Chương 12: Mười Chín Chữ Ký

Nắng chiều hắt những vệt vàng vọt lên bờ tường loang lổ của hẻm bốn mươi bảy. Ông Lành ngồi dựa lưng vào cột gỗ trước hiên nhà số bảy, miệng ngậm chiếc tăm tre, hai mắt nheo lại ngó ra khoảng sân chung cuối ngõ. Dưới bóng tán trứng cá già, bà Loan tất bật khuân từng chồng ghế nhựa xếp thành hai hàng dọc. Tiếng chân ghế kéo lê sàn gạch tàu kêu ken két, hòa lẫn tiếng quạt gió từ mấy căn nhà cấp bốn phả ra hầm hập.

“Bà Loan này, kê thêm mấy cái ghế đẩu tròn góc kia nữa đi. Tối nay đông đủ cả thảy hai mươi hai nóc gia đó.” Ông Lành đảo đầu tăm qua khóe môi, cất giọng khàn đặc nhắc chừng.

Bà Loan quệt mồ hôi trán, ngẩng lên đáp: “Tui tính rồi. Bàn trà để giữa sân, ai tới trước ngồi trước, ai tới sau thì đứng vịn tường mà nghe.”

Ánh mắt ông Lành lướt qua bậu cửa nhà số chín. Cánh cửa gỗ sơn xanh khép hờ, phảng phất hương mắm ruốc ngấu chín đằm sâu trong làn gió. Trưa nay tạt qua, bà Phụng đã đưa cho ông coi chiếc điện thoại cục gạch ố vàng hiện mấy dòng tin nhắn của con Hạnh gửi từ Hà Nội: dặn mẹ giữ kỹ cái chum sành. Ông Lành biết mấy chữ vụng về ấy đã nhổ bớt chiếc gai nhọn cắm sâu trong lòng bà bạn già suốt bao năm qua. Chuyện mẹ con coi như tạm yên, còn việc của cả con hẻm thì tối nay mới thật sự bắt đầu.

Đúng bảy giờ tối, con hẻm bốn mươi bảy rộn rã hẳn lên. Cả hai mươi hai hộ gia đình không thiếu một ai, lục tục kéo nhau ra khoảng sân gạch tàu dưới tàng trứng cá. Người già phe phẩy quạt nan, cánh đàn ông bồn chồn rít thuốc lá cháy đỏ trong bóng tối, mấy chị bồng bế con nhỏ ngồi chen chúc trên những chiếc ghế nhựa. Mùi mồ hôi, mùi thuốc lào, mùi canh chua chiều muộn quyện quánh vào nhau tạo nên một bầu không khí ngột ngạt, căng thẳng.

Bà Loan gõ nhẹ chiếc muỗng kim loại xuống mặt bàn gỗ: “Thưa bà con chòm xóm! Tối nay tổ dân phố mình họp đột xuất là vì chuyện sống còn của con hẻm. Mấy bữa trước tui với ông Lành, chị Phụng đã lên phường xem hồ sơ giải tỏa. Bây giờ để ông Lành, người từng nắm việc giấy tờ, trình bày rõ cho bà con nghe.”

Tiếng xì xào tức khắc lắng xuống. Hai mươi hai cặp mắt đổ dồn về phía chiếc bàn con kê giữa sân.

Ông Lành nhổ chiếc tăm tre giắt lên vành tai. Ông chậm rãi đứng dậy, mở chiếc cặp da sờn rách, rút ra tờ giấy A4 đặt dưới ánh đèn tuýp nhợt nhạt mắc tạm trên cành cây “Thưa bà con,” ông Lành hắng giọng, cất lời rành rọt. “Cái thông báo thu hồi đất của quận dán ở đầu ngõ mấy bữa trước ngó qua tưởng ngay ngắn nhưng thực chất lại sai bét về quy trình. Mấy bữa trước, tui với bà Phụng đã tận mắt dòm thấy hồ sơ lưu trên phường. Toàn bộ hồ sơ dự án mở rộng đường Phan Văn Trị đoạn qua hẻm mình hoàn toàn không có biên bản họp tổ dân phố theo mẫu quy chuẩn lấy ý kiến nhân dân, cũng chẳng có danh sách biểu quyết công khai của cộng đồng cư dân. Thứ duy nhất họ kẹp vào đó chỉ là một mảnh giấy viết tay của ba hộ ngoài mặt tiền.”

Một làn sóng xôn xao rộ lên giữa đám đông. Có tiếng đập đùi đánh đét, tiếng bàn tán xao xác.

