Chương 23: Ánh Ngọc Dưới Mùa Trăng

Cẩn thận đặt chiếc túi gấm và lọ sành da lươn lên góc bàn thợ, cụ Cảnh Thuần Đức dặn cháu nội thu dọn cưa giũa để nghỉ ngơi, giữ trọn tâm an cho khâu đánh bóng sau chót. Đêm thu trôi qua thanh bình dưới mái ngói rêu phong, phố Hàng Lược chìm vào giấc ngủ yên ả giữa mùi hương bài thoang thoảng.

Sớm mai thanh tịnh, khi làn sương mỏng manh còn đọng trên những phiến lá trà mi, cụ Đức đã thức giấc. Cụ đỡ cụ bà Ngọc Trâm ngồi dậy, châm lò than nhỏ ủ ấm buồng trong rồi mới cùng Cảnh Minh Khiêm bưng khay gỗ trắc ra chiếc chõng tre nơi giếng trời. Nắng thu vừa chớm rọi qua kẽ lá, rải những giọt vàng hanh hao xuống hiên nhà.

Cụ Đức mở dải dây lụa thắt miệng túi gấm. Lớp bột lá chuối ngự phơi sương giã nhuyễn mịn màng như phấn thoa lộ ra, tỏa hương ngai ngái dịu ngọt của bãi bồi ven sông. Nghiêng chiếc lọ sành da lươn, nhỏ vài giọt dầu mè thảo mộc chưng cất rễ bạch chỉ, vỏ bưởi và hoa hồi lên mảnh dạ mềm, cụ Đức đón lấy phôi sừng mộng hoa từ tay Khiêm, từ tốn bảo: — Đánh bóng hoàn nguyên là bước đánh thức linh hồn của sừng, cháu Khiêm ạ. Dầu mè giữ ẩm cho thớ thịt, còn bột lá chuối ngự sẽ chuốt phẳng những gờ dăm li ti. Lực miết phải êm đều như nhịp thở, không được nôn nóng.

Cụ Đức nâng dải khăn dạ chấm bột mịn, chậm rãi xoa tròn trên sống lược. Khiêm kính cẩn ngồi bên, chăm chú dõi theo từng đường lượn uyển chuyển của ông nội rồi đỡ lấy đuôi lược, dùng mảnh lụa tơ tằm vê bột luồn vào từng kẽ răng hạt gạo. Từng hạt bột lá chuối ngự quyện lấy tinh dầu mè, miết êm ru trên chất sừng trâu mộng đực.

Qua hàng ngàn lần xoa miết êm ái và nhẫn nại, lớp màng mờ đục bên ngoài dần tan biến. Chất sừng già bảy mươi lăm năm bừng tỉnh dưới những ngón tay ấm áp. Bề mặt phôi sừng mộng hoa trở nên nhẵn bóng, phẳng phiu tựa mặt gương nước hồ thu. Từng áng mây chạm trổ dọc sống lưng hiện lên mướt mát, mềm mại như dải lụa bay lượn giữa tầng không.

Khi vạt nắng sớm rọi thẳng vào giếng trời, cụ Đức nâng chiếc lược lên ngang mày. Một luồng ánh sáng kỳ ảo bỗng phát lộ: vân sừng trâu mộng đực ánh lên sắc hổ phách sâu thẳm, rực rỡ vệt ngọc mắt mèo xanh biếc pha vàng kim lộng lẫy. Ánh ngọc trầm lắng mà lung linh, tựa hồ kết tinh toàn bộ tinh hoa của đất trời Tràng An và ân tình phu thê son sắt.

Cụ Đức khẽ v**t v* sống lược, nơi những đường mây ôm trọn vầng trăng khuyết mịn màng không chút tì vết. Trong lòng người thợ già chín mươi sáu tuổi dâng lên niềm an lạc khôn xiết. Lời ước hẹn ngày rước dâu bảy mươi lăm năm trước, nay đã viên mãn thành hình trong chiếc lược sừng tuyệt mỹ.

— Thưa Cụ Cảnh!

Tiếng chào trầm ấm từ tiền sảnh vang lên cắt ngang dòng suy tưởng của cụ Đức. Maurice Laurent trong bộ âu phục dạ xám quen thuộc sải bước qua bậc cửa, theo sau là ông Phúc xách chiếc ấm trà nóng. Bước vào sân giếng trời để hỏi thăm tiến độ đơn hàng một trăm chiếc lược, ánh mắt xanh của Maurice lập tức bị hút chặt vào chiếc lược sừng đang tỏa ánh ngọc trên chõng tre.

Nhà giám định mỹ thuật Paris sững sờ đứng chôn chân. Ông vội rút chiếc kính lúp cán bạc nơi túi áo, bước nhanh lại gần: — Lạy Chúa tôi... Cụ Cảnh, đây chính là tác phẩm mà cụ và cậu Khiêm vừa hoàn tất sao?

