Chương 17: Lá Duối Khô Đánh Bóng

Đứng bên mép bàn thợ gỗ trắc, Cảnh Minh Khiêm cảm thấy lồng ngực mình khẽ thắt lại trước lời đề nghị đầy bất ngờ của Maurice Laurent. Cậu đưa mắt nhìn sang chiếc hộp bọc nhung đỏ thẫm đặt trên bàn. Dưới ánh nắng thu rọi xiên qua giếng trời, chiếc lược đồi mồi hoàng gia nạm những đường viền bạc uốn lượn sắc sảo tỏa ra vẻ quyền quý, kiêu sa của chốn cung đình phương Tây. Đối diện với nó, chiếc lược sừng mộng hoa mà hai ông cháu vừa tỉ mẩn nạo xong những đầu răng tròn dáng hạt gạo vẫn còn vương lớp bụi dăm sừng mờ đục, mang vẻ trầm mặc, mộc mạc của làng nghề ngàn năm.

Thấy cụ Đức trầm ngâm, Maurice Laurent tiến lại gần thêm một bước, giọng người khách ngoại quốc vẫn chưa hết nỗi háo hức: — Thưa Cụ Cảnh, ở Paris, chiếc lược đồi mồi này được coi là đỉnh cao không gì sánh nổi. Nó lộng lẫy và đắt giá vô ngần, nhưng có một nhược điểm mà những người thợ tài hoa nhất của chúng tôi vẫn chưa khắc phục được: vào mùa hanh lạnh, chất đồi mồi cọ xát với mái tóc thường sinh ra một lực hút kỳ lạ, khiến các sợi tóc dựng đứng, hút dính vào nhau và giật đứt những chân tóc yếu ớt. Tôi nghe cụ giảng giải về đạo dưỡng sinh của sừng trâu mộng nhiệt đới, rằng chất sừng thuận theo tự nhiên, không bao giờ hút dính hay làm đau da đầu, lại dẻo dai êm ái hơn muôn phần. Tôi muốn được tận mắt chứng kiến sự khác biệt ấy ngay trên mái tóc mây của cụ bà.

Trước lời thách đố thẳng thắn và say mê của người bạn tri âm phương xa, cụ Cảnh Thuần Đức khẽ vuốt chòm râu cước, nở nụ cười hiền hậu, điềm đạm. Ánh mắt cụ trong trẻo, chẳng hề gợn chút tự ái hay háo thắng: — Ông Maurice đã có lòng quý trọng nghề xưa, lão đâu dám chối từ. Nhưng nghề thủ công của tiền nhân truyền lại cho chúng tôi vốn dĩ chẳng cốt để tranh giành hơn thua, cao thấp với ai. Người thợ đẽo sừng chỉ mong tìm kiếm sự hòa hợp giữa con người với cây cỏ, vạn vật của trời đất, để mỗi vật phẩm làm ra đều che chở, nâng niu cho người dùng. Muốn so tài êm ái, chiếc lược sừng này còn phải qua một công đoạn then chốt nữa mới trọn vẹn hình hài.

Cụ quay sang Khiêm, ánh mắt chan chứa sự tin cậy: — Cháu Khiêm, vào chái sau lấy bọc lá duối khô ra đây cho ông.

— Vâng ạ, thưa ông.

Khiêm dạ ran, bước nhanh vào chái nhà râm mát. Cậu mở chiếc bồ sành đậy kín bằng manh chiếu cói, cẩn thận nâng ra bọc vải thô đựng những nắm lá duối khô giòn rụm. Đây là thứ lá được hai ông cháu cất công thu hái từ rặng duối cổ thụ ven đê sông Hồng từ những ngày chớm thu, phơi qua ba con nắng hanh vàng cho quắt queo, đượm mùi đất bãi và sông nước. Khiêm hiểu rất rõ, trong mười hai bước bí truyền của nghề đẽo sừng, lá duối khô chính là món quà kỳ diệu mà thiên nhiên ban tặng cho người thợ Tràng An. Mặt lá duối ráp nhám tự nhiên với lớp gai mịn, vừa dẻo dai vừa đủ sức mài nhẵn mọi gờ dăm li ti mà không bao giờ làm xước phạm vào thớ sừng mộng quý giá.

Trở lại gian tiền sảnh, Khiêm chia búp lá duối làm đôi, kính cẩn trao một nửa sang tay ông nội. Cụ Đức cầm lấy nắm lá, hướng dẫn cháu từng nhịp thở và thế tay: — Nắm chặt búp lá trong lòng năm ngón, miết dứt khoát nhưng nương theo chiều thớ sừng. Phải chà cho nóng mặt sừng lên thì chất keo tự nhiên mới tiết ra, lớp bóng mới sâu và bền đáy.