Ông Lành giơ cao tờ dự thảo đơn kiến nghị, tiếp tục nói lớn: “Luật Đất đai với quy chế dân chủ ở cơ sở quy định rành rành: muốn thu hồi đất để chỉnh trang đô thị thì bắt buộc phải tổ chức họp dân công khai, lấy ý kiến đồng thuận và lập biên bản có chữ ký của đại diện tổ dân phố cùng các hộ bị ảnh hưởng. Đằng này họ bỏ qua cả hẻm, coi hai mươi hai nóc nhà ở đây như người vô hình. Cái đơn này tui và bà Loan đã soạn sẵn, chỉ rõ việc thiếu biên bản họp dân hợp lệ và yêu cầu Ủy ban nhân dân quận phải tạm dừng thủ tục thu hồi để kiểm tra lại tính pháp lý. Ai đồng ý thì ký tên điểm chỉ vô đây, sáng mai tui với bà Loan đại diện nộp thẳng lên phường và quận!”

Anh Tú, chủ căn nhà số hai nằm sát miệng ngõ, đứng bật dậy, nét mặt cau có đầy bất an: “Khoan đã bác Lành! Mấy ông trên quận có quyền có chức, giấy trắng mực đen dấu đỏ chót chứ đâu phải trò đùa. Bây giờ mình ký đơn khiếu nại tập thể, lỡ mấy ổng phật ý rồi làm khó dễ, cắt điện cắt nước hay trừ bớt tiền bồi thường thì ai chịu cho tụi tui? Ba hộ đầu hẻm tụi tui mất trắng đất mặt tiền, đang trông chờ tiền đền bù để tính đường làm ăn. Các hộ sâu bên trong cùng lắm chỉ bị thụt vô một chút, mấy người đâu có mất trắng như tụi tui mà hiểu!”

Hai hộ kế bên nhà anh Tú cũng rụt rè gật đầu phụ họa. Không khí giữa sân chung chùng hẳn xuống. Mấy người ngồi phía sau ngập ngừng dáo dác nhìn nhau, những cánh tay định chìa ra lấy bút bỗng khựng lại giữa chừng.

Chị Bông bán bánh mì ngồi ở góc tường bất thần đứng phắt dậy. Chị buông đứa con gái nhỏ xuống đất, hai mắt đỏ rực: “Chú Tú nói vậy mà nghe được hả? Nhà chú có tiệm tạp hóa mặt tiền, có của ăn của để nên chú chỉ mong lãnh tiền cho lẹ rồi dọn đi chỗ khác. Còn mẹ con tui thì sao? Cả cái cơ nghiệp nuôi hai đứa nhỏ ăn học chỉ trông vào cái tủ bánh mì kê nhờ nơi đầu hẻm này mười mấy năm trời. Hẻm mà bị san phẳng không kèn không trống, tiền đền bù cho căn nhà cấp bốn ọp ẹp của tui được mấy cắc bạc, rồi mẹ con tui dắt nhau đi đâu mà sống? Ở đây bà con còn thương, mua giùm ổ bánh mì. Ra chung cư hay dạt về vùng ven, ai cho tui buôn bán nuôi con?”Chị Bông đưa mu bàn tay quẹt ngang khóe mắt ươn ướt, rồi giằng lấy cây bút bi trên bàn: “Tui ký! Ký để người ta biết cái hẻm này có người sống, có mạng người cần chén cơm manh áo chứ không phải miếng đất hoang muốn xúc đi đâu thì xúc!”

Ở mép sân, bà Phụng đang ngồi im lặng bên chiếc bàn gỗ nhỏ. Chiếc áo bà ba kẻ sọc xanh trắng phẳng phiu, mái tóc bạc búi cẩn thận sau gáy, hai bàn tay to bản với những khớp ngón sạm màu muối đặt ngay ngắn trên mặt gỗ mòn vẹt. Suốt từ đầu buổi, bà chỉ ngồi lắng nghe, không chen một lời.

