Chương 7: Ngọn Lửa Than Hồng Hạ Lóng

Đứng nép bên góc bàn gỗ trắc, Cảnh Minh Khiêm thấy sống lưng lạnh buốt khi chứng kiến vẻ hoảng loạn tột cùng của cha. Bàn tay ông Cảnh Thuần Phúc run rẩy suýt đánh rơi chiếc phong bì giấy bổi xuống nền gạch. Dưới ánh mai hắt qua khe cửa, những chữ đòi nợ ráo hoảnh cùng con số tám mươi đồng bạc hoa xòe đập thẳng vào mắt ông Phúc. Người đàn ông trung niên vội vã nhét biến phong thư vào túi áo sơ mi tây nhăn nhúm, nghẹn ứ không thốt nổi nửa lời. Trước ánh mắt trầm tĩnh của cụ Cảnh Thuần Đức, ông Phúc cúi gằm mặt, lúng túng lùi từng bước rồi lủi nhanh vào buồng trong như kẻ trốn chạy.

Cụ Đức khẽ buông tiếng thở dài kín đáo, nhưng ánh mắt cụ không hề gợn chút nao núng. Người nghệ nhân chín mươi sáu tuổi dịu dàng đỡ cụ bà Ngọc Trâm ngồi tựa vào gối nệm êm ái, khẽ dặn vợ an lòng, rồi quay sang Minh Khiêm: — Cháu Khiêm, theo ông ra sân giếng trời. Đã đến lúc nhóm lửa rồi con.

Khoảng sân thiên tỉnh sớm mai se lạnh, sương thu còn đọng trên nhánh phong lan và vòm lá trà mi. Cụ Đức bước tới góc sân, nơi đặt chiếc lò nung đất thau sắt và bễ thụt tay quen thuộc. Khiêm nhanh nhẹn xếp than hoa gáo dừa vào lòng lò. Cụ Đức mồi que đóm tre châm lửa rồi chậm rãi kéo bễ. Ngọn lửa than đỏ rực bừng lên, soi sáng góc sân gạch cổ kính, tỏa hơi ấm nồng đượm xua tan cái giá lạnh sớm thu và vẻ ảm đạm bao trùm nhà cổ số hai mươi tám Hàng Lược. Cụ Đức thả vào mép than nắm dăm sừng già ngâm thảo mộc; làn khói lam mỏng bốc lên thoang thoảng, quyện cùng mùi sương sớm tạo nên hương vị quen thuộc đã nuôi dưỡng tâm hồn Khiêm từ thuở nhỏ.

Cụ Đức mở tráp gỗ lim, kính cẩn đặt phôi sừng trâu mộng đực cổ xưa lên phiến gỗ nghiến. Dưới ánh lửa bập bùng, khối sừng màu hổ phách lấp lánh những đường vân ánh ngọc mắt mèo tuyệt mỹ.

Cụ vẫy tay gọi cháu lại gần, từ tốn bảo: — Lại đây cháu Khiêm. Đời người thợ đẽo sừng, trước khi cầm cưa dũa thì mắt phải thấu thớ, tâm phải lặng tựa giếng khơi. Con nhìn cho kỹ khối sừng này xem.

Khiêm chăm chú nhìn theo ngón tay trỏ chai sần của ông nội. Cụ Đức chỉ vào đường vân uốn lượn mờ ảo: — Sừng trâu mộng đực già thịt đanh chắc, thớ mịn màng và đàn hồi tự nhiên. Thớ chính chạy dọc từ gốc đến ngọn, chỗ vân tụ ánh vàng kim là phần ngọc quý nhất. Muốn làm chiếc lược mộng hoa ôm trọn mái tóc, bước đầu tiên là phải hạ lóng thật chuẩn xác.

Cụ nhấc chiếc cưa tay lưỡi thép mảnh, giữ chặt phôi sừng bằng ngàm kẹp gỗ rồi đặt lưỡi cưa nghiêng góc mực thước: — Hạ lóng là cắt phôi sừng ra khỏi khúc thô theo đúng kích tấc. Nhịp cưa phải đều như hơi thở, đưa đi nhẹ nhàng, kéo về dứt khoát. Tuyệt đối không ấn mạnh tay, kẻo sinh nhiệt làm thớ sừng rạn nứt từ bên trong.

Lưỡi cưa thép lướt đi nhịp nhàng, phát ra tiếng sột soạt êm tai. Từng lớp mạt sừng mịn như bột rơi xuống mặt gỗ. Sau vài đường cưa mẫu mực, cụ Đức trao cán cưa cho Khiêm: — Nào, con cầm lấy. Thả lỏng vai, giữ thẳng cổ tay rồi đưa nhịp cho đều.

Đón lấy cưa từ tay ông nội, Khiêm hít một hơi sâu. Chạm vào ánh mắt tin cậy của cụ Đức, tâm trí Khiêm lắng dịu. Cậu điều chỉnh góc cưa, kéo từng nhịp khoan thai. Lưỡi thép ngọt lịm ăn vào thớ sừng đanh chắc, tách rời khúc phôi theo đúng đường mực đã định. Khối sừng rơi gọn vào lòng bàn tay dẻo dai của cụ Đức, vết cắt phẳng phiu, mịn màng. Cụ Đức mỉm cười hài lòng: — Khá lắm con!

Cụ Đức dùng kẹp sắt gắp phôi sừng hơ trên miệng lò than hồng. Dưới sức nóng dịu êm, cụ thoăn thoắt xoay trở khối phôi. Hơi nóng khiến chất sừng cứng cỏi dần mềm ra như sáp ong. Mùi hương sừng ấm nồng quyện chút tinh dầu thảo mộc bốc lên dịu nhẹ. — Khi sừng đủ mềm, phải ép ngay vào vam gỗ — Cụ Đức vừa nói vừa đặt phôi sừng còn nóng vào giữa hai thanh gỗ nghiến nhẵn bóng, vặn chặt chốt then.

