Chương 15: Đường Cưa Dạ Tinh Xảo

Đứng bên mép bàn thợ, Cảnh Minh Khiêm thấy rõ vẻ tha thiết trong đôi mắt xanh của người khách phương Tây. Lời khẩn cầu được xem kỹ nghệ cưa răng dạ của Maurice Laurent khiến khoảng giếng trời nhà số hai mươi tám phố Hàng Lược chợt lắng lại. Cậu nín thở nhìn về phía người ông tôn kính.

Cụ Cảnh Thuần Đức đặt chén trà sen xuống mặt chõng tre. Nhìn vạt hoàng hôn buông xuống rặng ngói rêu phong, cụ vuốt chòm râu bạc, từ tốn cất giọng: — Cưa răng dạ là công đoạn cốt tủy của nghề đẽo sừng, cần ánh sáng tinh khôi và tâm trí thanh tịnh. Chiều muộn sập tối, đèn dầu không soi rõ thớ sừng li ti. Nếu ông Maurice không chê nếp nhà thanh bạch, sớm mai khi sương tan, mời ông lại ghé qua. Lão sẽ cùng cháu nội thi triển đường cưa để ông tường tận.

Nét mặt Maurice giãn ra hân hoan. Người khách Pháp kính cẩn nghiêng mình tạ từ rồi ra về. Cụ Đức quay sang cụ bà Ngọc Trâm, ân cần nắm lấy đôi bàn tay gầy guộc của vợ, dịu dàng dặn bà vào buồng nghỉ kẻo sương đêm trở lạnh, rồi mới quay lại bảo Khiêm thu dọn đồ nghề cẩn thận để giữ trọn sức lực cho buổi sớm mai.

Sớm hôm sau, khi sương thu mỏng tang còn vương trên những khóm trà mi ngoài giếng trời, Khiêm thức giấc bước ra sân trước. Gian tiền sảnh đã được quét dọn sạch bóng, phong quang như thuở nào. Cậu ngạc nhiên thấy cha mình, ông Cảnh Thuần Phúc, đã dậy tự bao giờ. Không còn vẻ bồn chồn toan tính, ông Phúc lẳng lặng ngồi bên góc hiên quạt bễ nhen than hoa gáo dừa cho đượm lửa, lau sạch từng chiếc chén sứ hoa lam và pha sẵn ấm trà sen thơm ngát đón khách. Nhìn bờ vai hơi chùng xuống nhưng trầm tĩnh của cha, trong lòng Khiêm dâng lên niềm an ủi khôn xiết, thầm mừng vì cha đã thật lòng trút bỏ ảo vọng phù hoa để quay về gắn bó cùng nếp nhà.

Đúng hẹn, Maurice Laurent xuất hiện trước ngưỡng cửa gỗ lim trong bộ âu phục dạ xám chỉnh tề. Người khách cúi đầu chào hai cụ già bên chõng tre. Cụ Đức khẽ gật đầu đáp lễ, còn ông Phúc kính cẩn dâng trà nóng lên cha mẹ rồi rót mời Maurice một chén thơm lừng.

Sau tuần trà ấm, cụ Đức đứng dậy, bước lại bàn thợ và vẫy tay gọi Khiêm: — Khiêm, con bưng khay phôi sừng lại đây. Hôm nay, ông cháu ta cùng mở đường cưa dạ cho vầng trăng khuyết này.

Khiêm cẩn trọng đặt khay phôi sừng lên bàn thợ. Dưới nắng sớm qua giếng trời, phiến sừng trâu mộng đực dáng trăng khuyết ánh lên sắc hổ phách pha lục biếc tuyệt đẹp. Cụ Đức nhấc chiếc cưa dạ gia truyền có khung uốn bằng thanh tre già bóng loáng, căng sợi lưỡi thép mỏng manh tựa sợi chỉ tơ, mảnh đến mức khó lòng thấy rõ hàng răng cưa li ti nếu không ghé mắt nhìn thật kỹ.

