Chương 6: Khói Bếp Chòi Rạ

Cụ Ý nhìn xâu cá bống cát còn tươi rói trên tay Lão Thất, khóe môi khẽ nhếch lên thành một nụ cười kín đáo. Gió chiều thổi lồng lộng qua bến sông, mang theo hơi mặn của nước cùng mùi phù sa ngai ngái. Chống đầu gậy tre xuống nền cát bồi xôm xốp, cụ đón lấy xâu cá từ tay người bạn thuyền năm cũ, giọng khàn khục nhưng rành mạch “Cướp chén cơm của ai chứ cướp sao nổi của phường chài lão Thất. Năm xưa một bát canh giấm gừng giải độc đổi lấy một mạng người, nay lão trả ơn bằng xâu cá bống béo múp thế này, bà già này nhận. Chòi rạ này dựng lên chỉ mong kiếm bát cơm độ nhật qua ngày, có đôi ba niêu cá kho, bát canh chua nóng hổi cho cánh đò dọc đò ngang ấm tỳ vị lúc chờ con nước mà thôi.”

Lão Thất vuốt chòm râu cước bạc phơ, ngửa cổ cười khà khà “Có cụ Thẩm giữ chòi, bến Vôi này hẳn bớt lạnh lẽo. Dân vạn chài chúng tôi dầm sương dãi nắng trên sông, thèm nhất là hớp nước canh nóng cho ấm cái bụng.”

“Đã vậy, sáng mai thuyền cất lưới sớm, mời lão Thất dẫn mấy anh em ghé qua đây ăn bữa cơm đò mở hàng. Giấm cũ nhà họ Thẩm kho với cá bống bến sông, bảo đảm không làm cánh chài lưới thất vọng đâu.”

Lão Thất sảng khoái gật đầu, vỗ vai Thẩm Văn Hưng một cái thật mạnh rồi xoay người nhảy phắt xuống thuyền, khua mái chèo rẽ sóng ra giữa dòng Nhật Lệ đang nhuộm đỏ ráng chiều.

Hoàng hôn tắt hẳn, màn đêm đặc quánh trùm lên xóm Bến Vôi. Bên trong chòi rạ mới dựng, ánh lửa bập bùng từ chiếc bếp lò đắp tạm hắt lên những vách nứa còn thơm mùi tre tươi. Chiếc chum sành da lươn sau một buổi phơi nắng giòn tan nơi lòng gốm đã được hai anh em Triệu và Hưng khiêng vào đặt vững chãi ở góc chòi, nơi khô ráo và khuất gió nhất.

Cụ Ý chậm rãi bước tới bên chum sành. Cụ đưa tay sờ vào miệng chum, cảm nhận lớp sành mát rượi, khô ráo tinh tươm. Cụ quay sang bảo Thẩm Văn Triệu “Anh Triệu, bưng thùng nước vo gạo đã gạn trong suốt buổi chiều lại đây. Nhớ châm nhẹ tay, chớ để cặn đục xao động.”

Thẩm Văn Triệu dạ ran, cẩn thận nghiêng thùng gỗ trút từng dòng nước gạo thơm thoang thoảng vào lòng sành sâu hun hút. Dưới sự chỉ bảo tỉ mỉ của mẹ già, Thẩm Văn Hưng bưng hũ men rượu nếp cái đã giã nhuyễn trộn lẫn chút bột lá tràm hương cùng rễ cỏ tranh khô rải đều lên mặt nước. Cuối cùng, cụ Ý tự tay mở lớp vải điều bọc chiếc liễn đất nung, nâng mảng con giấm cái trắng ngà, dày dặn như tảng mỡ dong thả nhẹ nhàng vào chum.

Con giấm cái chạm nước liền chao đảo một thoáng rồi nổi lơ lửng, bắt đầu hấp thụ dưỡng chất từ dòng nước gạo ngọt lành.

“Đậy nắp vò lại, dùng vải gai bọc kín ba lớp quanh miệng,” cụ Ý dặn dò hai con trai, ánh mắt nhìn vào lòng chum ánh lên niềm tin bền bỉ. “Mẻ giấm thảo mộc này phải ủ qua bảy chu kỳ thảo mộc trong vài tuần tới mới đạt đến sắc vàng hổ phách. Đó là gốc rễ lâu dài của nhà ta. Còn ngày mai, ta dùng phần giấm cốt mồi này.”

Cụ Ý với tay nhấc chiếc vò gốm nhỏ đựng phần giấm cốt ba mươi năm chắt ra ban sáng, đặt cẩn thận vào hốc đất mát nhất sau vách chòi. Mùi giấm cốt phảng phất qua kẽ nút lá chuối khô, chua thanh dịu ngọt, thứ hương vị tinh túy gom góp suốt ba mươi năm gió sương của đời người.