Nhờ lực ép đều đặn, thớ sừng dần phẳng phiu hoàn hảo. Đợi phôi nguội hẳn, cụ tháo vam, trao cho Khiêm chiếc nạo sừng và dao gọt mũi cong: — Dựa theo bản vẽ mây vờn trăng non của con, ta gọt tỉa sống lưng và bụng lược. Hãy nương theo đường vân mắt mèo tự nhiên mà lượn dao, tạo dáng cong thanh thoát tựa vầng trăng khuyết đầu tháng.

Hai ông cháu ngồi bên đôn gỗ. Khiêm cẩn trọng đưa từng nhát dao mỏng nhẹ. Dưới bàn tay khéo léo của chàng trai trẻ, những góc cạnh thô ráp dần biến mất, lộ ra dáng hình chiếc lược thon thả, uốn lượn như cánh cung ngà ôm lấy những gợn mây sừng ánh biếc.Khi dáng lược trăng khuyết đã thành hình, cụ Đức lấy chiếc thước mộc bằng đồng cùng mũi đột thép ra. Cụ cầm tay Khiêm chỉ dẫn: — Đây là công đoạn định hình linh hồn chiếc lược. Dùng mũi đột vạch cữ chính xác từng li từng phân. Mỗi vạch là vị trí một chân răng lược.

Khiêm nín thở, tập trung toàn bộ tâm trí. Đầu mũi đột ấn nhẹ xuống sống phôi, để lại những chấm cữ đều tăm tắp như hạt vừng rải trên đường cong hổ phách.

Tiếp đó, cụ Đức đưa cho Khiêm chiếc cưa phá răng thô, giọng trầm vang: — Nghề đẽo sừng của tiên tổ xưởng Đức Ký coi trọng chữ Tâm hơn chữ Tài. Tâm có chính thì đường cưa răng thô mới ngay ngắn. Răng thô này là nền móng; nếu lệch một li, sau này con có cưa răng dạ tinh xảo hay chuốt răng hạt gạo khéo đến mấy, chiếc lược cũng mang tật, làm đau tóc người chải. Giữ tâm vững, mắt nhìn thẳng rồi hạ cưa đi con.

Lời dạy của ông nội như dòng nước mát rót vào lòng Khiêm. Cậu ngồi thẳng lưng, đặt lưỡi cưa vào đúng điểm cữ đầu tiên. Lưỡi cưa chuyển động lên xuống dứt khoát. Tiếng thép ăn vào sừng giòn giã. Từng khe răng thô đầu tiên dần hé mở, thẳng thớm và ngay ngắn, chia đều dải sừng hổ phách thành những nan răng vững chãi.

Đúng lúc ấy, tiếng bước chân nhẹ nhàng vang lên từ phía gian sau. Cụ bà Ngọc Trâm trong chiếc áo lụa màu hoa đào nhạt, khoác khăn len mỏng, chậm rãi bước ra sân thiên tỉnh. Trên tay cụ bà là chiếc âu gốm da chu lấm tấm men lam, khói bốc nghi ngút tỏa mùi thơm ngọt ngào của nước đậu đen rang ấm.

Thấy hai ông cháu miệt mài bên bễ lửa, cụ bà dừng lại bên mép chõng tre, ánh mắt đong đầy tự hào và tình thương ngắm nhìn cụ Đức. Nhìn người chồng chín mươi sáu tuổi vẫn giữ nguyên ngọn lửa nghề mãnh liệt và tấm lòng son sắt nâng niu từng thớ sừng vì người bạn đời, khóe mắt cụ bà rưng rưng xúc động: — Ông nó với cháu Khiêm nghỉ tay một lát đã. Uống hớp nước ấm cho nhuận giọng, bễ than sớm nay đượm quá, coi chừng tàn lửa bay vào mắt.

Cụ Đức ngẩng đầu, ánh mắt chan chứa yêu thương hướng về người vợ tào khang. Cụ khẽ mỉm cười: — Bà nó vừa mới đỡ mệt, sao không nằm nghỉ thêm mà đã ra đây hứng gió thế này?

Nói rồi, cụ Đức buông chiếc giũa thép, đón lấy khăn tay sạch từ vạt áo, bước tới đỡ lấy đôi bàn tay mát lạnh của vợ ủ vào lòng tay ấm áp của mình.

Khiêm mỉm cười đón lấy bát nước đậu đen rang thơm lừng từ tay bà nội. Chàng trai nhấp một ngụm nước ngọt bùi, rồi bất giác ngước nhìn về phía gian nhà trước ngăn cách với sân giếng trời.

Nụ cười trên môi Khiêm bỗng chốc khựng lại.

Qua khe cửa gỗ lim hé mở một nửa, Khiêm vô tình bắt gặp bóng dáng cha mình đứng nép sát góc tối. Ông Cảnh Thuần Phúc đứng bất động, gương mặt tái nhợt không còn giọt máu, đôi mắt thâm quầng dán chặt vào ngọn lửa than đỏ rực với vẻ bồn chồn, hoảng loạn tột cùng. Phía sau lưng, bàn tay run rẩy của ông đang siết chặt lấy chiếc phong bì đòi nợ nhăn nhúm, các ngón tay co quắp như muốn bóp nát con số tám mươi đồng bạc hoa xòe nghiệt ngã đang đè nặng lên số phận gia đình.