Chương 20: Trao Gửi Vò Men Cũ

Tiếng reo hò của người phu đò vừa dứt, cả khoảnh sân đình xóm Vôi lập tức vỡ òa như ong vỡ tổ. Dân làng, kẻ đứng người ngồi, chen chúc nhau ngoái cổ nhìn về phía triền đê. Cụ Thẩm Gia Ý chống gậy trúc đứng bên mép chõng tre, ánh mắt già nua vẫn bình thản như mặt nước giếng khơi, nhưng khóe miệng khẽ giật nhẹ một nụ cười kín đáo.

Vị chánh hội buông chiếc thìa gỗ xuống bàn, hai tay run run vuốt chòm râu bạc, quay sang nhìn cụ Ý rồi lại nhìn sang các vị bô lão trong hương lý “Lưới trời lồng lộng, quả báo nhãn tiền! Lão Mã cậy thế cậy tiền làm càn bao năm, phen này quan trên quyết làm sạch bến sông rồi!”

Giữa lúc dân chúng còn mải bàn tán xôn xao, viên chánh hội trịnh trọng gõ ba tiếng chiêng đồng giòn giã. Tiếng ồn ào lắng xuống, nhường chỗ cho giọng nói dõng dạc vang lên giữa nắng trưa “Hội thi dâng lễ đền Mẫu Thoải tiết Đoan Ngọ hôm nay, mâm cỗ cơm đò họ Thẩm do cháu Thẩm Tú Anh đứng bếp đạt điểm trọn vẹn mười phần. Canh chua cá liệt nước trong thanh tao, cá bống kho giấm kẹo thơm đượm tỳ vị, xứng đáng nhận giải nhất hội làng!”

Tú Anh đứng cạnh chiếc rổ mây nan vàng, hai bàn tay còn vương mùi gừng sả bỗng siết chặt lấy vạt áo nâu. Nàng ngỡ ngàng nhìn dải lụa đỏ thêu chữ vàng được trao vào tay, rồi nghẹn ngào quay sang nhìn bà nội. Cụ Ý bước lại gần, bàn tay khô ráp vỗ nhẹ lên mu bàn tay cháu gái “Được bà con thương, quan viên nhận, ấy là cái phúc của lòng ngay dạ thẳng. Nhận lấy đi mày.”

Thẩm Văn Triệu đứng bên cạnh lau vội giọt nước mắt lăn trên gò má gầy sạm, trong khi Văn Hưng hào sảng cười vang, vác chiếc đòn gánh lên vai đỡ lấy gánh lễ vật cho cháu gái. Tiếng reo hò, chúc tụng của bà con phường chài lão Thất rền vang cả một khúc sông, át đi những u ám từng đè nặng lên nếp nhà tranh xiêu vẹo suốt bao tháng ngày qua.

Mặt trời lặn sau rặng tre, nhường chỗ cho màn đêm buông xuống bến Vôi. Khắp các ngả đường làng, tin tức về việc Mã Bá Hộ bị quan tài l*t s*ch danh phận, xưởng buôn muối lậu cùng lò giấm nấu bằng nước thối bị tịch thu niêm phong đã truyền đi khắp hang cùng ngõ hẻm. Bến sông Nhật Lệ từ nay sạch bóng quân ức h**p, người chèo đò qua lại ai nấy đều hả hê, nhẹ nhõm như vừa trút được tảng đá nặng đè trên ngực.

Đêm rằm tháng Năm, gió nam thổi lồng lộng xua tan cái oi nồng của ngày hè.

Trong gian nhà tranh thơm mùi rơm rạ, cụ Ý thắp một nén hương trầm cắm lên chiếc lư đồng cổ trên bàn thờ tổ tiên. Khói hương nghi ngút uốn lượn trong gian nhà tĩnh mịch. Cụ quay lại, đưa mắt nhìn quanh căn nhà. Thẩm Văn Triệu ngồi ngay ngắn bên phản gỗ, gương mặt đã rũ bỏ hoàn toàn vẻ nhút nhát, sợ sệt ngày nào; Thẩm Văn Hưng ngồi khoanh chân điềm đạm, đôi mắt sáng ngời; bên cạnh là bé Khôi đang ngoan ngoãn chụm đầu xem bức vẽ phong cảnh trên chiếc quạt nan; còn Tú Anh lặng lẽ đứng nép bên cạnh chum sành da lươn ủ men nơi góc nhà.

Cụ Ý hắng giọng, tiếng khàn đục nhưng rành mạch phá tan sự im ắng “Anh Triệu, thằng Hưng, cả hai đứa nhỏ nữa, lại đây với mẹ.”

