưỡng chế, bác vừa mất nhà, vừa mất luôn cơ hội nhận khoản tiền này.”

“Chuyện của hẻm, bà con tui cùng gánh,” bà Phụng bình thản đáp. “Cảm ơn anh đã ghé.”

Bà tiễn Khải ra cửa. Người đàn ông âu phục xách cặp sải bước nhanh ra ngõ.

Bà Phụng đứng tựa cửa nhìn theo. Ngoài sân gạch, ông Lành dắt chiếc xe đạp cà tàng đợi bà Loan trước cửa nhà số bảy, trên ghiđông treo chiếc cặp đựng lá đơn mười chín chữ ký. Cách đó vài bước, chị Bông bên xe bánh mì nhìn sang với ánh mắt âu lo, thấp thỏm.

Trưa muộn hôm đó, cái nắng gắt tháng Mười đổ lửa xuống những mái tôn xiêu vẹo của con ngõ hẹp.

Ông Lành đạp xe về báo tin phường và quận đã nhận đơn, hẹn chờ văn bản trả lời. Bà Phụng vừa múc xong bát canh rau muống luộc thì tiếng xe máy dừng trước cửa. Nhân viên bưu điện bước vào: “Cho hỏi đây có phải nhà cô Trương Thị Diễm Phụng không ạ? Có bưu phẩm chuyển phát nhanh hỏa tốc từ Hà Nội.”

Bà Phụng lau tay vào vạt tạp dề, ký nhận gói bưu kiện bọc giấy xi măng. Bên ngoài, nét chữ nắn nót quen thuộc ghi rõ người gửi: Trương Diễm Hạnh.

Lòng bà dâng lên nỗi bồn chồn khó tả. Ngồi xuống bàn gỗ, bà lấy kéo cắt đường băng dính.

Bên trong không có thuốc men hay tiền bạc. Đó là một xấp báo in còn thơm mùi mực mới, gấp phẳng phiu. Kẹp giữa xấp báo là tờ giấy ghi chú gấp tư, lộ ra những dòng chữ viết tay vội vã của con gái bà.