Hai ông cháu ngồi kề vai nhau bên chiếc bàn thợ. Tiếng “rào rạo... xoạt xoạt...” rộn rã vang lên nhịp nhàng giữa không gian tĩnh mịch. Khiêm dồn trọn tâm lực vào từng ngón tay thon dài. Cậu miết từng búp lá ráp dọc theo sống trăng khuyết, luồn lách qua từng kẽ răng dạ mảnh dẻ, rồi chuốt ngược chuốt xuôi qua từng đầu răng hạt gạo. Dưới từng đường miết bền bỉ của nắm lá mộc mạc, lớp vỏ xám mờ đục bên ngoài dần biến mất, để lộ ra thớ sừng trâu mộng đực già dặn, mướt mát tựa ngọc bích.Maurice Laurent kéo ghế ngồi sát lại, chăm chú quan sát không rời mắt. Người khách Pháp ngạc nhiên khi thấy người thợ phương Đông không hề dùng đến bột mài hay dụng cụ sắt thép phức tạp, mà chỉ dùng những chiếc lá khô gom nhặt từ bờ bãi hoang sơ để làm nên điều kỳ diệu. Dưới ánh sáng ban trưa rọi qua khoảng sân, thân lược sừng dần chuyển sang màu hổ phách trong vắt, những đường vân mắt mèo xanh pha vàng kim ẩn hiện tầng tầng lớp lớp, lung linh như vệt trăng non rọi xuống đáy nước mùa thu.

Chứng kiến hai ông cháu mải miết mài giũa, ông Cảnh Thuần Phúc đứng bên cạnh không giấu nổi niềm xúc động. Người con trai trưởng lặng lẽ xắn cao tay áo lụa, cầm lấy chiếc chổi đót bước ra sân giếng trời. Ông Phúc khom lưng cẩn thận quét sạch từng chiếc lá rụng trên nền gạch đỏ, lau sạch bụi bặm trên chiếc chõng tre trải chiếu hoa cạp điều, rồi tỉ mỉ xếp gọn những chậu trà mi, bể cá vàng cho phong quang, sáng sủa.

Nhìn bóng lưng cha cần mẫn, thuần hậu dọn dẹp từng góc sân để chuẩn bị cho buổi thử lược, sống mũi Khiêm cay sè vì niềm hạnh phúc nghẹn ngào. Cậu thầm cảm tạ ơn trên vì gia đình đã vượt qua giông bão. Không còn những lời cãi vã hay toan tính thiệt hơn, cả ba thế hệ dưới mái nhà số hai mươi tám phố Hàng Lược giờ đây cùng chung một nhịp đập, đồng lòng che chở cho nếp nghề tổ truyền.

Khi Khiêm vuốt nhát lá duối cuối cùng qua sống lược, toàn bộ thân lược mộng hoa đã láng mượt tinh khôi, không còn vương một gờ dăm nào. Cụ Đức đón lấy chiếc lược từ tay người cháu đích tôn, giơ cao trước luồng nắng hanh vàng để ngắm nghía. Từng chiếc răng lược đều đặn, thẳng tắp và óng ả như những giọt mật ong rừng ngưng đọng.

Cụ Đức mỉm cười hài lòng, với tay mở chiếc tráp gỗ hương đặt ở góc bàn thợ, lấy ra một lọ sành da lươn nhỏ bịt kín bằng nút lá chuối khô. Cụ mở nút lọ, một mùi hương thanh khiết, ngào ngạt của dầu mè thảo mộc chưng cất cùng rễ bạch chỉ, vỏ bưởi và hoa hồi lập tức lan tỏa khắp gian phòng. Cụ nhỏ vài giọt tinh dầu sánh vàng lên lòng bàn tay, xoa đều cho ấm sực rồi vuốt nhẹ dọc theo thân chiếc lược sừng. Lớp dầu thảo mộc ngấm vào từng thớ sừng, đánh thức vẻ bóng bẩy sâu thẳm, biến chiếc lược thành một vầng trăng khuyết huyền ảo, sẵn sàng cho cuộc thử nghiệm chưa từng có.

Cụ Đức thong thả đứng dậy, nâng chiếc lược sừng mộng hoa trên hai bàn tay. Cụ bước ra thềm hiên ngập tràn nắng thu, ánh mắt đượm vẻ dịu dàng vô bờ hướng về phía cụ bà Ngọc Trâm đang khoan thai ngồi ngắm hoa trà mi trên chiếc ghế mây: — Trâm ơi, bà nó ra ngồi sưởi chút nắng ấm nhé. Để tôi cùng ông Maurice mượn suối tóc mây của bà làm người thử lược cho cuộc so tài kỳ thú này.

Cụ Trâm ngước nhìn chồng, đôi mắt nhăn nheo lấp lánh ánh cười phúc hậu, khẽ gật đầu an yên.