Chương 4: Đào Lại Chum Cũ

Đêm tàn dần trên xóm Bến Vôi, sương sớm buông bảng lảng trên những tàu lá chuối còn đọng nước. Cụ Ý đứng lặng bên mô đất góc vườn suốt nửa canh năm, đầu gậy tre cắm sâu xuống lớp mùn ẩm lạnh. Mãi đến khi tiếng gà gáy eo óc rộ lên từ bãi sông, xua tan màn sương đục, cụ mới xoay người chống gậy bước thẳng vào gian nhà chính.

Tiếng then cài kẽo kẹt vang lên giữa sớm mai tĩnh mịch. Cụ Ý dừng trước tấm phản nứa, gõ mạnh gậy xuống nền đất nện “Anh Triệu, thằng Hưng! Dậy ngay! Vác cuốc xẻng ra sau vườn cho tao!”

Hai người con trai giật mình choàng tỉnh, mắt nhắm mắt mở lật đật bật dậy. Thẩm Văn Triệu luống cuống vơ lấy chiếc áo tơi rách, miệng dạ ran rụt rè. Thẩm Văn Hưng khẽ nhăn mặt vì bắp tay trái vừa mới đắp thuốc còn đau nhức, nhưng thấy nét mặt nghiêm nghị của mẹ, anh vội vàng quấn lại mảnh vải rách rồi bước nhanh ra chái bếp lôi đôi xẻng cùn cùng chiếc cuốc chim han gỉ.

Dưới sự chỉ dẫn dứt khoát của cụ Ý, ba mẹ con men theo bờ rào gai tiến vào góc rậm rạp nhất sau vườn chuối hột. Dưới gốc mít già cỗi bám đầy rêu xanh, một mô đất sét xốp phủ kín lá khô hiện ra lờ mờ trong làn sương sớm.

Cụ Ý đưa đầu gậy chỉ thẳng vào tâm gò đất, cất giọng sang sảng “Đào ngay chỗ này! Nhẹ tay thôi, chạm phải v*t c*ng thì dùng xẻng hớt đất xung quanh, cấm đứa nào được bổ bừa bãi!”

Thẩm Văn Triệu ngơ ngác chớp mắt “Bẩm mẹ… đào chỗ này để làm gì ạ? Đất này sỏi đá với rễ chuối chằng chịt, từ xưa có trồng trọt được gì đâu…”

“Bảo đào thì cứ đào, lắm lời làm gì!” Cụ Ý trừng mắt, hàng lông mày bạc nhíu lại khiến Triệu lập tức ngậm miệng, cắm cúi xắn xẻng xuống.

Thẩm Văn Hưng ghé vai dùng chiếc cuốc chim bẩy từng tảng rễ chuối đan dày như mắt lưới. Hai người đàn ông hì hục đào khoét, đất sét ẩm ướt bắn lên ống quần nâu lấm lem. Hơi thở hổn hển hòa vào tiếng cuốc xẻng va vào sỏi đá lạo xạo. Đào sâu chừng hai gang tay, lưỡi xẻng của Thẩm Văn Triệu bỗng chạm phải một mảng cứng ngắc kèm theo tiếng “coong” trầm đục.

“Dừng tay!” Cụ Ý quát khẽ, bước vội tới mép hố.

Hai anh em gạt vội lớp đất bùn dính dấp sang hai bên. Sau lớp đất sét dẻo quánh, một bờ vai chum sành màu da lươn bóng loáng, nhẵn mịn dần dần lộ ra dưới ánh bình minh vừa rạng. Chiếc chum có miệng loe rộng, thân phình tròn vững chãi, nửa th*n d*** được chôn chặt trong lòng đất cát ẩm ướt suốt bao năm tháng mà không hề sứt mẻ một vết nào.

Thẩm Văn Triệu trố mắt, đánh rơi cả chiếc xẻng xuống đất “Mẹ… chiếc chum này… chẳng lẽ là…”

“Phải! Chiếc chum này chôn xuống từ ngày cha chúng mày vừa dựng xong căn nhà ngói ba gian.” Giọng cụ Ý chùng xuống, ánh mắt xa xăm nhớ lại bóng hình người chồng quá cố phong sương nơi bến bãi. “Ba mươi năm nay, tao ngỡ cả đời này sẽ mang nó theo xuống mồ. Nhưng cơ nghiệp nhà họ Thẩm đến bước này, không thể giấu giếm thêm nữa.”

Cụ Ý quỳ một gối xuống lớp cỏ ẩm, rút từ thắt lưng ra con dao nhíp gỉ sét. Bằng đôi bàn tay nhăn nheo nhưng chuẩn xác lạ thường, cụ cẩn thận cạy từng mảng sáp ong trộn trấu dày cộp đang niêm phong chặt chẽ quanh cổ chiếc nắp đất nung. Lớp sáp phong kín bung ra thành từng mảng giòn tan. Cụ hít một hơi thật sâu rồi nhấc bổng chiếc nắp đất lên.

