Chương 22: Nét Đục Vờn Mây Trắng

Dưới quầng sáng vàng ấm của ngọn đèn dầu lạc, cụ Cảnh Thuần Đức khẽ nâng bàn tay phải của Cảnh Minh Khiêm lên. Cụ áp lòng bàn tay gân guốc, ấm nóng của mình phủ trọn lên những ngón tay thon dài của đứa cháu đích tôn, cùng nắm chặt lấy cán gỗ trắc của chiếc đục ve mũi nhọn. Lưỡi thép tôi xanh biếc khẽ tì lên mặt sống sừng trâu mộng đực, nơi vệt vân ngọc mắt mèo đang chìm sâu dưới làn sắc hổ phách trầm mặc.

Cụ Đức khẽ nghiêng đầu, giọng trầm êm như tiếng gió lướt qua rặng tre: — Nín thở một khắc, cháu Khiêm. Đừng vội hạ lực bằng cánh tay. Nghề đẽo sừng khác với nghề chạm đá hay nề mộc. Đá cứng thì búa nặng, gỗ mềm thì đục thẳng, còn sừng trâu già là tinh khí của đất trời, dẻo quánh mà đượm độ đàn hồi. Cổ tay phải lỏng như cành liễu trước gió, nhưng đầu ngón tay phải ghìm chắc như gốc tùng.

Nói rồi, cụ Đức khẽ đẩy nhẹ cổ tay cháu nội. Mũi đục ve bén ngọt trượt nhẹ một đường cong mềm mại trên bờ sống sừng. Một dải dăm sừng mỏng tang, xoăn tít như sợi tơ vàng khẽ cuộn tròn rơi xuống mặt bàn gỗ lim. Nét rạch đầu tiên thanh mảnh tựa sợi chỉ nước, mở ra đường viền thanh thoát của một áng mây non đang uốn mình men theo vầng trăng khuyết.

Khiêm khẽ rùng mình một thoáng trước độ êm ngọt của lưỡi thép, đôi mắt ngời lên niềm say mê bừng nở. Cậu ngước nhìn cụ Đức, khẽ thưa: — Cháu hiểu rồi, thưa ông nội. Sừng trâu có chiều thớ xuôi ngược, nếu dùng sức thô bạo thì dăm sừng sẽ bị xơ rách, nét chạm sẽ cộc cằn mất vẻ thanh nhã.

— Phải đấy, con. — Cụ Đức mỉm cười gật đầu, buông tay để cháu tự làm chủ mũi đục. — Thớ sừng uốn đến đâu, tâm người thợ phải nương theo đến đó. Mây vờn trăng là nét mây mềm nâng đỡ ánh sáng tròn đầy, không phải sợi dây trói buộc vầng trăng.

Minh Khiêm hít một hơi dài, nét mặt trở nên tĩnh lặng. Chàng trai trẻ khẽ nghiêng người, chăm chú dõi theo từng đường nét phác thảo ghim bên cạnh. Chiếc đục ve trong tay Khiêm chuyển động nhịp nhàng, từng nhát đẩy êm ru, nhẹ nhàng mà chuẩn xác đến từng li. Mũi đục lướt qua đến đâu, những tầng mây xếp lớp mềm mại dần hiện rõ hình hài, bồng bềnh uốn lượn ôm lấy vòng cung trăng khuyết trên sống lược. Từng thớ sừng ánh ngọc mắt mèo lộ ra dưới lưỡi đục mịn màng như lụa, không một vết xước dăm, không một đường phạm lỗi.

Đứng bên cạnh, cụ Đức khẽ vuốt chòm râu bạc như cước, lòng ngập tràn niềm thanh thản. Bàn tay của Khiêm đã đạt đến độ thuần thục của một tay thợ tài hoa, biết tiết chế cương nhu, gửi trọn tâm huyết vào chất sừng cổ xưa cụ gìn giữ suốt bảy mươi lăm năm qua.

Từ gian chái, tiếng cưa tay rọt rẹt vang lên đều đặn. Ông Cảnh Thuần Phúc cặm cụi bên bễ than hoa gáo dừa, ghìm chặt từng khúc sừng trâu mộng đực vừa vớt từ bể nước thảo mộc ra. Lưỡi cưa sắc ngọt lia qua từng lóng sừng, rồi ông đưa phôi vào chiếc vam gỗ nghiến, ép phẳng phiu từng bản lược thô cho đơn hàng một trăm chiếc của Maurice Laurent. Nét mặt ông Phúc ngời lên vẻ an định, thuần hậu của người con đã tìm lại cội nguồn nếp nhà.

Nghe tiếng bễ than lách tách, ông Phúc lau vội tay vào vạt áo cánh nâu, bước lên gian trên. Ông nâng niu chiếc ấm đồng da lươn, châm thêm tuần nước chè sen nóng hổi vào chén mắt trâu bên góc bàn thợ: — Thưa thầy, thầy uống chén trà cho ấm giọng. Con cưa xong mẻ lóng thứ hai rồi, các phôi sừng đều ngấu nước thảo mộc, dẻo và đượm màu lắm ạ.

