Chương 4: Những Kiện Hàng Tân Thời

Tiếng then cài cửa buồng sập mạnh đánh “rầm” một tiếng khô khốc, chấn động cả khung vách gỗ lim đã nhuốm màu thời gian. Bầu không khí trong gian nhà cổ số hai mươi tám phố Hàng Lược như đặc quánh lại sau cơn thịnh nộ bất ngờ của người con trai trưởng. Cụ Cảnh Thuần Đức khẽ thở dài, đưa mắt nhìn sang cụ bà Ngọc Trâm đang ngồi bần thần nơi mép chõng tre, gương mặt phúc hậu thoáng nét tái nhợt vì âu lo.

Cụ Đức buông đũa, bước vòng qua mâm cơm lại gần nắm lấy bàn tay gầy gò của vợ. Đôi bàn tay cụ đã qua chín mươi sáu mùa sương gió, dẫu in hằn nét gân guốc thô ráp của đời thợ nhưng khi chạm vào vợ lúc nào cũng mềm mại, ấm áp. Cụ khẽ khàng vỗ về mu bàn tay cụ Trâm, giọng trầm êm: — Bà nó đừng để bụng mà phiền lòng. Tính anh Phúc xưa nay vốn nóng vội, thấy thiên hạ xôn xao thì cuống chân cuống tay, rồi ít bữa tĩnh tâm lại sẽ hiểu ra thôi.

Cụ Trâm ngước nhìn chồng, đôi mắt già nua đượm vẻ xót xa: — Tôi chỉ sợ nó quáng mắt trước thói đời chuộng bạc tiền phù phiếm mà quên mất nếp nhà. Cả đời ông tích đức giữ nghề, chưa từng làm điều gì khuất tất…

Cụ Đức khẽ mỉm cười trấn an: — Tôi hiểu lòng bà mà. Cơm canh đã nguội bớt, bà vào buồng chợp mắt một lát cho lại sức. Ngoài này cứ để cháu Khiêm dọn dẹp.

Chờ cụ Trâm yên giấc trong buồng, cụ Đức thong thả bước ra gian hiên sau giếng trời. Tiết trời chớm thu sang chiều thật dịu, gió heo may lướt nhẹ qua giàn hoa trà mi chớm nụ. Cụ Đức ngồi xuống chiếc ghế đẩu quen thuộc bên bàn thợ, với lấy tráp đồ nghề cũ kỹ. Đặt chiếc kính mắt gọng đồng lên sống mũi, cụ tỉ mẩn trau chuốt lại những chiếc răng lược cũ do khách quen nơi phố cổ gửi nhờ sửa. Có chiếc mòn vẹt sau cả chục năm chải chuốt, có chiếc sứt mẻ đôi chút vì sơ ý đánh rơi.

Đôi bàn tay cụ thoăn thoắt cầm chiếc giũa ba cạnh, đưa đi đưa lại nhịp nhàng. Tiếng giũa vang lên sàn sạt êm tai, dăm sừng bay ra thoang thoảng mùi khét ấm đặc trưng. Cụ dùng mảnh lá duối khô ráp miết tròn từng kẽ răng, chuốt cho đầu răng nhẵn mịn như hạt nếp non, bóng mượt đến mức lướt trên da thịt chỉ thấy êm ái chứ chẳng gợn chút gai góc nào.

Chỉ một lát sau, cụ Trâm đã nhẹ bước ra hiên, tay cầm chiếc quạt nan phe phẩy làn gió mát lành. Cụ ngồi xuống bên cạnh chồng trên chõng tre con, ân cần đặt bát nước chè nụ sen ấm nóng xuống mép bàn thợ: — Ông nó uống hớp nước cho mát ruột. Trưa nay cơm chẳng trọn bữa, ông cứ cặm cụi mãi thế lưng lại đau đấy.

Cụ Đức dừng tay giũa, đón lấy bát nước chè thơm từ tay vợ. Nhấp một ngụm nước ấm ngọt mát hương sen, cụ quay sang nhìn cụ Trâm, ánh mắt lấp lánh nụ cười chiều chuộng: — Nước chè bà ủ lúc nào cũng trọn vị. Có bà ngồi cạnh quạt mát thế này, dẫu giũa thêm trăm chiếc lược sừng tôi cũng chẳng thấy mệt chút nào.

Cụ Trâm mỉm cười e ấp, gò má đồi mồi ửng hồng: — Ông cứ khéo dỗ dành. Già đến ngần này tuổi rồi mà nói năng vẫn ngọt ngào như ngày mới cưới vậy.

Hai cụ già nhìn nhau, nụ cười bình yên lan tỏa giữa khoảng sân thiên tỉnh rợp bóng cây, xua tan đi mọi ảm đạm vừa vương lại nơi mâm cơm trưa.

Sự bình yên ấy bỗng chốc tan biến khi ngoài ngõ vang lên tiếng bánh xe sắt nghiến lạo xạo trên mặt đường đá cuội. Hai cỗ xe kéo chạy hộc tốc rồi đỗ xịch trước cửa nhà số hai mươi tám phố Hàng Lược.Trên xe chất đầy những sọt tre to tướng và những kiện hàng bọc giấy dầu buộc dây gai chằng chịt. Ông Cảnh Thuần Phúc nhảy phắt xuống đất, chiếc áo sơ mi tây đẫm mồ hôi dính chặt vào lưng nhưng gương mặt lại hớn hở, rạng rỡ khác thường. Ông hoa chân múa tay chỉ đạo hai người phu xe: — Cẩn thận cái tay! Đỡ nhẹ thôi kẻo gãy! Bốc hết vào gian tiền sảnh cho tôi, nhanh lên!