Một luồng hơi mát lạnh, thơm ngát lập tức bốc lên ngào ngạt, lan tỏa khắp góc vườn chuối. Đó không phải thứ mùi chua xộc lên mũi gay gắt của rượu chua hay bỗng ủ hỏng ngoài chợ, mà là hương chua thanh tao, dịu ngọt, phảng phất hương chuối ngự chín rục cùng mùi thơm the ấm của rễ tranh và lá tràm hương lâu năm được ủ kín.Thẩm Văn Hưng tròn xoe mắt, bất giác hít hà “Thơm quá mẹ ơi! Giấm… giấm nhà mình ủ từ ba mươi năm trước mà còn thơm nồng thế này ư?”

“Đây là giấm cốt thảo mộc bảy mẻ của tổ tiên để lại.” Cụ Ý khẽ gật đầu, trong mắt ánh lên niềm kiêu hãnh kín đáo. “Nó là gốc rễ, là sinh mệnh để cứu cái nhà này khỏi bàn tay chèn ép của lũ ác bá.”

Cụ Ý liền giục Triệu chạy vội vào chái bếp bưng ra hai chiếc vò gốm cùng chiếc liễn đất sạch, đặt cẩn thận bên gốc mít rồi dặn “Anh Triệu, giữ lấy cái phễu tre. Thằng Hưng đỡ vò cho vững!”

Cụ cầm chiếc gáo dừa bóng loáng, khéo léo múc từng gáo nước giấm trong vắt, sóng sánh sắc vàng hổ phách rót vào hai chiếc vò nhỏ. Từng dòng giấm rơi xuống đáy gốm phát ra tiếng róc rách trong trẻo. Sau khi chắt gần cạn lớp nước cốt tinh túy để làm gia vị nền cho quán cơm đò, cụ Ý nhẹ nhàng dùng hai bàn tay sạch sẽ luồn xuống đáy chum.

Từ đáy chum sành, cụ nâng lên một mảng con giấm cái trắng ngà, dày dặn, mềm mại như một phiến thạch ngọc bích. Cụ nâng niu đặt con giấm cái vào lòng chiếc liễn đất nung, phủ lên một tấm vải điều sạch sẽ rồi đậy nắp cẩn thận. Đây chính là men mồi vô giá để chuẩn bị gây mẻ giấm thảo mộc mới.

Lúc này, chiếc chum sành da lươn nằm trơ trọi dưới đáy hố, thành chum bám đầy một lớp bùn đất nham nhở cùng cặn bã rêu phong qua ba mươi năm chôn vùi.

Cụ Ý đứng thẳng dậy, phủi bụi đất trên vạt áo nâu sồng, ánh mắt sắc lẹm đảo quanh rồi dừng lại nơi bờ rào dâm bụt. Ở đó, Thẩm Tú Anh đang đứng nép mình sau thân cây ổi, đôi mắt còn sưng mọng sau một đêm khóc lóc, hai bàn tay vân vê vạt áo thô bồn chồn nhìn sang.

“Con Anh! Lại đây!” Tiếng cụ Ý đanh gọn xé tan sự im ắng.

Con bé giật thót mình, rụt rè bước từng bước ngập ngừng tới mép hố đất, lí nhí trong miệng “Bà… bà nội gọi cháu…”

Cụ Ý trỏ thẳng ngón tay đồi mồi vào chiếc chum sành to lớn đang bám đầy bùn đất nhớp nháp dưới đáy hố “Mày nhìn cho rõ chiếc chum này. Sáng nay, việc của mày là vác xơ dừa, tự mình gánh nước sông từ bến Nhật Lệ về đây cọ rửa từng kẽ nứt, kỳ cọ từ trong ra ngoài cho đến khi mặt sành sạch bóng không còn một hạt bụi mới thôi!”

Tú Anh bàng hoàng ngẩng phắt đầu lên, gương mặt non nớt cắt không còn hột máu. Nó nhìn chiếc chum sành cáu bẩn, bốc mùi bùn đất ngai ngái, rồi lại nhìn xuống đôi bàn tay trắng trẻo mềm mại chưa từng phải đụng vào việc nặng nhọc của mình. Nước mắt con bé bất giác trào ra, lăn dài trên đôi má còn vương nét kiêu kỳ “Bà nội… chum to và bẩn thế này… nước sông thì xa, làm sao cháu gánh nổi… Tay cháu rách mất thôi bà ơi…”

“Khóc cái gì!” Cụ Ý lạnh lùng quát lớn, giọng không mảy may gợn chút thương hại. “Tay mày để thoa phấn nụ diện yếm đào mồi chài quan phủ thì được, còn chạm vào chum sành của tổ tiên thì sợ rách à? Muốn sống đàng hoàng để ngẩng mặt lên làm người thì phải biết đổ mồ hôi! Không cọ sạch chiếc chum này trước buổi trưa, trưa nay nhịn cơm!”