Thấy mọi người nhìn về phía mình, bà Phụng khẽ ngẩng đầu. Ánh mắt bà dừng lại trên gương mặt anh Tú rồi quét một vòng qua từng người hàng xóm. Giọng bà cất lên, nhỏ nhẹ nhưng từng âm sắc Huế rành rọt, chắc nịch: “Bà con mình ở đây mấy chục năm, tui chưa từng xúi ai làm bậy. Mình làm đơn ni không phải để càn quấy chống đối chính quyền, cũng không phải để đòi hỏi tiền bạc quá quắt. Mình chỉ xin mấy ông cấp trên làm cho đúng pháp luật, tôn trọng cái biên bản họp dân theo đúng quy định của Nhà nước. Nếu Nhà nước mở đường công khai minh bạch, lấy ý kiến đàng hoàng, có lý có tình thì dẫu phải dời đi tui cũng không tiếc cái chum mắm ni. Nhưng việc chi chưa rõ ràng, chưa hỏi han dân một lời mà ép dọn đi là sai. Mình sống đàng hoàng thì mình có quyền cất tiếng nói đàng hoàng, không việc chi phải sợ.”

Trong mắt ông Lành, người đàn bà góa bụa làm nghề muối mắm bao năm qua vốn kiệm lời đến mức lạnh lùng, vậy mà lúc này lại như một cột trụ vững chãi chống đỡ cho cả con ngõ nhỏ. Sự điềm tĩnh và uy tín của một đời sống ngay thẳng, tự trọng của bà đã xua tan đi nỗi hoang mang cuối cùng còn sót lại trong lòng người dân.

“Chị Phụng nói chí phải!” Ông Bảy sửa khóa nhà số mười lăm bước lên trước tiên. “Đưa cây bút đây cho tui ký!”

Bà Loan nhanh nhẹn mở nắp hộp mực đỏ, chìa tờ đơn ra. Từng người một xếp hàng tiến lại chiếc bàn gỗ. Tiếng ngòi bút bi miết trên mặt giấy xào xạc, tiếng ngón tay cái ấn mạnh vào hộp mực son rồi dập dứt khoát lên hàng tên của mình. Đỏ thắm. Những dấu vân tay đỏ tươi như từng viên gạch xếp chồng lên nhau, ken đặc phần chân của lá đơn khiếu nại.

Ông Lành cẩn thận đếm từng dòng tên, đối chiếu với danh sách các nóc nhà: đúng mười chín chữ ký và mười chín dấu vân tay đỏ chói. Chỉ có anh Tú cùng hai hộ đầu ngõ là lẳng lặng cúi đầu bước lùi dần ra bóng tối rồi lủi thủi về nhà đóng cửa.

“Mười chín trên hai mươi hai hộ.” Ông Lành thở phào, cẩn thận lồng tờ đơn vào chiếc bìa sơ mi nhựa trong suốt. Ông quay sang nhìn bà Loan và bà Phụng: “Sáng mai đúng tám giờ, tui với bà Loan sẽ chở nhau lên nộp một bản ở bộ phận một cửa của phường, một bản gửi thẳng lên Ủy ban nhân dân quận. Bà Phụng cứ ở nhà trông nom mẻ mắm, có tin chi tui chạy về báo liền.”

Bà Phụng gật đầu, khẽ mỉm cười — nụ cười hiếm hoi làm giãn những nếp nhăn nơi khóe mắt: “Nhờ cậy cả vào ông với chị Loan.”

Cuộc họp tan dần. Tiếng chân người lục tục kéo về từng căn nhà, tiếng then cài lách cách và những câu chào chúc nhau ngủ ngon râm ran khắp hẻm. Bóng tối êm ả lại trùm lên khoảng sân chung.

Bà Loan xách ấm nước vối về nhà số mười một. Bà Phụng cũng chậm rãi thu dọn chiếc bàn gỗ con, chuẩn bị khép cánh cửa nhà số chín. Ông Lành đứng lại giữa sân thêm một lát, cúi người gom mấy cái ghế nhựa xếp thành chồng ngay ngắn.

Bất chợt, một vệt sáng chói lòa từ phía ngoài đường Phan Văn Trị quét dọc theo bờ tường hẹp, rọi thẳng vào lòng hẻm bốn mươi bảy. Tiếng động cơ xe hơi rù rì êm ru rồi tắt hẳn.

Ông Lành nhíu mày quay lại nhìn ra miệng ngõ. Một chiếc xe hơi màu đen bóng loáng sang trọng đỗ xịch chắn ngang lối vào. Cửa xe mở ra, một người đàn ông trạc bốn mươi tuổi, mặc bộ âu phục phẳng phiu màu xám tro bước xuống. Người đó cầm chiếc cặp da đen trên tay, mắt dòm quanh một lượt rồi sải bước dài, dứt khoát đi thẳng về phía cánh cửa khép hờ của nhà bà Phụng.