Nghe tiếng động lớn, cụ Đức đặt bát chè xuống, đỡ cụ Trâm cùng bước ra gian trước. Minh Khiêm cũng từ dưới bếp vội vã chạy lên, ngỡ ngàng nhìn những kiện hàng đồ sộ đang được khiêng vào nhà.

Chỉ trong chốc lát, gian tiền sảnh của xưởng Đức Ký đã bị chiếm trọn bởi hàng trăm chiếc lược nhựa sặc sỡ. Dưới bàn tay thoăn thoắt tháo dỡ của ông Phúc, từng bó lược nhựa đủ màu xanh, đỏ, vàng, tím tuôn ra, chất đống ngổn ngang trên sạp gỗ trắc, tràn cả xuống nền gạch chỉ. Mùi nhựa mới nồng nặc ngai ngái bốc lên ngột ngạt, lấn át hoàn toàn mùi hương bài và mùi dăm sừng ấm cúng vốn có của ngôi nhà.

Ông Phúc đứng chống hai tay bên sườn, ưỡn ngực nhìn đống hàng với vẻ tự đắc tột cùng, lớn tiếng khoe khoang: — Thầy u và thằng Khiêm nhìn cho rõ đi! Đây mới là mối hàng đón đầu trào lưu buôn bán của cả kinh kỳ này! Con đã phải tính toán trăm phương ngàn kế mới đón được lô lược nhựa Tây bóng bẩy này từ tay thương buôn lớn. Hàng trăm chiếc lược tươi tắn thế này, chỉ cần mở sạp hay giao cho các tiệm tạp hóa quanh chợ Đồng Xuân là người ta tranh nhau vét sạch trong chớp mắt!

Liếc xéo về phía góc bàn thợ của cụ Đức, ông bĩu môi khinh thị: — Thầy nhìn lại cái xưởng đẽo sừng này xem, tối tăm mù mịt, bễ than đỏ rực, tàn tro bụi bặm vương vãi khắp nơi. Cái mùi dăm sừng hôi khét lẹt này bốc lên làm bẩn thỉu cả nhà cửa, khách sang trọng ai thèm bước chân vào? Cả ngày cặm cụi chỉ đổi lại dăm ba đồng hào lẻ, chẳng bõ dính răng! Thời buổi văn minh rồi, ai người ta thèm dùng thứ sừng đen sì cổ lỗ sĩ ấy nữa!

Thấy cụ Đức vẫn điềm nhiên đứng nhìn, ông Phúc càng hối hả giục giã: — Chiều nay nhân tiện còn người đỡ tay, thầy cho dọn ngay cái bàn thợ đẽo sừng cùng mấy cái bễ than bụi bặm này ra sau vườn đi! Gian tiền sảnh mặt phố lớn này phải dẹp cho trống trơn, con sẽ đặt đóng dãy tủ kính để bày hàng Tây. Có thế nhà này mới mong mở mày mở mặt, đổi đời được!

Cụ Đức không hề nổi giận. Cụ tiến lại gần sạp gỗ, từ tốn nhặt một chiếc lược nhựa màu đỏ son sặc sỡ lên xem. Dưới ánh sáng ban ngày rọi qua khung cửa, cụ Đức ngắm nghía từng đường nét rồi miết nhẹ ngón tay thô ráp qua hàng răng lược. Đôi mày bạc khẽ chau lại, cụ chỉ hơi uốn nhẹ hai đầu, thân lược liền phát ra tiếng răng rắc giòn tan, mặt nhựa uốn cong đã chớm rạn những vệt trắng đục.

Cụ Đức ngước nhìn con trai, giọng ôn tồn nhưng đanh thép: — Anh Phúc, anh tưởng thứ này là báu vật sao? Anh nhìn cho kỹ đi! Thân lược mỏng mảnh giòn gãy, chỉ gặp tiết hanh hao hay hơi nóng là biến dạng nứt toác. Còn hàng răng lược này dập khuôn ẩu tả, đầu răng nhọn hoắt và sắc lẹm như lưỡi cưa con. Đưa thứ răng cưa này chải lên mái đầu chỉ tổ cào xước da đầu, làm đứt gãy chân tóc người ta, rách da chảy máu, sinh phong nhiệt độc hại! Thứ đồ mã bắt mắt bên ngoài mà hại người bên trong, buôn bán thứ ấy chẳng khác nào tự rước lấy khẩu nghiệp!

Cụ Trâm cũng run run bước tới níu tay áo con trai, giọng nghẹn ngào: — Phúc ơi, con nghe lời thầy con dạy đi. Nghề đẽo sừng nhà ta lấy chữ tâm và sự an lành của người đời làm trọng, bao đời nuôi sống tổ tiên. Con chớ vội hám chút mối lợi trước mắt mà sinh lòng khinh rẻ, phụ bạc cái nghề gốc rễ của gia đình…

Bị vạch trần khuyết điểm trước mặt con trai và cha mẹ, lại chạm vào nỗi sĩ diện tự ái ngút ngàn, mặt mũi ông Phúc bỗng chốc đỏ gay như gà chọi. Mắt vằn tia giận dữ, ông giật phắt chiếc lược nhựa từ tay cụ Đức, dằn mạnh xuống mặt bàn gỗ trắc một tiếng “chát” chói tai, rồi quát lớn: — Thầy u đừng có đem ba cái lý lẽ hủ lậu ấy ra mà dạy đời con! Con đã bảo dẹp là phải dẹp! Chiều nay con dẹp ngay cái bàn thợ đẽo sừng khét lẹt này đi để lấy chỗ buôn bán, không ai được cản đường con!