Chương 3: Cơn Sốt Lược Nhựa Phố Cổ

Tiếng va chạm lách cách cùng tiếng đấm tay nén giận xuống phản gỗ từ gian buồng tối dội ra khiến bước chân cụ Cảnh Thuần Đức khựng lại bên mép rèm buồng trong. Cụ vừa nhẹ nhàng dém mép chăn tơ tằm mỏng cho cụ bà Ngọc Trâm chợp mắt sau chén nước vối ấm. Khẽ khàng buông rèm lụa giữ giấc ngủ yên bình cho người vợ tào khang, cụ Đức quay người bước ra hành lang mờ tối.

Dưới ánh sáng le lói hắt qua vách ván, Cảnh Minh Khiêm đang đứng chết lặng bên ấm nước vối bốc khói, bờ vai khẽ run lên sau khi nghe lỏm những lời thì thầm tuyệt vọng của cha mình. Cụ Đức bước tới thật êm, đặt bàn tay gân guốc ấm áp lên vai cháu, khẽ lắc đầu ra hiệu giữ yên lặng rồi trầm giọng ôn tồn: — Cháu đem nước xuống bếp ủ nóng đi. Chuyện trong nhà, trời có sập xuống vẫn còn có ông chống đỡ, chớ để bà con phải giật mình lo nghĩ.

Nhìn ánh mắt bao dung, vững chãi như núi đá của ông nội, Khiêm khẽ nuốt khan, kính cẩn dạ vâng rồi bưng ấm nước lui xuống gian bếp. Cụ Đức đứng lặng nhìn cánh cửa buồng đóng chặt của người con trai trưởng, khẽ thở dài não ruột. Gần một thế kỷ đi qua bao dâu bể, cụ thấu rõ cái tính nóng vội của anh Phúc, chỉ sợ con vì mê muội trước bả kim tiền mà tự chuốc lấy tai họa.

Đêm thu trôi qua trong tiếng gió heo may thổi xào xạc qua tán trà mi ngoài giếng trời.

Sớm hôm sau, khi sương mù bảng lảng còn vương trên những mái ngói rêu phong, phố Hàng Lược đã thức giấc trong sắc nắng thu vàng mơ dịu ngọt. Cụ Đức mặc chiếc áo the thâm giản dị, vào buồng ân cần đỡ cụ Trâm dậy. Cụ tỉ mẩn gài lại chiếc trâm bạc cài tóc cho vợ, mỉm cười dịu dàng: — Sớm nay trời quang mây tạnh, tôi dắt bà nó dạo qua chợ Đồng Xuân, sẵn tiện mua ít lá bưởi tươi với sả khô về đun nước gội đầu nhé?

Cụ Trâm ngước nhìn chồng, nụ cười đôn hậu làm bừng sáng khuôn mặt phúc hậu: — Ông chỉ khéo chiều tôi. Già cả rồi, chân cẳng chậm chạp sợ vướng chân ông thôi.

— Bà đi đâu tôi theo đấy, bảy mươi lăm năm qua có khi nào tôi thấy vướng víu đâu, — cụ Đức ghé sát tai vợ thì thầm, giọng êm ru như rót mật.

Cụ Đức nắm chặt bàn tay nhỏ nhắn của cụ bà, chầm chậm dắt vợ từng bước qua bậc cửa lim nhẵn bóng. Ra phố lớn, cụ luôn đi phía ngoài che chắn gió heo may cho vợ, chốc chốc lại cúi xuống ân cần hỏi han xem cụ Trâm có mỏi chân hay không.

Khu chợ Đồng Xuân buổi sớm tấp nập kẻ bán người mua, thoang thoảng hương bún chả nướng than hoa và hoa ngâu dịu ngọt. Hai vợ chồng già dừng chân trước hàng lá quen thuộc, chọn lấy vài bó lá bưởi bánh tẻ còn đọng sương mai cùng mấy nắm sả khô ngạt ngào tinh dầu.

Vừa bước sang dãy hàng xén ngoại hóa, một cảnh tượng huyên náo đập ngay vào mắt hai cụ. Đám đông phụ nữ phố thị, từ các cô thiếu nữ tân thời mặc áo dài Le Mur đến những bà tiểu thương, đang xúm xít vây quanh một sạp hàng trải vải tây đỏ rực, bày la liệt những chiếc lược nhựa celluloid đủ màu xanh đỏ bóng loáng. Một cô gái trẻ cầm chiếc lược nhựa mỏng manh phe phẩy trước mặt bạn, giọng the thé tấm tắc: — Này chị xem, lược Tây vừa nhẹ vừa đẹp, giá chỉ có hai xu một chiếc! Tội gì mà dùng mấy cái lược sừng trâu đen sì, nặng trịch của mấy ông thợ già, vừa đắt đỏ đến vài hào lại vừa quê mùa chết đi được!

Tiếng cười nói phụ họa vang lên rộn rã quanh sạp hàng nhựa. Cụ Trâm đứng bên cạnh khẽ thở dài, bàn tay gầy gò bất giác nắm chặt lấy vạt áo the của chồng, ánh mắt thoáng vẻ xót xa cho nghề cũ của gia đình.