Cụ Đức mỉm cười đôn hậu: — Thưa ông Maurice, phôi sừng mộng hoa vừa hoàn thành khâu đánh bóng. Mời ông thẩm định giúp lão.Maurice cẩn thận đón lấy chiếc lược bằng cả hai tay. Ông ghé sát kính lúp, soi từng đường đục ve uốn lượn, từng kẽ răng dạ tròn đều tăm tắp như hạt gạo mùa gặt. Đôi mắt người đàn ông phương Tây rung lên niềm thán phục: — Tuyệt diệu! Bề mặt chất sừng này bóng mượt tựa ngọc bích, các vân mắt mèo chuyển màu sống động dưới ánh sáng tự nhiên. Đây không chỉ là một chiếc lược, thưa Cụ Cảnh, mà là một kiệt tác thủ công độc bản vô giá của xứ An Nam! Giới mộ điệu nghệ thuật ở Paris chắc chắn sẽ ngả mũ bái phục trước đỉnh cao mỹ nghệ này!

Cụ Đức rót chén trà sen nóng hổi từ chiếc ấm con trai vừa mang lên, đưa mời người bạn tri âm: — Đội ơn ông Maurice đã trân trọng tâm huyết của xưởng nhỏ. Chiếc lược này lão đẽo gọt để giữ trọn lời ước hẹn với nhà tôi thuở thanh xuân. Lão già này có một lời mời, không biết ông có chê cảnh nhà đạm bạc chăng?

Maurice đỡ lấy chén trà sen bằng hai tay, kính cẩn thưa: — Cụ Cảnh dạy quá lời, được đàm đạo cùng cụ là vinh hạnh của tôi. Xin cụ cứ chỉ bảo.

Cụ Đức vuốt chòm râu bạc như cước, giọng trầm ấm: — Đêm rằm tháng Tám tới đây, gia đình lão tổ chức tiệc trà thanh đạm mừng thọ cửu tuần lục của lão, cũng là kỷ niệm bảy mươi lăm năm ngày cưới của hai vợ chồng già. Nếu không bận việc công, kính mời ông Maurice ghé số hai mươi tám Hàng Lược uống tuần trà ngắm trăng cùng gia đình chúng tôi.

Maurice Laurent tươi cười rạng rỡ, cúi đầu nhận lời: — Tuyệt vời quá! Được dự đại lễ mừng thọ chín mươi sáu tuổi và ngày ngọc hôn của hai cụ là diễm phúc lớn lao của tôi. Nhất định tối rằm tôi sẽ đến chung vui cùng gia đình Cụ Cảnh!

Sau khi nghe ông Phúc báo cáo tiến độ chuẩn bị phôi sừng cho một trăm chiếc lược xuất khẩu, Maurice hài lòng cáo từ để hai cụ nghỉ ngơi.

Tiễn khách xong, không khí nhà số hai mươi tám rộn ràng hẳn lên. Cả gia đình ba thế hệ cùng chung tay sắm sửa cho đêm đại lễ. Ở khoảng sân giếng trời, ông Phúc cầm chổi tre quét sạch từng kẽ rêu xanh, rồi bắc chiếc thang tre cẩn thận treo những chiếc đèn lồng giấy kiếng đỏ thắm hình hoa sen và quả trám lên các góc xà hiên. Nét mặt ông rạng ngời vẻ hiếu thảo.

Dưới mái hiên gian sau, cụ bà Ngọc Trâm ngồi bên chiếc bàn gỗ gụ, đôi bàn tay đồi mồi tỉ mỉ tách từng cánh sen ngát hương để ướp mẻ chè móc câu thượng hạng. Mùi sen ngào ngạt hòa quyện cùng hương bưởi, hương nhu tạo nên phong vị thanh tao của đất Tràng An. Cụ Đức bước lại sau lưng vợ, ân cần đặt bàn tay ấm áp lên vai bà: — Trâm ơi, bà nó nghỉ tay một lát kẻo mỏi lưng. Việc ướp trà cứ để tôi phụ một tay.

Cụ bà ngước lên nhìn chồng, ánh mắt lấp lánh nụ cười rạng rỡ: — Tôi làm thoăn thoắt quen rồi, ông nó đừng lo. Nhìn con cháu thuận hòa, lòng tôi nhẹ nhõm như trẻ lại mười tuổi ấy chứ.

Nơi góc xưởng, Cảnh Minh Khiêm cẩn thận xếp ngay ngắn mười chiếc phôi lược đầu tiên đã đẽo gọt phẳng phiu cho chuyến hàng sang Pháp lên chiếc khay gụ phủ vải điều tinh tươm.

Thời gian khoan thai trôi qua trong tiếng cười nói ấm cúng. Mặt trời lặn dần sau mái ngói rêu phong phố Hàng Lược, bóng tối nhường chỗ cho vầng trăng rằm tháng Tám tròn vành vạnh bắt đầu nhô lên, tỏa ánh sáng bàng bạc khắp sân nhà số hai mươi tám. Dưới ánh trăng trong trẻo, chiếc lược sừng mộng hoa nằm yên bình trên chõng tre, lấp lánh sắc ngọc diệu kỳ đón chờ thời khắc viên mãn.