Chương 19: Học Nấu Bát Canh Quê

Hồi trống dõng dạc từ đình làng xóm Vôi dứt hẳn, để lại trên mặt nước Nhật Lệ những đợt sóng xô lăn tăn vào mép cát. Gió Lào thổi qua rặng phi lao khô khốc, mang theo sự náo nức của ngày hội dâng lễ đền Mẫu Thoải mừng tiết Đoan Ngọ đã cận kề. Đứng bên chõng tre dọn nốt mấy chiếc bát chiết yêu, Tú Anh nhìn ngọn cờ ngũ sắc phấp phới nơi cổng đình xa xa, lòng rộn lên từng nhịp trống ngực thình thịch.

Thấm thoắt, đêm Đoan Ngọ cũng tràn về bến sông. Đầu canh ba, khi sương đêm còn đọng trên tàu lá chuối ngự sau hè, Tú Anh đã khẽ khàng trở mình thức giấc.

Bước xuống gian bếp chòi rạ, nàng thấy bà nội đã ngồi đó tự bao giờ. Dưới ánh lửa bập bùng từ nắm dăm bào nỏ, bóng lưng hơi còng của cụ Ý in đậm lên vách nứa. Cụ cời tro hồng, đặt chiếc ấm đồng đun nước vối, đôi mắt đồi mồi sáng ngời dõi theo từng cử chỉ của đứa cháu gái.

“Bà nội, người dậy sớm thế…” Tú Anh khe khẽ cất tiếng, vội xắn cao tay áo nâu sồng, bước lại gần đỡ lấy chiếc que cời bếp.

Cụ Ý mỉm cười, giọng khàn khục mà ấm áp “Hội thi làng cả năm có một bận, người già như bà ít ngủ, dậy nhóm bếp cho ấm cái gian chòi. Con Anh này, mâm cơm đò sáng nay đem dâng lễ đền Mẫu rồi thết đãi xóm giềng, chính tay mày phải đứng nấu. Đã vững dạ chưa?”

Nghe lời dặn, Tú Anh khựng lại, ngọn lửa hồng trước mắt bỗng nhòe đi trong làn sương mỏng nơi khóe mi. Nàng nhớ tới bản thân non một năm trước, khi ấy chỉ biết hờn dỗi, đòi thoa phấn nụ, diện yếm đào sặc sỡ, mê muội gom từng cắc bạc vụn nuôi mộng trèo cao vào chốn quan phủ quyền quý. Đã bao lần nàng làm cha Triệu phải thắt ruột thở dài, khiến chú Hưng nhọc nhằn dãi nắng dầm sương nơi bến bãi, suýt chút nữa đẩy cả gia đình vào bước đường tan cửa nát nhà.

Tú Anh quỳ xuống bên chân bà, hai giọt nước mắt lăn dài trên gò má rám nắng “Cháu… cháu nhớ lại ngày trước mà xấu hổ quá bà ơi. Nếu ngày ấy bà không nghiêm khắc răn dạy, không bắt cháu gánh nước cọ chum thì giờ này chẳng biết cháu đã làm khổ thầy và chú đến nhường nào.”

Cụ Ý đưa bàn tay thô ráp, nứt nẻ vuốt nhẹ mái tóc búi gọn của nàng, thở dài một tiếng bao dung “Quá khứ như nước chảy qua chân cầu, biết quay đầu là quý rồi con. Nấu ăn cũng như làm người, cái tâm có ngay thẳng, nhẫn nại thì bát canh mới ngọt lành được. Đứng dậy đi, ra đây bà chỉ cho bí quyết của mẻ giấm chuối mà nêm vào nồi cá.”

Tú Anh gạt nước mắt, gật đầu thật mạnh. Dưới ánh đèn dầu rọi sáng góc bếp, nàng thoăn thoắt chuẩn bị nguyên liệu. Từng con cá liệt tươi béo vừa được người nhà lão Thất kéo lưới đem sang từ nửa đêm, vảy bạc óng ánh, mắt trong veo, được nàng dùng dao nhỏ cạo sạch nhớt, khía nhẹ ngang thân. Khế chua hái từ cây đầu ngõ vỏ vàng ươm, nàng tỉ mỉ gọt rìa, xắt thành từng lát mỏng hình ngôi sao đều đặn.

Cụ Ý đứng bên, cất giọng rành mạch “Nấu canh chua cá liệt xứ này, ai cũng biết dùng khế, dùng ớt, nhưng cái tanh của cá sông rất dễ át đi vị thanh. Muốn nước canh trong và đượm, lúc tao cá săn lại trên chảo mỡ lợn, mày phải nghiêng muôi rót vào một thìa nước giấm kẹo mật mía từ vò giấm chuối tiêu hôm nọ. Men giấm gặp hơi nóng sẽ bốc khói xua hết mùi tanh, giữ lại thịt cá săn chắc, nước ngọt tía ra hòa với vị chua dịu của khế mới thấm thía tỳ vị.”

