Chương 16: Xẻ Kẽ Răng Hạt Gạo

Ánh bạc lấp lánh từ những đường chạm khắc hoa lá tây trên sống lưng chiếc lược đồi mồi phản chiếu vào mắt cụ Cảnh Thuần Đức. Dưới ánh sáng trong trẻo rọi qua giếng trời, phiến vảy đồi mồi màu hổ phách vàng sẫm trong vắt, từng chiếc răng lược được chuốt bóng bẩy, toát lên vẻ quyền quý của chốn cung đình phương Tây. Cụ Đức khẽ gật đầu tán thưởng tài nghệ của người thợ khéo phương xa, bởi nghề chơi nào đạt tới độ tinh xảo cũng đều đáng trọng.

Một cơn gió heo may chớm luồn qua giàn trà mi ngoài sân, mang theo hơi lạnh đầu thu. Thoáng thấy cụ bà Ngọc Trâm ngồi bên chõng tre khẽ rùng mình, cụ Đức đặt phôi sừng xuống bàn thợ, vội bước vào buồng trong lấy chiếc khăn len dệt màu mỡ gà mềm mại.

Bước ra sân, cụ Đức ân cần choàng tấm khăn qua bờ vai gầy của vợ, tỉ mỉ tém lại hai mép khăn ôm khít cổ áo lụa: — Gió sớm se lạnh rồi đấy, mình khoác thêm vào kẻo lại ho.

Cụ Trâm ngước nhìn chồng, khóe mắt nhăn nheo ánh lên niềm vui thơ trẻ. Đưa bàn tay ấm áp vỗ nhẹ lên mu bàn tay gân guốc của cụ Đức, cụ bà mỉm cười dịu dàng: — Có ông lo cho từng li từng tí thế này, tôi thấy ấm lòng lắm rồi.

Cụ Đức đỡ tay vợ, dìu cụ Trâm bước chậm rãi sang chiếc ghế mây êm ái đặt sát góc hiên nơi có vạt nắng sớm ấm áp. Cụ cẩn thận chèn thêm chiếc gối vuông thêu hoa sen sau lưng để bà tựa cho đỡ mỏi, khẽ bảo: — Bà nó ngồi đây sưởi nắng, ngắm hai ông cháu tôi làm nốt vầng trăng khuyết này nhé.

Maurice Laurent đứng lặng bên cạnh, ánh mắt xanh thẳm ánh lên nét xúc động trước cử chỉ ân cần của đôi vợ chồng già. Người khách Pháp khẽ nghiêng mình chào cụ Trâm rồi lùi lại nhường lối.

Cụ Đức trở lại bàn thợ bên cạnh Khiêm, nhấc chiếc nạo sừng mũi nhọn bằng thép đã tôi xanh biếc, chỉ vào hàng răng lược vừa cưa xong trên phiến sừng mộng đực: — Khiêm, con nhìn kỹ đây. Lưỡi cưa dạ vừa rồi chỉ mới mở được rãnh thô. Dù hàng răng thẳng tắp khít khao, nhưng mép sừng vẫn sắc cạnh, kẽ răng hãy còn gờ ráp. Nếu đem chải ngay sẽ làm xước da đầu, rứt đứt chân tóc. Giờ ta phải xẻ kẽ và vót tròn từng đầu răng thành dáng hạt gạo.

Cụ Đức đón lấy phôi sừng, ngón tay cái giữ chặt sống lược, mũi nạo thép mảnh mai lách ngọt vào từng khe răng hẹp. Bằng những đường lượn uyển chuyển, cụ tỉ mẩn gọt vát hai bên sườn răng, nạo sạch lớp gờ dăm li ti, rồi khéo léo bo tròn chóp răng thành một khối căng mọng, nuột nà tựa hạt gạo nếp cái hoa vàng.

Vừa đưa nạo, cụ vừa từ tốn bảo cháu: — Răng hạt gạo là linh hồn của chiếc lược sừng Tràng An. Đầu răng không được nhọn hoắt như gai kim, cũng không được tù phẳng như que gỗ. Phải vót cho tròn trĩnh, mây mẩy, nhẵn bóng để khi chạm vào da đầu chỉ thấy êm ru như ngón tay xoa bóp. Lược lướt tới đâu phải đả thông kinh mạch, trừ phong tán nhiệt tới đó, khiến người chải thấy khoan khoái nhẹ nhõm. Ấy mới là cái đạo dưỡng sinh của chiếc lược.

Khiêm chăm chú lĩnh hội từng lời, đón lấy thanh nạo rồi nắn nót đưa mũi thép lách vào chiếc răng kế tiếp. Tiếng “sột soạt... sột soạt...” nhịp nhàng vang lên giữa gian nhà cổ. Dưới bàn tay khéo léo của người cháu đích tôn, từng hạt dăm sừng mịn màng rơi lả tả xuống mặt bàn gỗ trắc, phảng phất mùi thơm ấm nồng của sừng già ngậm nắng gió.Đúng lúc ấy, từ gian bếp sau thoang thoảng bay lên hương sen quyện cùng đường phèn thanh khiết. Ông Cảnh Thuần Phúc cẩn trọng bưng chiếc khay đồng đặt âu cháo sen nghi ngút khói bước ra sân giếng trời. Gương mặt người con trai trưởng giờ đây không còn vẻ cau có, toan tính như trước, mà tĩnh lặng và đượm nét thuần hậu.