Cụ Đức ngẩng lên nhìn con trai, ánh mắt chan chứa tình thương: — Cứ thong thả thôi anh Phúc. Làm đồ thủ công quý ở cái tâm chu đáo, đừng vội ép lửa mà hỏng độ đàn hồi của sừng. Uống ngụm trà sen rồi ra phụ mẹ anh một tay.

— Dạ, con vâng lời thầy. — Ông Phúc kính cẩn lui gót.Cụ Đức nhấp ngụm trà sen nóng. Hương sen ngào ngạt hòa cùng vị ngọt hậu sâu lắng khiến tâm can người thợ già khoan khoái lạ thường. Cụ phóng tầm mắt qua khung cửa sổ trông ra khoảng sân thiên tỉnh.

Dưới vạt nắng chiều hanh hao, cụ bà Ngọc Trâm đang khoan thai ngồi trên chiếc ghế mây cạnh khóm trà mi rợp bóng. Cụ bà mặc tấm áo cánh lụa màu mỡ gà thanh nhã, mái tóc bạc trắng như mây trời búi gọn sau gáy. Trên chiếc bàn con bằng gỗ gụ đặt tấm khăn nhiễu điều đỏ thắm. Cụ Trâm đang tỉ mỉ dùng mảnh lụa mềm lau chùi đôi vòng bạc chạm hoa chanh hồi môn mà cụ Đức chuộc về, sắc bạc ngời lên vẻ trắng trong tinh khôi dưới ánh dương.

Nhận thấy ánh mắt của chồng dõi theo, cụ Trâm ngẩng đầu lên. Bốn mắt nhìn nhau qua khoảng sân đầy nắng. Khóe môi nhăn nheo của cụ bà nở nụ cười đôn hậu, rạng rỡ như đóa cúc mùa thu. Đôi mắt cười lấp lánh của bà chan chứa niềm an vui khi thấy ba thế hệ đàn ông trong nhà đồng lòng chung sức.

Cụ Đức khẽ mỉm cười đáp lại hiền thê, lòng dâng tràn niềm êm ấm khôn xiết. Bảy mươi lăm năm phu thê gắn bó, nụ cười thanh thản của người vợ tào khang vẫn là bến đỗ bình yên nhất nâng đỡ tâm hồn cụ. Chiếc lược sừng mộng hoa này, cụ tự nhủ, phải là vật phẩm tôn vinh trọn vẹn mối tình ngọc hôn son sắt ấy.

— Thưa ông nội, cháu đã chạm xong nét mây cuối cùng rồi ạ!

Tiếng reo khe khẽ của Minh Khiêm kéo cụ Đức trở về thực tại. Người thợ già quay lại bàn thợ, trân trọng đón lấy phôi sừng từ tay cháu.

Dưới ánh đèn dầu lạc, phôi sừng trâu mộng đực dáng trăng khuyết hiện lên tuyệt mỹ khôn cùng. Dọc theo sống lược cong vút, những áng mây cuộn tròn bồng bềnh như sóng lượn, ôm trọn lấy thân lược tựa hồ vầng trăng thu nép mình sau làn mây biếc. Những đường đục ve chuẩn xác, sắc nét mà không gắt gỏng, uyển chuyển như nét bút lông của bậc túc nho trên giấy bản.

Cụ Đức run run đưa ngón tay cái gân guốc miết dọc theo bờ hoa văn. Từng gờ mây chạm trổ trơn tru, mịn màng, không hề vương chút ráp cộm. Dưới ngón tay cụ, chất sừng hổ phách phát lộ vệt ngọc mắt mèo xanh biếc pha vàng kim huyền ảo, lấp lánh như có luồng sinh khí âm thầm luân chuyển.

Khóe mắt người thợ già chín mươi sáu tuổi rưng rưng ngấn lệ. Cụ đặt bàn tay ấm áp lên bờ vai cháu đích tôn, giọng trầm ấm: — Tuyệt lắm, cháu Khiêm... Tay nghề của cháu đã đạt tới độ thấu hiểu chất sừng. Ngọn lửa nghề của tổ tiên đất Thụy Ứng và xưởng Đức Ký, từ nay đã có người tiếp nối vững vàng rồi.

Cảnh Minh Khiêm cúi đầu, giọng xúc động: — Đều nhờ công ơn dạy dỗ và sự nhẫn nại của ông nội khai sáng cho cháu.

Ngoài phố Hàng Lược, bóng hoàng hôn mùa thu buông xuống, rải vạt hồng tím nhuộm đỏ gian tiền sảnh nhà số hai mươi tám. Gió heo may thổi qua khe liếp, mang theo hương ngọc lan quyện mùi sừng trâu ấm nồng. Cụ Đức cẩn thận đặt chiếc lược sừng mộng hoa xuống bàn. Cụ mở ngăn kéo dưới gầm bàn thợ, kính cẩn lấy ra chiếc túi gấm đựng bột lá chuối khô mịn màng cùng lọ sành da lươn chứa dầu mè thảo mộc gia truyền. Ánh mắt người nghệ nhân già ngời lên tia sáng rực rỡ, chuẩn bị cho công đoạn đánh bóng linh hồn của kiệt tác.