Tú Anh chăm chú lắng nghe, cẩn thận làm theo từng lời chỉ bảo. Nàng láng chút mỡ lợn phi thơm củ nén đập dập, thả cá liệt vào đảo nhẹ tay. Khi mùi thơm ngậy bốc lên, nàng múc một muôi giấm kẹo sẫm màu mật mía rưới đều quanh mép nồi đất. Tiếng xèo xèo giòn giã vang lên, quyện trong làn khói trắng là mùi thơm chua dịu ngọt ngào, xua tan hoàn toàn cảm giác ngai ngái của bùn nước sông.

Trời vừa hửng sáng, sương mù trên sông Nhật Lệ dần tan biến, để lộ mặt nước rực rỡ ánh bình minh. Bỗng ngoài mép bến có tiếng sào tre cắm phầm phập xuống bãi cát.Tú Anh ngẩng đầu nhìn ra, thấy con thuyền nan quen thuộc chở vôi cuội ghé sát bờ. Thanh nhảy thoăn thoắt lên bãi, vạt áo chẽn lấm tấm bụi vôi trắng. Chàng trai trẻ bước nhanh về phía chòi rạ, trên tay cầm một chiếc rổ mây vừa mới đan xong, nan mây vàng óng ả, cạp tròn trịa và nhẵn bóng.

Thấy Tú Anh đang tất bật bên bếp than, Thanh gãi đầu, gương mặt sạm nắng thoáng chút ngượng ngùng “Cô Tú Anh… Tôi tiện chuyến vôi sớm ghé bến, có chiếc rổ mây này tự tay chuốt nan đan mấy tối nay. Đem tặng cô đựng rau tập tàng lát nữa đem ra đình làng thi nấu cơm.”

Tú Anh đón lấy chiếc rổ mây, chạm nhẹ vào những sợi nan đan khít khao, lòng dâng lên niềm ấm áp khó tả. Nàng khẽ mỉm cười, đôi má ửng hồng “Cảm ơn anh Thanh. Rổ đan khéo quá, tôi đựng rau dâng lễ chắc chắn sẽ đẹp mắt lắm.”

Thanh nhìn nàng, ánh mắt chân chất tràn ngập sự khích lệ “Cả bến sông này ai cũng biết tay nghề kho cá nấu canh của cô Tú Anh rồi. Cứ vững bụng nhé, bà con vạn chài chúng tôi ai cũng mong được nếm món cơm đò của cô đấy!”

Lời động viên giản dị khiến nỗi âu lo trong lòng Tú Anh tan biến không còn một dấu vết. Nàng xếp những ngọn rau tập tàng tươi non hái ven đê vào chiếc rổ mây, rồi quay lại săn sóc niêu cá bống cát kho cật nứa đang sôi liu riu trên bếp than hồng. Nước giấm kẹo quánh lại, nhuộm lên từng khúc cá bống màu nâu cánh gián bóng bẩy, thơm lừng hương gừng thảo mộc.

Giờ Thìn điểm, tiếng trống hội rộn rã thúc giục ngoài sân đình xóm Vôi. Tú Anh cùng cha Triệu và chú Hưng cẩn thận gánh mâm cơm đò ra bến thi. Trên chiếc chõng tre phủ vải điều sạch sẽ đặt bên mép nước, nàng thuần thục bày biện từng món ăn: niêu cá bống cát kho cật nứa sực nức hương thơm, bát canh chua cá liệt khế bổi trong vắt điểm vài cọng rau ngổ thơm lừng, rổ rau tập tàng luộc xanh mướt và bát nước mắm giấm gừng hổ phách sủi bọt lăn tăn.

Mùi thơm thanh tao, ấm nồng lan tỏa khắp một góc đê, khiến dân làng xóm Vôi và thực khách thập phương bu quanh trầm trồ không ngớt “Chà, cơm đò nhà họ Thẩm khéo nấu quá! Mùi cá kho quyện giấm thơm nức mũi thế này thì ai bì kịp!”

“Đúng là giấm thảo mộc bảy mẻ gia truyền của cụ Thẩm, ngửi thôi đã thấy ấm tỳ ấm vị rồi!”

Các vị bô lão trong làng cùng viên chánh hội bước lại bàn thi, khoan thai cầm đũa gắp một miếng cá bống nếm thử, rồi múc thìa canh chua cá liệt đưa lên miệng nhấp một ngụm nhỏ. Ai nấy đều gật gù tán thưởng, ánh mắt ánh lên vẻ ngạc nhiên trước vị chua thanh ngọt hậu đọng lại nơi cuống họng.

Đúng lúc các vị bô lão chuẩn bị chấm điểm thì từ phía cổng đình làng bỗng rộ lên tiếng bước chân rầm rập cùng những tiếng la hét huyên náo. Một người phu đò hớt hải chạy vào sân, thở không ra hơi nhưng mặt mày rạng rỡ, hô lớn cho cả làng cùng nghe “Bà con ơi! Quan phủ vừa ập vào phong tỏa dinh cơ bến trên rồi! Bắt trọn tang vật xưởng buôn muối giả với lò giấm nấu ẩu bằng nước thối của Mã Bá Hộ rồi!”