Chương 21: Sừng Quý Về Phố Cổ

Gió đêm se lạnh luồn qua những chậu trà mi đẫm sương nơi giếng trời. Cụ Cảnh Thuần Đức khẽ xoay phôi sừng trâu mộng đực trên những ngón tay dạn dày sương gió, để vạt trăng đầu tháng soi tỏ từng thớ sừng óng ánh sắc hổ phách pha xanh ngọc mắt mèo. Đứng bên chiếc chõng tre, Cảnh Minh Khiêm cẩn thận giữ mép tờ giấy bổi vẽ đồ án mây vờn trăng non, đôi mắt sáng chăm chú dõi theo từng cử chỉ của người thợ già.

Cụ Đức cúi nhìn từng nét mực tàu đen nhánh. Đường vẽ của Khiêm phóng khoáng, dải mây uốn lượn mềm mại nhưng vẫn giữ được thế ôm ấp vững chãi vầng trăng khuyết. Cụ khẽ gật đầu, cất giọng trầm ấm: — Nét vẽ này của cháu rất khéo. Người xưa đẽo lược chuộng dáng đôn hậu để giữ cái bền của nếp nhà. Cháu đưa nét mây bồng bềnh của tuổi trẻ vào, dáng lược liền thanh thoát tựa gió cuốn mây trôi. Ta giữ cái mộc mạc làm gốc, lấy sự mềm mại làm duyên, thế mới thật là thuận theo tự nhiên.

Khiêm kính cẩn thưa: — Dạ, thưa ông nội, cháu chỉ sợ những đường uốn lượn này khi đưa lưỡi đục vào sẽ phạm phải thớ sừng.

— Sừng trâu mộng có linh tính riêng của nó, cháu à. — Cụ Đức vỗ nhẹ lên vai cháu đích tôn, ánh mắt ngời lên nét từ hòa — Người thợ không dùng sức ép uốn gượng vật liệu, mà phải nương theo chiều thớ mà tỉa tót. Tâm mình tĩnh thì đường đục mới thanh, lòng mình yêu kính người dùng thì mũi ve mới không bao giờ xước phạm. Đêm đã khuya rồi, cháu cất bản vẽ rồi đi nghỉ cho lại sức, ngày mai xưởng mình còn nhiều việc lớn phải lo.

Khiêm cung kính cuộn tờ giấy bổi rồi lui vào chái đông. Cụ Đức cẩn thận đặt phôi sừng báu vào chiếc tráp gỗ lim, cài then chắc chắn rồi mới khép cánh cửa gỗ bước vào buồng trong.

Sớm hôm sau, khi tiếng chuông chùa Trấn Quốc thảng hoặc ngân dài qua màn sương thu bảng lảng, cụ Đức đã thức dậy từ lúc trời còn tờ mờ sáng. Cụ nhóm bếp than hoa ở góc sân sau, tỉ mỉ chưng một bát nước chanh đào với mật ong rừng cho ấm nóng. Hương thơm thanh khiết của vỏ chanh quyện lẫn vị ngọt đượm của mật ong rừng bốc lên nghi ngút, xua tan cái se lạnh sớm thu của phố cổ.

Cụ bưng chiếc bát sứ hoa lam vào buồng, khẽ khàng đỡ cụ bà Ngọc Trâm ngồi dậy, cẩn thận vén lọn tóc cước mềm mại cài ra sau vành tai bà: — Trâm ơi, sớm nay trời trở gió hanh, mình uống chút nước chanh đào mật ong cho ấm cổ, nhuận giọng nhé.

Cụ Trâm đón lấy chiếc bát từ tay chồng, đôi mắt cười híp lại đầy vẻ êm đềm: — Ông cứ chăm bẵm tôi như trẻ nhỏ. Sớm nào cũng nước ấm, cháo nóng thế này, tôi lại đâm ra lười biếng mất thôi.

— Cả đời bà vì tôi, vì đàn con mà tần tảo sương gió, nay đến lượt tôi săn sóc bà chứ. — Cụ Đức ngồi xuống bên mép phản gỗ, nắm lấy bàn tay nhỏ nhắn phủ đồi mồi của vợ, ánh mắt chan chứa niềm thương xót và cưng chiều son sắt — Uống xong, tôi dìu bà ra thềm hiên sưởi nắng sớm.