Dưới góc bếp, thằng Khôi đang cời than nướng mấy củ sắn lùi thơm phức, thỉnh thoảng liếc trộm chị gái. Thẩm Tú Anh ngồi co ro trên khúc gỗ mít, hai bàn tay giấu vội dưới vạt áo nâu thô ráp. Cụ Ý bước lại gần, ánh mắt cụ dừng lại nơi bờ vai gầy đang khẽ run rẩy của cháu gái. Khi con bé rụt rè rút tay ra để nhận khúc sắn từ em họ, cụ thấy rõ đôi bàn tay vốn mềm mại nay đỏ ửng, những vết nứt nẻ rớm máu do cọ xát với mặt sành thô ráp và ngâm nước sông lạnh buốt cả buổi chiều. Đầu gối bên trong lớp vải quần thô cũng còn rớm vệt máu khô sau cú trượt ngã trên bến cát.Cụ Ý lặng lẽ đến bên chõng tre, mở tay nải lấy ra chiếc hũ sành con đựng mỡ trăn. Cụ ngồi xuống chiếc ghế con đối diện Tú Anh, khẽ cất giọng “Đưa hai bàn tay đây.”

Tú Anh giật mình, sợ hãi toan rụt tay lại nhưng bắt gặp ánh mắt thấu suốt của bà nội, con bé đành lấm lét chìa hai bàn tay trầy xước ra. Cụ Ý đón lấy đôi bàn tay non nớt, những ngón tay gầy guộc đầy vết đồi mồi của bà cụ tám mươi hai tuổi nhẹ nhàng xoa từng giọt mỡ trăn mát lạnh lên những vết nứt toác. Cảm giác đau rát dịu đi trông thấy, Tú Anh cắn chặt môi, mắt ngân ngấn nước nhưng không dám khóc thành tiếng.

Cụ Ý vừa xoa thuốc, vừa thủ thỉ bằng chất giọng trầm đục “Rát lắm phải không? Nhục nhã lắm phải không con? Mày quen thoa phấn nụ, diện áo lụa chờ người ta rước vào cửa son gác tía, ngỡ đâu nơi ấy là chốn nương thân nhung lụa. Mày đâu biết, làm lẽ nhà quan thì mạng người chẳng bằng con sâu cái kiến. Khi người ta chán chê, một cái phẩy tay là mày cùng cả cái nhà này tan xương nát thịt nơi đầu đường xó chợ.”

Tú Anh run rẩy, từng lời răn dạy như nhát búa gõ thẳng vào tâm can tăm tối bấy lâu.

“Bàn tay này hôm nay rướm máu vì cọ chum sành gánh nước bến sông, nhưng mai này múc cơm, kho cá đổi lấy từng đồng tiền kẽm lương thiện thì mới ngẩng cao đầu mà sống được. Cơm đò bến nước tuy cực, nhưng là mồ hôi của chính mình, không ai cướp đoạt, không ai khinh rẻ. Hiểu chưa con?”

Con bé nghẹn ngào, hai giọt nước mắt lăn dài trên gò má lấm lem tro bếp, lí nhí đáp “Dạ… con hiểu rồi… thưa bà nội.”

Cụ Ý buông tay cháu ra, khẽ thở dài một tiếng nhưng nét mặt đã vơi bớt phần khắc nghiệt. Đêm đã về khuya, gió bến sông thổi qua khe liếp rít lên từng hồi u u. Cụ cùng Thẩm Văn Triệu và Thẩm Văn Hưng bắt tay vào chuẩn bị cho buổi bán hàng sớm. Mấy chiếc niêu đất nhỏ được đem ra cọ rửa tinh tươm xếp thành hàng dài bên cạnh bồ củi khô nỏ. Thùng gạo tấm thơm lừng được sàng sảy sạch vỏ trấu, xâu cá bống cát của Lão Thất được đánh vảy, làm sạch ruột rồi ướp chút muối hạt nằm ngay ngắn trong chiếc rá tre che đậy kỹ càng. Mọi thứ đã sẵn sàng cho ngày đầu tiên mở quán mưu sinh nơi bến nước.

Cả nhà ngả lưng tạm trên tấm phản trải chiếu rách giữa tiếng sóng vỗ ì oạp vào cọc nứa. Cụ Ý nằm quay mặt ra phía cửa chòi, đôi mắt vẫn mở thao láo nhìn qua khe liếp ra dòng sông Nhật Lệ cuồn cuộn chảy trong đêm đen. Gánh nặng số mệnh đè nặng trên lưng bà lão tám mươi hai tuổi, nhưng từng nhịp thở đều đặn của lũ con cháu quanh bếp lửa ấm áp khiến lòng cụ dâng lên một ngọn lửa quyết tâm chưa từng có.

Gió lạnh rít mạnh hơn khi trời chuyển về sáng. Từ phía trạm tuần đinh xa xa bên kia cồn cát, tiếng trống canh tư vừa điểm giục giã từng hồi “cắc… tùng… cắc… tùng…” xé tan màn sương mù đặc quánh bến sông.

Cụ Ý lập tức trở mình ngồi dậy, vớ lấy cây gậy tre chống xuống đất, cất tiếng gọi trầm vang giục giã cả nhà “Anh Triệu, thằng Hưng, con Anh! Dậy nhóm lò đỏ lửa thôi. Nước sông đang cạn, đò sớm sắp cập bến rồi!”