Bốn người vội vã bước lại gần, vây quanh chiếc chum sành da lươn ba mươi năm tuổi. Chiếc chum sẫm màu đất sét nung, thân bóng loáng sau bao ngày được lau chùi cẩn thận, đang tỏa ra hương thơm chua dịu ngào ngạt của chuối ngự và thảo mộc cồn cát.Cụ Ý đưa tay nhấc chiếc liễn đất nung nhỏ đặt cạnh miệng chum xuống. Bên trong liễn, con giấm cái trắng ngà, dày dặn như tảng ngọc thạch đang bồng bềnh ngâm mình trong thứ nước cốt hổ phách sóng sánh. Cụ lại cầm lấy chiếc gáo dừa đã mòn vẹt mép cán – vật dụng cụ ông tự tay gọt đẽo từ nửa đời trước.

Cụ nhìn thẳng vào mắt Tú Anh, ánh mắt nghiêm cẩn mà chan chứa yêu thương “Con Anh. Mày quỳ xuống.”

Tú Anh giật mình, vội vàng quỳ gối trên nền đất nện, hai bàn tay đan chặt trước ngực, mắt rưng rưng nhìn người bà tóc bạc như cước.

“Năm ngoái, mày vì mấy lời đường mật, vì manh áo the cọng trâm bạc mà suýt nữa dìm cả cái nhà này xuống bùn đen đáy sông.” Giọng cụ Ý trầm xuống, từng lời như ghim vào lòng người nghe. “Nhưng mấy tháng nay, mày chịu lạnh gánh nước bến sông cọ chum, chịu khói cay nhóm bếp rán cá, tự tay pha từng giọt giấm kẹo nuôi sống gia đình. Bát cơm mày nấu ra đã thơm lòng người ăn, bàn tay mày đã biết quý mồ hôi nước mắt.”

Cụ Ý nâng chiếc gáo dừa và vò con giấm cái lên, cất giọng sang sảng “Nghề giấm nhà họ Thẩm truyền từ thời khai hoang, quý nhất không phải ở công thức bảy mẻ, mà ở cái tâm trong sạch của người giữ lò. Giấm chua nhưng dạ phải ngọt; giấm nuôi trong tối nhưng lòng người phải sáng như trăng rằm. Hôm nay, trước hương linh ông bà, tao trao chiếc gáo dừa và vò men cái này cho mày. Từ nay, mày là người giữ hồn cho chum giấm họ Thẩm.”

Tú Anh òa khóc nấc lên. Nàng run run nâng hai bàn tay chai sần đón lấy chiếc gáo dừa cùng vò men gia truyền, trán chạm sát nền đất lạnh lạy ba lạy “Cháu… cháu xin tạ ơn bà nội! Đời này kiếp này, cháu thề sẽ giữ trọn lời bà dạy, làm ăn lương thiện, giữ sạch danh thơm chum giấm của tổ tiên, cùng thầy và chú chăm lo cho cả nhà!”

Văn Triệu quay mặt đi gạt nước mắt, còn Văn Hưng khẽ đặt bàn tay vững chãi lên vai anh trai mình. Bé Khôi nép vào lòng cha, lẩm bẩm: “Chị Anh giỏi nhất trần đời.”

Lễ trao men hoàn tất, cụ Ý bảo các con lui về nghỉ ngơi chuẩn bị cho buổi chợ sớm mai.

Cụ một mình bước ra hiên chòi rạ, chống gậy đứng nhìn ra dòng sông Nhật Lệ. Đêm nay trăng rằm tháng Năm sáng vằng vặc, ánh trăng dát một dải vàng lấp lánh trải dài từ bờ bên này sang tận cồn cát bên kia. Gió bến sông thổi qua mát rượi, mang theo hương phù sa ngai ngái quyện với mùi giấm chín từ chòi rạ bay xa.

Cụ khẽ khép hờ đôi mắt đồi mồi, nhớ lại cơn ác mộng kinh hoàng của một năm về trước. Trong cuốn thoại bản oan nghiệt ấy, cả nhà cụ phải chịu cảnh nhà tan cửa nát, đầu đường xó chợ vì thói trèo cao và lòng tham không đáy. Nhưng giờ đây, những bóng ma u tối ấy đã tan biến như làn sương sớm trước ánh bình minh. Bằng chính sự nghiêm khắc, bằng mồ hôi và chén cơm đò thấm đượm tình người, nếp nhà họ Thẩm đã vững vàng đứng dậy trên đôi chân của mình.

Một nụ cười hiền hậu, thanh thản chưa từng có khẽ nở trên gương mặt già nua đầy nếp nhăn của cụ Ý. Gánh nặng định mệnh cuối cùng đã trút bỏ hoàn toàn, trả lại sự yên bình cho dòng sông và cõi lòng bà lão tuổi ngoài tám mươi.