Hai vợ chồng già bước ra hiên nhà, cùng ngồi bên bậc cửa gỗ phủ vạt nắng sớm vàng như tơ non. Cụ Trâm nhấp từng ngụm nước ấm, khẽ ngả đầu vào vai cụ Đức, cùng ông ngắm những cánh trà mi chúm chím nở ngoài giếng trời. Họ thủ thỉ nhắc lại những ngày đầu mới cưới bảy mươi lăm năm về trước, khi cụ Đức dắt tay người con gái Tràng An đoan trang về căn nhà số hai mươi tám phố Hàng Lược lập nghiệp. Mùi dăm sừng hơ lửa than ngày ấy cũng ấm áp, ngọt lành y hệt như sớm mai hôm nay.

Đến giữa trưa, khi ánh mặt trời rọi thẳng xuống lòng đường lát đá cuội, ngoài ngõ bỗng rộn lên tiếng lách cách của bánh xe. Chiếc xe lôi chở đầy ắp hàng từ từ đỗ lại trước thềm nhà số hai mươi tám.Cụ Đức bước vội ra ngưỡng cửa. Từ trên xe bước xuống là ông Cảnh Thuần Phúc. Vạt áo cánh nâu sồng của người con trai trưởng ướt đẫm mồ hôi, bụi đường xa còn vương trên mép ống quần, nhưng khuôn mặt hốc hác mấy hôm trước nay bừng lên nét rạng rỡ, phấn chấn: — Bẩm thầy u, con đã về kịp phiên chợ trưa! — Ông Phúc vừa quệt mồ hôi trán vừa reo lên, giọng sang sảng đầy tự hào.

Cùng với người phu xe, ông cẩn thận khiêng xuống hai chiếc sọt tre đan dày dặn. Bên trong sọt xếp ngay ngắn hàng chục cặp sừng trâu mộng đực cong vút, đen lánh và bốc lên mùi hăng nồng đặc trưng của sừng già nguyên bản.

Cụ Đức tiến lại gần, cúi mình nhấc từng chiếc sừng lên săm soi. Người thợ già đưa ngón tay miết dọc theo chiều cong của sống sừng, rồi đưa lên cao soi ngược bóng mặt trời rực rỡ. Dưới ánh nắng trưa chang chang, chất sừng dày thịt hiện rõ thớ vân mịn màng như thớ gỗ trắc, không hề có vết rạn chân chim hay nứt ngầm do va đập. Cụ khẽ gõ nhẹ đốt ngón tay vào thân sừng, âm thanh phát ra giòn giã, đanh chắc như tiếng đá gõ vào nhau.

Cụ Đức ngẩng đầu nhìn con trai trưởng, trên gương mặt quắc thước nở một nụ cười rạng rỡ: — Khéo lắm! Đúng là búp sừng trâu mộng đực bánh tẻ thượng hạng của vùng đất bãi xứ Đoài và lò mổ Kinh Bắc. Chất sừng vừa độ chín, đàn hồi tốt mà thớ thịt lại dẻo quánh, khi hơ than sẽ mềm như sáp, nguội đi lại cứng như ngọc. Anh Phúc chuyến này lặn lội chu đáo vô cùng, con mắt nhìn nghề của anh quả thực không uổng công thầy dạy dỗ thuở trước.

Nghe lời khen ngợi chân thành từ người cha nghiêm cẩn, khóe mắt ông Phúc bỗng hoe đỏ vì xúc động. Bao nhiêu mặc cảm của những ngày lầm đường lạc lối dường như tan biến sạch sẽ trong niềm hân hoan được công nhận. Ông vội vàng móc từ trong ruột tượng bằng vải nâu ra một bọc vải nhỏ, kính cẩn dâng lên trước mặt cụ Đức bằng cả hai tay: — Thưa thầy, số bạc hai mươi đồng thầy trao, con dùng mười bốn đồng để đặt cọc và trả tiền thu mua sừng cùng cước xe lôi. Đây là sáu đồng bạc hoa xòe còn thừa, con xin hoàn lại nguyên vẹn cho thầy u.

