Chương 7: Niêu Cá Bống Đậm Vị

Tiếng gọi của cụ Ý vừa dứt, chiếc chõng tre khẽ rung lên bần bật. Thẩm Văn Triệu lật đật bò dậy đầu tiên, hai bàn chân quờ quạng tìm đôi guốc mộc dưới gầm sạp. Thẩm Văn Hưng thì tung phắt manh chiếu rách, vươn vai bẻ khớp tay kêu rôm rốp rồi thoăn thoắt xỏ chân vào đôi guốc nứa, đôi mắt rực sáng trong bóng mờ. Riêng Tú Anh vẫn còn ngái ngủ, hai mí mắt sưng mọng díp lại, nhưng vừa thoáng thấy bóng lưng thẳng thớm của bà nội bên ánh đèn dầu le lói, con bé vội vã đưa tay vuốt lại mớ tóc mai rồi lồm cồm ngồi dậy.

“Khôi, ra vò nước sau chòi rửa mặt cho tỉnh hẳn, rồi ôm mớ bổi khô vào đây nhóm lò!” Cụ Ý dõng dạc phân công, giọng khàn nhưng rành rọt. “Anh Triệu vo gạo, bắc nồi cơm tấm lên kiềng ba chân trước. Thằng Hưng xuống mép nước xách thêm hai thùng nước ngọt đổ đầy chum uống.”

Cả chòi rạ rộn ràng hẳn lên. Thằng Khôi nhanh như cắt gõ thanh sắt vào đá lửa, đốm lửa bén vào bùi nhùi rơm bùng lên đỏ rực góc bếp, phả ra hơi ấm xua tan màn sương buốt giá từ mặt sông thốc vào.

Cụ Ý chống gậy bước tới cạnh góc chạn tre, ngoắc tay gọi cháu gái “Tú Anh, lại đây với bà.”

Tú Anh khẽ rụt vai, e dè bước từng bước ngắn, hai bàn tay rát buốt xoa nhẹ vào mép áo nâu thô. Cụ Ý với tay lấy chiếc vò gốm nhỏ cất ở hốc đất sau vách chòi ra, mở nút lá chuối khô. Lập tức, hương chua dịu, đượm chút vị ngọt của chuối ngự và men rễ thảo mộc lâu năm thoang thoảng bay ra.

“Hôm nay ta dùng phần giấm cốt ba mươi năm này làm nước giấm kẹo kho cá,” cụ Ý kéo chiếc bát chiết yêu lại gần, lấy chiếc gáo dừa nhỏ múc một muôi mật mía nâu óng sánh đặc rót vào bát, rồi múc tiếp nửa muôi giấm cốt. “Nhìn cho kỹ. Cá bống cát sông Nhật Lệ thịt chắc nhưng dễ nát nếu kho vội. Muốn cá đanh thịt, xương mềm rục mà không khô xơ, phải biết hòa mật mía với giấm cốt theo phân lượng này. Giấm kẹo này vừa hãm độ ngọt khé của mật, vừa làm mềm xương cá từ từ, lại giữ được vị béo bùi.”

Cụ đưa chiếc đũa tre cho cháu gái “Khuấy đều tay cho mật tan quyện vào giấm, khi nào thấy nổi bọt mịn như mắt cua thì mới chan vào niêu.”

Tú Anh đón lấy đũa, cẩn thận quấy từng vòng tròn nhỏ. Đôi bàn tay non nớt còn vương vệt mỡ trăn khẽ run run, nhưng ánh mắt con bé chăm chú lạ thường, không còn vẻ lơ đễnh, đỏng đảnh như những ngày còn mê mẩn phấn nụ lụa là. Khi bọt mịn li ti nổi đều, con bé ngước lên nhìn bà nội thăm dò. Cụ Ý gật đầu nhẹ, trong lòng khẽ dâng lên tia an ủi.

Cụ kéo hàng niêu đất nhỏ đã xếp ngay ngắn trên sạp nứa lại gần. Đáy mỗi niêu được lót một lớp cật nứa chẻ mỏng đập giập cùng vài lát gừng tươi thái mỏng. Xâu cá bống cát ướp muối hạt từ đêm qua đã thấm đều, cụ gắp từng con cá tròn lẳn, vảy ánh xám xếp khít khao vào lòng niêu rồi bảo Tú Anh “Rưới nước giấm kẹo lên, châm thêm nửa muôi nước mắm cốt đầu nỏ, thả vài quả ớt chỉ thiên rồi đậy nắp vung lại. Bắc lên than hoa om nhỏ lửa, chớ có sốt ruột mà đun lửa ngọn.”

Tú Anh làm răm rắp từng động tác, cẩn thận gắp từng hòn than đượm vần quanh mép niêu đất.

Chỉ mươi khắc sau, dưới sức nóng âm ỉ của than hồng, những niêu đất bắt đầu reo sôi sùng sục “lục bục, lục bục”. Khói bếp quyện cùng làn hơi từ miệng niêu bốc lên nghi ngút, mang theo mùi thơm ngầy ngậy, mặn mòi của cá tươi hòa lẫn vị chua thanh nồng nàn và ngọt hậu của giấm kẹo thảo mộc. Hương thơm đậm đà, ấm áp xộc thẳng vào khứu giác, xua bạt mùi bùn non ngai ngái và hơi tanh nồng của bến bãi lúc rạng đông.

Nồi cơm tấm của Thẩm Văn Triệu bên kiềng sắt cũng vừa cạn nước, mùi gạo mới thơm lừng hòa quyện cùng mùi cá kho khiến thằng Khôi đứng canh lửa cứ phải nuốt nước bọt ừng ực.