Dưới ánh mắt chăm chú của Maurice, cụ Đức kéo ghế lại gần, đặt bàn tay ấm áp lên mu bàn tay Khiêm, khẽ bảo: — Con ngồi xuống đây, cầm cán cưa cùng ông. Đời thợ đẽo sừng, cưa thô xẻ rãnh thì ai cũng làm được, nhưng cưa răng dạ khít khao đều tăm tắp như chân tơ thì phải đem trọn cái tâm gửi vào từng nhịp thở.Khiêm nắm cán cưa, cảm nhận hơi ấm vững chãi từ tay ông nội. Cụ Đức ghé sát tai cậu răn dạy: — Nhìn kỹ đường vạch cữ đây con. Răng dạ mỏng mảnh, chỉ một thoáng xao động là lưỡi thép ăn lệch làm xơ xước thịt sừng. Khi kéo cưa, hai vai thả lỏng, hơi thở điều hòa nhịp nhàng. Tay đưa đều đặn không run rẩy, tâm tĩnh lặng như mặt nước giếng trời. Không dùng sức đè ép, mà phải để lưỡi cưa tự ăn ngọt vào thớ sừng.

Cụ Đức dẫn tay Khiêm hạ lưỡi thép xuống mép phôi sừng. Tiếng “xè... xè...” êm ái vang lên giữa gian nhà cổ. Nhát cưa đầu tiên lướt ngọt như cắt vào sáp ong. Vệt bụi dăm sừng mịn như phấn hoa rơi xuống mặt bàn, tỏa ra mùi hương ấm nồng đặc trưng của sừng trâu già ngậm nắng gió.

Sau ba đường cưa mẫu thẳng tắp, khít khao như những sợi chỉ song song, cụ Đức buông tay lùi lại: — Tốt lắm. Giờ con hãy tự mình nối tiếp đường cưa, giữ trọn nhịp thở ấy cho đến chiếc răng cuối cùng.

Khiêm hít sâu, dồn toàn bộ tâm trí vào phiến sừng. Cậu lắng nghe tiếng gió heo may luồn qua kẽ lá, hòa cùng nhịp thở êm đềm nơi lồng ngực. Đôi tay cậu lướt đi nhịp nhàng, từng nhát cưa ăn sâu vào thớ sừng dẻo dai chuẩn xác từng li. Mỗi đường cưa qua đi, một chiếc răng sừng mảnh mai lại hiện hình, thẳng tắp và đều đặn kỳ ảo.

Nhìn đôi mắt xanh mở to kinh ngạc của người khách Pháp, Khiêm nhận thấy rõ sự thán phục khôn cùng. Maurice cúi rạp xuống mép bàn, đưa kính lúp cán bạc soi từng kẽ răng vừa xuất hiện. Người khách phương Tây hẳn vô cùng ngỡ ngàng khi thấy người thợ An Nam chẳng cần thước đo phân li nào mà từng răng lược đều tăm tắp, khoảng cách chuẩn xác tuyệt đối tựa hồ đúc từ khuôn mẫu huyền bí.

Khi nhát cưa cuối cùng chạm đến đuôi vầng trăng khuyết, Khiêm khẽ thở phào nhẹ nhõm, hai tay nâng phôi lược dâng lên ông nội. Cụ Đức mỉm cười đón lấy rồi nhấc phôi lược soi dưới nắng sớm rọi qua giếng trời.

Nắng mai xuyên qua hàng trăm chiếc răng dạ mảnh mai, làm rực lên dải vân mắt mèo ánh vàng kim lấp lánh. Gian nhà cổ như bừng sáng trước vẻ đẹp thanh khiết của tuyệt tác thủ công.

Maurice Laurent đứng sững hồi lâu vì xúc động. Rồi như sực tỉnh, ông khẽ thở dài thán phục, chậm rãi thò tay vào túi áo ngực của bộ âu phục dạ xám. Trước ánh mắt tò mò của Khiêm, người khách rút ra một chiếc hộp nhung đỏ thẫm viền hoa văn tinh xảo, cẩn trọng mở nắp, để lộ bên trong một chiếc lược đồi mồi hoàng gia nạm bạc lộng lẫy, tỏa ánh hào quang kiêu sa của cung đình phương Tây.