Cụ Đức đỡ lấy bọc bạc, khẽ vỗ nhẹ lên mu bàn tay con trai: — Thầy nhận tấm lòng ngay thẳng của anh. Sáu đồng này, anh cứ cầm lấy hai đồng để bồi dưỡng sức khỏe và lo cơm nước cho cả nhà, bốn đồng còn lại ta cất vào quỹ xưởng để phòng khi mua thêm dũa thép, dầu mè. Giờ anh cùng cháu Khiêm mang sừng ra bể ủ cho kịp con nước.

— Dạ, con xin vâng lời thầy! — Ông Phúc đáp lời chắc nịch.

Ở góc sân sau, cụ bà Ngọc Trâm đã chống gậy mây bước ra tựa cột hiên. Nồi nước thảo mộc đun bằng rễ bạch chỉ, vỏ bưởi khô và bồ kết cụ đun từ sớm mai nay đã nguội bớt, tỏa hương thơm ngát khắp một vùng giếng trời. Ông Phúc và Khiêm thoan thoắt xắn cao ống tay áo, hai cha con nhịp nhàng phối hợp khiêng từng chiếc sừng trâu tráng qua nước giếng trong rồi xếp cẩn thận vào bể ngâm thảo mộc. Từng cặp sừng chìm dần dưới làn nước nâu sẫm óng ánh tinh dầu, sẵn sàng cho công đoạn làm mềm thớ thịt. Thấy con trai và cháu nội mồ hôi nhễ nhại nhưng miệng cười tươi rói, cụ Đức nhìn sang người vợ hiền đang khẽ gật đầu mỉm cười đôn hậu, lòng trào dâng một luồng sinh khí ấm áp vô bờ.

Đến chiều muộn, khi mẻ sừng ngâm nước thảo mộc đầu tiên đã ngấm đủ tinh dầu, cụ Đức và Khiêm cùng nhau bắt tay vào việc hạ lóng. Lưỡi cưa tay sắc ngọt cắn vào từng thớ sừng dẻo quánh, tiếng cưa rọt rẹt vang lên nhịp nhàng, từng đoạn sừng tròn trịa rơi xuống sàn gỗ trong tiếng cười giòn tan của Khiêm và ánh mắt mãn nguyện của ông Phúc. Những phôi sừng đầu tiên của đơn hàng một trăm chiếc lược cho Maurice Laurent đã được xẻ bản phẳng phiu, xếp ngay ngắn thành từng lớp như những vầng trăng non chờ ngày tỏa rạng.

Khi những vạt nắng cuối ngày dần tắt trên mái ngói rêu phong, gian nhà cổ chìm vào ánh hoàng hôn tím biếc. Cụ Đức khẽ gạt lớp dăm sừng vương trên mặt bàn gỗ lim nhẵn bóng. Cụ mở chiếc tráp gỗ lim, trân trọng nhấc phôi sừng mộng hoa dáng trăng khuyết đặt vào chính giữa bàn thợ. Dưới ánh sáng vàng cam của ngọn đèn dầu lạc vừa thắp lên, chất sừng hổ phách ánh lên sắc ngọc mắt mèo lộng lẫy, kiêu hãnh đợi chờ bàn tay người thợ chạm.

Cụ Đức với tay lấy chiếc đục ve mũi nhọn bằng thép tôi xanh biếc cất giữ bấy lâu trong bao da. Cụ quay sang nhìn cháu đích tôn, ánh mắt nghiêm cẩn mà chan chứa kỳ vọng thiêng liêng. Cụ nâng bàn tay thon dài của Khiêm lên, ân cần đặt cán đục bằng gỗ trắc vào lòng bàn tay cháu, khẽ siết chặt: — Cháu Khiêm, phôi sừng quý đã chờ đợi suốt bảy mươi lăm năm, lòng người trong nhà nay cũng đã thuận hòa một mối. Tâm cháu đã tĩnh, mắt cháu đã sáng. Giờ đây, cháu hãy cùng ông hạ nhát đục đầu tiên để mở lối cho mây trời ôm lấy vầng trăng!