Trời vừa hửng sáng, sương mù trên sông dần tản mác. Dưới bến, tiếng mái chèo khua nước bì bõm mỗi lúc một gần, kèm theo tiếng gọi nhau ơi ới của những người đi chuyến đò sớm. Ba chiếc thuyền chài cắm sào cập bến Vôi, Lão Thất dẫn đầu nhóm bạn chài vừa bước lên bờ đã hít hà một hơi dài, cất giọng sang sảng:“Chà chà! Mùi cá kho ở đâu mà thơm điếc mũi thế này? Lão Thất này đi dọc bến Nhật Lệ mấy chục năm, chưa từng ngửi thấy mùi cá bống nào thơm quyến rũ đến thế!”

Theo sau lão là gần chục người gồm bạn chài và phu chèo đò bụng đói meo sau một đêm thức trắng quăng lưới, kéo đò. Mùi thơm ngào ngạt dẫn lối bước chân họ ùa thẳng vào chòi rạ họ Thẩm. Chẳng mấy chốc, hai chiếc bàn tre cùng dãy ghế gỗ mít cũ đã chật kín người.

“Cụ Thẩm ơi! Cho mấy phần cơm đò nóng lót dạ nào!” Lão Thất hào sảng vỗ đùi bôm bốp.

“Có ngay, có ngay đây các bác!” Cụ Ý tươi cười cất tiếng đáp lễ, rồi quay sang giục con cháu. “Anh Triệu xới cơm ra bát chiết yêu. Thằng Hưng múc canh cá liệt nấu khế bổi cho nóng. Tú Anh, bưng niêu cá bống ra bàn cho các chú!”

Thẩm Văn Triệu tay xới cơm thoăn thoắt, mồ hôi rịn trên trán nhưng mặt mày rạng rỡ, không còn nét rụt rè thường ngày. Thẩm Văn Hưng bưng chiếc âu đất đựng canh cá liệt nấu khế bổi nghi ngút khói, nước canh trong veo điểm xuyết màu xanh của ngò gai và vài lát ớt đỏ tươi. Thằng Khôi thì lanh chanh chạy tới chạy lui, tay thoăn thoắt chia đũa tre, miệng liến thoắng “Cơm tấm dẻo nóng hổi đây các bác ơi! Canh cá liệt chua thanh giải nhiệt đây ạ!”

Tú Anh cẩn thận lót giẻ lau nhấc từng niêu cá bống còn đang sôi lăn tăn đặt lên mặt bàn tre trước mặt Lão Thất và phường chài. Khi chiếc nắp vung đất được mở ra, mùi thơm ngậy sực nức bung tỏa. Từng con cá bống cát săn chắc, khoác lên mình màu nâu cánh gián óng ả của mật mía quyện giấm cốt, tiêu sọ cay nồng cùng những lát ớt đỏ au nổi bật trên nền cật nứa lót đáy.

Lão Thất dùng đũa gắp một con cá bống đưa vào miệng nhai chậm rãi. Đôi mắt lão mở to, rồi bất giác gật gù liên hồi “Trời đất ơi! Cá săn chắc mà mềm rục cả xương, vị mặn mòi vừa vặn, lại có cái vị chua thanh ngòn ngọt êm ru nơi cuống họng, tuyệt nhiên không một chút mùi tanh! Con bé khéo tay quá, kho cá thế này thì các quán lớn trên chợ huyện cũng phải gọi bằng thầy!”

Mấy người phu đò ngồi bên cạnh cũng húp xùm xụp bát canh cá liệt, vừa lùa cơm vừa tấm tắc “Ngon quá cụ Thẩm ơi! Cơm dẻo, cá đậm đà thế này thì chèo đò cả ngày cũng không biết mệt!”

“Con bé nhà ai mà tháo vát, nêm nếm khéo léo thế không biết!”

Nghe những lời khen ngợi mộc mạc, chân chất của những người lao động bến nước, hai gò má Tú Anh bỗng ửng hồng. Đôi bàn tay thô ráp nứt nẻ của nó khẽ siết chặt lấy vạt tạp dề thô, viền mắt hoe đỏ rưng rưng nhưng nơi khóe môi lại nở một nụ cười rạng rỡ, bẽn lẽn. Cụ Ý đứng bên chõng tre lặng lẽ quan sát, nhìn thấy vẻ mặt ngượng ngùng cùng ánh mắt lấp lánh niềm vui lao động chân chính của cháu gái, bao nhiêu nhọc nhằn, âu lo trong lòng cụ dường như tan biến theo làn khói bếp.

Cơm hết, cá cạn, tiếng cười nói râm ran cả một khúc sông sớm. Lão Thất sảng khoái móc hầu bao đếm từng đồng tiền kẽm đặt lên bàn tre, tiếng tiền kêu leng keng vui tai.

Thế nhưng, giữa lúc quán đò đang rộn rã niềm vui khai trương, cụ Ý bỗng nheo mắt nhìn qua khe liếp cửa chòi. Ngoài mép đường mòn ven đê, hai gã đàn ông lực lưỡng mặc áo chẽn đen, thắt lưng vải đỏ lững thững tiến lại gần. Chúng không bước vào quán mà khoanh tay đứng lại dưới bóng cây bàng, đưa đôi mắt ti hí đảo quanh dòm ngó, rồi dừng lại nhìn chằm chằm vào chiếc chum sành da lươn ba mươi năm tuổi đang được ủ kỹ dưới mái rạ sau hè.