Chương 19: Lời Đề Nghị Từ Paris

Thấy người khách ngoại quốc trịnh trọng cúi mình, cụ Cảnh Thuần Đức vội tiến lên một bước, đưa đôi bàn tay dạn dày năm tháng khẽ đỡ lấy khuỷu tay Maurice. Trong lòng cụ, một dải ấm áp lan tỏa, vừa ngỡ ngàng vừa dâng trào niềm kiêu hãnh khôn xiết của người thợ cả đất Tràng An. Nhìn vẻ mặt đầy chân thành của Maurice, cụ mỉm cười đôn hậu, giọng trầm từ tốn: — Ông Maurice chớ quá lễ. Lão chỉ là người giữ chút nghề mọn của tiền nhân, lấy việc đẽo sừng làm kế sinh nhai và lấy việc chải mái tóc mây cho người bạn đời làm niềm an ủi lúc xế bóng mà thôi.

Maurice Laurent ngẩng đầu lên, trong đôi mắt xanh thẳm không giấu nổi niềm thán phục dạt dào. Ông lắc đầu, phân trần bằng vốn tiếng Nam rành rọt: — Thưa Cụ Cảnh, chính sự giản dị ấy mới làm nên điều vĩ đại! Tôi đã đi khắp các kinh đô mỹ nghệ phương Tây, thấy vô số món đồ xa hoa nạm vàng dát ngọc, nhưng chưa từng gặp vật phẩm nào kỳ diệu như chiếc lược sừng của cụ. Nó không chỉ thắng chiếc lược đồi mồi hoàng gia bằng sự hòa hợp tự nhiên với thân thể con người, mà còn mang linh hồn của một câu chuyện tình son sắt. Từng đường răng lược êm ru, từng giọt dầu thảo mộc đượm trên mái tóc phu nhân... đó là thứ nghệ thuật tối cao sinh ra từ tình yêu thương thuần khiết, thứ mà không khuôn đúc cơ giới vô hồn nào chạm tới được!

Lời giãi bày chân thành của người giám định mỹ thuật Paris khiến gian nhà cổ bỗng lắng lại trong một khoảng lặng thiêng liêng. Cụ Đức nhìn sâu vào mắt Maurice, nhận ra nơi người đàn ông xa lạ này không hề có vẻ kiêu ngạo của kẻ ngoại bang, mà chỉ có sự rung cảm chân thực của một tâm hồn tri âm biết kính trọng cái đẹp đích thực. Cụ khẽ nghiêng đầu cảm tạ, rồi đưa tay mời khách: — Mời ông sang bên bàn trà. Nắng thu hanh hao, chén trà sen ủ sớm mai đang đợi người tri kỷ.

Khi Maurice ngồi xuống chiếc ghế mây bên khoảng giếng trời rợp bóng cây xanh, cụ Trâm đã nhẹ nhàng nghiêng chiếc ấm gốm da lươn, rót ra một chén trà thơm ngát làn khói mỏng. Maurice trân trọng đón lấy bằng hai tay, nhấp một ngụm nhỏ rồi đặt chén xuống khay gỗ trắc. Nét mặt ông chuyển sang vẻ nghiêm cẩn, cẩn trọng mở chiếc cặp da mang bên mình, rút ra một tập giấy mỏng cùng cây bút máy bằng bạc.

Nhìn cử chỉ đĩnh đạc của người khách quý, cụ Đức thoáng chút băn khoăn, nhưng ánh mắt vẫn giữ trọn vẻ điềm đạm thường nhật. Maurice hướng về phía cụ Đức, cất lời rành rẽ: — Thưa Thầy Cảnh, tôi đến xưởng Đức Ký hôm nay không chỉ với tư cách một người mộ điệu, mà còn nhân danh một nhà giám định được ủy thác bởi các phòng triển lãm nghệ thuật thủ công danh giá nhất tại Paris. Tôi tha thiết muốn xưởng Đức Ký ký kết một hợp đồng cung cấp độc quyền cho chúng tôi một trăm chiếc lược sừng trâu mộng đực mang dáng hình trăng khuyết và hoa văn mây ôm trăng non tinh xảo như chiếc lược này.

Một trăm chiếc lược sừng mộng hoa! Lời đề nghị vang lên giữa sân giếng trời thanh vắng tựa tiếng chuông đồng ngân nga, xao động cả giàn phong lan và những khóm trà mi e ấp. Cụ Đức khẽ giật mình, ngực áo the thâm phập phồng xúc động. Cụ nhìn sang cháu nội Minh Khiêm, thấy mắt chàng trai trẻ sáng bừng niềm hy vọng, hai bàn tay khẽ nắm chặt mép áo cánh nâu.

Maurice tiếp tục giãi bày bằng giọng điệu trân trọng, sòng phẳng: — Tôi hiểu để làm nên một chiếc lược như thế này đòi hỏi biết bao tâm huyết qua mười hai công đoạn nghiêm ngặt. Từ khâu chọn sừng trâu già, hạ lóng, hơ than nắn phẳng cho đến cưa răng dạ và mài bóng bằng lá duối khô... mỗi khâu đều là sự kết tinh của tài hoa độc bản. Bởi vậy, tôi đề xuất mức giá ba đồng bạc hoa xòe cho mỗi chiếc lược hoàn thiện. Một trăm chiếc sẽ là ba trăm đồng bạc Đông Dương. Đây là mức thù lao xứng đáng cho một tuyệt tác mỹ nghệ An Nam khi bước chân vào các tư gia quý tộc Paris.