Ông Phúc kính cẩn múc cháo ra từng chiếc bát sứ hoa lam nhỏ, hai tay dâng lên cha mẹ: — Bẩm thầy, bẩm u, con vừa ninh nhừ âu cháo sen điểm chút gừng tươi cho ấm tỳ vị. Thầy u dùng chút cháo nóng cho đượm sức ạ.

Cụ Đức nhìn nét mặt hiền hòa của con trai, lòng dâng lên niềm an ủi khôn xiết. Cụ đón bát cháo, múc một thìa nhỏ thổi bớt hơi nóng rồi đưa sang tận tay cụ Trâm: — Bà nó nếm thử xem, anh Phúc ninh sen khéo lắm, hạt nào cũng bở tơi rồi đấy.

Cụ Trâm nhấp ngụm cháo ngọt thanh, mỉm cười mãn nguyện. Trong khi đó, ông Phúc lặng lẽ cầm chiếc chổi đót nhỏ quét sạch những vệt bụi dăm sừng vương trên sàn gạch, đôi mắt chăm chú dõi theo từng đường nạo vót của Khiêm, ngời lên vẻ biết ơn và quyết tâm học việc để đỡ đần xưởng nghề.

Maurice Laurent quan sát từng động tác tỉ mỉ của Khiêm dưới sự chỉ dẫn của cụ Đức, cúi rạp người ghé sát mắt nhìn ngắm những đầu răng sừng tròn trịa vừa thành hình. Người khách phương Tây khẽ lắc đầu, thì thầm thán phục: — Thật kỳ diệu... Tôi chưa từng thấy người thợ nào dồn nhiều tâm tư vào một chiếc răng lược nhỏ bé đến thế. Ở phương Tây, những cỗ máy có thể cắt hàng ngàn chiếc lược trong chớp mắt, nhưng không một cỗ máy nào biết v**t v* từng đầu răng cho giống hạt gạo để nâng niu mái tóc con người như các ngài đang làm. Mỗi chiếc răng lược này quả thực chứa chan ân tình của người thợ.

Nghe lời khen chân tình của Maurice, cụ Trâm ngồi trên ghế mây khẽ mỉm cười. Cụ bà chậm rãi luồn bàn tay vào túi áo cánh lụa, lấy ra chiếc lược sừng trâu đen nhánh dài chừng ba tấc đã lên nước bóng lộn màu thời gian, hàng răng lược qua bao năm tháng đã mòn vẹt.

Đưa chiếc lược cũ cho Maurice xem, cụ Trâm thủ thỉ: — Ông Maurice ạ, người thợ đẽo sừng gửi cả tấm lòng vào chiếc lược là vì người cầm lược sau này. Chiếc lược này đây, anh Đức nhà tôi đẽo tặng tôi từ ngày cưới năm tôi mới mười bảy tuổi. Bảy mươi lăm năm trôi qua rồi, răng lược mòn theo mái đầu bạc trắng, nhưng sớm nào ông ấy cũng tự tay chải tóc cho tôi. Chiếc lược sừng không chỉ gỡ từng mối tóc rối, mà còn giữ trọn lời hẹn ước thủy chung, chở che cho nhau suốt một đời.

Cụ Đức nhìn sang hiền thê, bắt gặp ánh mắt lấp lánh yêu thương của bà, trong lồng ngực cụ trào dâng niềm ấm áp khôn nguôi. Suốt bảy mươi lăm năm bão táp phong ba, nụ cười thanh thản của người vợ tào khang chính là báu vật vô giá nhất đời cụ.

Maurice đón lấy chiếc lược cũ mòn vẹt, trân trọng ngắm nghía trong lòng bàn tay. Đôi mắt xanh sâu thẳm của người khách Pháp bỗng chốc ngưng đọng. Ông nhìn chiếc lược đồi mồi hoàng gia nạm bạc lộng lẫy đang nằm trong hộp nhung đỏ, rồi lại ngước nhìn chiếc lược sừng mộng hoa dáng trăng khuyết lấp lánh ánh ngọc mắt mèo đang dần hoàn thiện dưới bàn tay Khiêm.

Một thoáng suy tư lóe lên trong ánh mắt, Maurice ngẩng đầu nhìn cụ Đức, giọng run lên vì phấn khích: — Thưa Cụ Cảnh, chiếc lược đồi mồi này là kiệt tác của người thợ tài hoa bậc nhất kinh thành Paris, tượng trưng cho đỉnh cao mỹ nghệ cung đình phương Tây. Còn chiếc lược sừng của cụ lại mang trọn linh hồn và đạo dưỡng sinh phương Đông. Tôi tha thiết muốn đề nghị một cuộc thử nghiệm so tài tay nghề độc nhất vô nhị giữa hai báu vật này, ngay trên chính mái tóc mây của cụ bà đây!