Cụ Đức khẽ vỗ về mu bàn tay vợ, mỉm cười điềm đạm. Ánh mắt cụ nhìn những chiếc lược nhựa rực rỡ kia không hề có nửa phần oán trách, chỉ đượm vẻ xót thương cho thói chuộng cái hào nhoáng nhất thời của người đời.Rời khỏi đám đông ồn ã, cụ Đức đưa vợ ghé vào một gánh quà quen bên cổng chợ mua gói kẹo lạc mới ra lò còn ấm nóng, bọc cẩn thận trong manh giấy bản. Cụ Đức tỉ mẩn bẻ một mẩu kẹo giòn tan, thổi nhẹ cho bớt nóng rồi đưa tận miệng vợ: — Trâm ăn một miếng cho ấm bụng. Kẹo gánh này nhiều vừng, ngọt thanh đúng vị bà thích đấy.

Cụ Trâm cắn nhẹ mẩu kẹo, vị ngọt bùi béo ngậy của mạch nha và lạc rang lan tỏa nơi đầu lưỡi. Cụ nhìn chồng âu yếm: — Kẹo ngon lắm ông nó ạ. Đi với ông, lúc nào tôi cũng thấy mình như cô gái nhỏ ngày mới về làm dâu nhà họ Cảnh.

Cụ Đức bật cười hiền từ. Cụ vẫy một chiếc xích lô đầu phố, ân cần đỡ cụ Trâm ngồi lên nệm xe êm ái, kéo tấm chăn dạ mỏng đắp ngang đầu gối cho vợ rồi mới ngồi xuống bên cạnh. Chiếc xích lô lăn bánh chầm chậm qua từng con phố rợp bóng cây. Tiếng chuông tàu điện Bờ Hồ leng keng vọng lại từ xa, hòa vào nhịp sống bình lặng của đôi vợ chồng già, ấm áp và êm đềm như một khúc ca hoài niệm.

Về đến số 28 Hàng Lược, sau khi đỡ cụ Trâm vào chõng tre nghỉ ngơi, cụ Đức bước ra sạp thợ gian tiền sảnh. Minh Khiêm đang ngồi cặm cụi nạo thanh sừng trâu thô, trán lấm tấm mồ hôi.

Cụ Đức bước tới, nhặt chiếc lược sừng trâu mộng đen nhánh có vân ánh ngọc đặt vào lòng bàn tay cháu trai, ôn tồn bảo: — Khiêm này, con nhìn kỹ đi. Sừng trâu mộng là tinh hoa của đất trời, mang chất ấm mà tính mát. Răng lược sừng chải lên tóc không bao giờ sinh ra ma sát kéo giật, lại kỵ gió độc, giúp đả thông kinh lạc và an định tâm thần cho người ta. Đồ nhựa Tây ngoài chợ tuy bắt mắt, rẻ tiền, nhưng chất liệu giòn gãy, răng bén nhọn dễ cào xước da đầu, chải vào tiết hanh hao này chỉ tổ làm tóc xơ xác gãy rụng. Con làm nghề, phải hiểu cái gốc dưỡng sinh của vật phẩm thì tay cưa mới có hồn, tâm mới không dao động trước ba cái thứ hào nhoáng nhất thời.

Khiêm chăm chú lắng nghe, hai mắt sáng ngời, kính cẩn thưa: — Lời ông dạy sâu sắc lắm, cháu xin ghi nhớ từng lời ông dạy.

Đến bữa cơm trưa, không khí ấm cúng bỗng chốc trở nên ngột ngạt khi ông Cảnh Thuần Phúc ngồi vào mâm cơm. Vừa và vội miếng cơm trắng với đĩa đậu phụ rán, ông Phúc vừa đảo mắt nhìn quanh, lớn tiếng thao thao bất tuyệt: — Thầy u không ra ngoài phố nên không biết đấy thôi! Hàng hóa của Tây bây giờ tràn ngập khắp nơi, người ta buôn một vốn bốn lời, tiền thu về từng bọc lớn. Cái thứ lược nhựa celluloid ấy vừa đẹp vừa rẻ, ai nấy đều tranh nhau mua sạch sành sanh!

Ông Phúc liếc xéo về phía sạp lược sừng ngoài hiên, bĩu môi khinh miệt: — Cả ngày cặm cụi hít bụi dăm sừng khét lẹt, kiếm được dăm đồng hào lẻ thì bõ bèn gì! Cứ ôm khư khư cái nghề cổ lỗ sĩ này thì đến bao giờ mới ngẩng mặt lên được với thiên hạ?

Cụ Đức buông đôi đũa xuống mép bát, nét mặt nghiêm lại, nhìn thẳng vào con trai bằng ánh mắt quắc thước: — Anh Phúc! Người làm thợ thủ công sống nhờ cái tâm và cái đức truyền đời, lấy sự an lành của người dùng làm trọng. Thầy dạy anh bao năm, cớ sao anh cứ mở miệng ra là tiền tài danh lợi, coi rẻ nếp nhà tổ tiên? Đừng để thói hám lợi làm mờ mắt mà sa chân vào đường lầm lạc!

Bị cha răn dạy gay gắt trước mặt mẹ và con trai, ông Phúc đỏ bừng mặt vì chạm tự ái. Ông gạt phắt đôi đũa xuống mâm, đứng phắt dậy cãi lại: — Thầy cứ cổ hủ mãi thế thì nghèo suốt đời thôi! Con không đôi co với thầy nữa. Chiều nay con sẽ đem một mối bất ngờ về đây, lúc ấy thầy u và thằng Khiêm sẽ phải mở to mắt ra mà thấy con tính toán đúng thế nào!

Dứt lời, ông Phúc hậm hực quay ngoắt người, sập mạnh cửa buồng bỏ đi, để lại gian nhà cổ chìm trong bầu không khí trĩu nặng âu lo.