Ba trăm đồng bạc hoa xòe! Con số ấy thốt ra khiến không gian dường như ngưng đọng. Cụ Đức ngỡ mình nghe lầm, lòng dâng lên từng đợt sóng cảm xúc. Trong ký ức gần một thế kỷ của cụ, những chiếc lược sừng bán nơi phố chợ chỉ đổi lấy vài hào, chắt chiu từng đồng xu trinh đong gạo nuôi con. Ba trăm đồng bạc hoa xòe không chỉ thừa sức bù đắp mọi vốn liếng mua sừng quý, mà còn là một món tiền đồ sộ đủ đảm bảo sinh kế ấm no, mở ra tiền đồ rạng rỡ cho xưởng nghề Đức Ký qua nhiều thế hệ.Từ mép cửa gian tiền sảnh, một tiếng nấc nghẹn ngào bỗng bật ra. Cụ Đức quay lại, thấy con trai trưởng Cảnh Thuần Phúc đứng nép bên cột gỗ lim, hai vai run rẩy. Khuôn mặt từng in hằn những toan tính và nỗi hoảng loạn nợ nần giờ đây đẫm lệ. Ông Phúc bước xiêu vẹo tới bên chõng tre, nghẹn ngào quỳ sụp xuống trước mặt cha mẹ: — Thầy... u ơi! Con có mắt như mù... Suốt bao năm qua con chỉ biết chạy theo ba thứ hào nhoáng rẻ rúng bên ngoài, toan dẹp xưởng tổ vì sợ đói rách... Ai ngờ nghề đẽo sừng của tổ tiên, của thầy truyền dạy lại cao quý và rạng danh đến nhường này!

Cụ Đức nhìn đứa con trai đã bạc nửa mái đầu đang quỳ dưới chân mình, lòng trào dâng một nỗi xót xa vô hạn. Cụ vươn tay đặt lên vai con, khẽ siết nhẹ như muốn truyền sang con sự bao dung trầm tĩnh của một đời người: — Đứng dậy đi anh Phúc. Người ta sinh ra ở đời, ai chẳng có lúc lầm đường lạc bước trước bụi bặm kim tiền. Miễn là biết quay đầu về với cái gốc thiện lương, thì tổ tiên chẳng bao giờ hẹp lượng.

Ông Phúc gạt nước mắt đứng dậy, ánh mắt sáng lên quyết tâm chưa từng thấy. Ông cúi đầu trước Maurice rồi thưa với cha: — Bẩm thầy, một trăm chiếc lược sừng mộng hoa cần nguồn sừng trâu mộng đực già dặn, thớ mịn không tì vết. Việc này rất tốn công sức lặn lội. Xin thầy và u cho con được đảm nhận việc rong ruổi về các vùng quê xứ Đoài, xứ Bắc tuyển chọn từng chiếc sừng thượng hạng. Con cũng xin lo liệu mọi việc nặng nhọc trong xưởng, gánh nước hơ than, để thầy và cháu Khiêm toàn tâm toàn ý vào mũi cưa, lưỡi giũa!

Cụ Đức khẽ gật đầu, trong lòng thanh thản như vừa trút được tảng đá ngàn cân. Cụ quay sang cụ Trâm, người vợ hiền thục vẫn đang lặng lẽ ngồi mỉm cười nhìn chồng con. Nắng thu rọi qua tán lá trà mi, phủ lên mái tóc mây bạc trắng vừa được chải mượt một quầng sáng ấm áp, dịu dàng khôn tả.

Cụ Đức bước lại gần, ngồi xuống mép chiếc ghế mây, khẽ nắm lấy bàn tay nhỏ nhắn điểm đồi mồi của vợ. Cụ Trâm không nói gì, chỉ dịu dàng nghiêng đầu tựa vào bờ vai gầy vững chãi của chồng, những ngón tay mềm mại khẽ siết lại, đan cài vào tay cụ Đức. Đôi mắt già nua của cụ Đức ngấn lệ. Ngước nhìn khoảng trời thu lồng lộng qua giếng trời, cụ thầm cúi đầu tạ ơn trời đất tiên tổ đã che chở cho nếp nhà số hai mươi tám Hàng Lược vượt qua cơn bão tố ngặt nghèo để đón ngày thái lai rạng rỡ. Hạnh phúc tuổi già, hóa ra chỉ giản dị như một sớm mai gió lặng, cả nhà thuận hòa và đôi bàn tay vẫn nắm chặt lấy nhau sau bảy mươi lăm năm mưa nắng cuộc đời.

Maurice Laurent nhìn ngắm khung cảnh êm ấm ấy với tất cả lòng kính trọng. Ông cẩn thận cất tập giấy vào cặp, rồi đứng dậy nghiêng mình: — Thưa Thầy Cảnh, tôi xin phép không làm phiền thêm buổi sum vầy của gia đình. Sáng mai, đúng giờ Thìn, tôi sẽ mang bản hợp đồng chính thức được soạn thảo bằng hai thứ tiếng Pháp Việt cùng khoản tiền đặt cọc một trăm đồng bạc hoa xòe đến số hai mươi tám Hàng Lược để chúng ta cùng đặt bút ký kết.

Lời hẹn của người khách phương Tây vang lên rành rẽ, khép lại một buổi sáng đầy kỳ tích và mở ra một trang sử mới rực rỡ, xua tan vĩnh viễn bóng đen ảm đạm từng phủ lên nếp nhà cổ kính.