Chương 4: Ký Ức Chiếc Cần Then

Gió lạnh từ hẻm núi Cốc Rạng vẫn ràn rạt thổi qua khoảng sân đất nện, nhưng tiếng hú ma quái đã hoàn toàn tắt lịm. Cụ Diêu Thạc Vinh đứng chôn chân giữa bóng tối, bàn tay gầy gò bấm chặt vào thân gậy gỗ dâu đến mức các khớp ngón trắng bệch. Dưới chân cụ, lớp cát mịn bìa rừng lạnh buốt thấu qua đế dép. Trong lồng ngực già nua, dư âm nốt đàn luyến láy cuối cùng vẫn dội lên từng hồi buốt nhói, khuấy động ký ức mười năm tưởng chừng đã vùi sâu dưới tàn tro dĩ vãng.

Phía sau lưng cụ, qua khung cửa sổ gỗ dổi nồng mùi dầu gió, tiếng Miên cùng giọng Đại úy Tuấn dỗ dành, cấp cứu cho bé Choáng cùng bé Mỷ hồi tỉnh vọng ra dịu dần. Thấy hiểm nguy tạm lùi xa, Tuấn phân công dân quân canh gác cẩn mật rồi giục Miên đưa ông nội về nhà sàn nghỉ ngơi trước khi sương muối buông dày đặc thung lũng.

Suốt quãng đường dốc quanh co dẫn về bản, cụ Vinh im lặng trút từng hơi thở nặng nề. Về đến nếp nhà sàn quen thuộc bên sườn núi Phia Cát, cụ chậm rãi bước lên cầu thang bảy bậc. Gian bếp vẫn âm ỉ than hồng từ gốc củi nghiến. Cụ bước tới trước bàn thờ Then ở gian giữa, rút ba nén hương trầm châm vào tàn than đỏ rồi kính cẩn c*m v** bát hương phủ đầy tàn trắng. Ánh lửa hương leo lét soi tỏ chùm tính xóc bằng đồng và bức tranh Then Mường Trời nhuốm màu thời gian. Cụ khấn nguyện tổ tiên che chở cho con trẻ bản Giuồng, cầu cho linh hồn người khuất bóng tìm thấy chốn an yên.

Khấn xong, cụ ngồi xuống tấm đệm cói góc hiên, kéo chiếc hòm gỗ dổi mộc mạc dưới gầm phản. Khóa đồng khẽ bật tiếng “lách cách” khô khốc. Cụ mở nắp hòm, nơi cất giữ những đồ nghề bầu bạn hơn nửa thế kỷ: đục lòng máng, dao nạo bầu, giũa sắt han gỉ. Bàn tay cụ lần xuống đáy hòm, nhấc lên khúc gỗ dâu rừng dài hai gang tay—bản mẫu của chiếc cần đàn tính tẩu khắc tỉ mỉ chín bậc thang nhỏ.

Miên bưng bát nước chè gừng nóng hổi bước lại gần, đặt lên chiếc kỷ tre. Nhìn bóng lưng còng của ông nội cùng chiếc cần đàn mẫu, mắt cô ngập tràn âu lo “Ông nội, đêm nay ông nghe thấy điều gì phải không? Lúc ngoài sân trường, cháu thấy người ông run lên dữ dội.”

Cụ Vinh nhấp ngụm chè ấm, mắt đăm đắm nhìn vào những rãnh khắc trên thớ gỗ “Miên à, cháu còn nhớ con Nết không?”

Miên thoáng sững sờ, cố lục tìm trong ký ức thiếu thời “Chị Nết… người chị mồ côi từng sang đây học đẽo đàn và học hát Then với ông sao ạ? Mười năm trước, ngay trước mùa hội xuân, chị ấy bỗng nhiên mất tích…”

“Phải, chính là nó,” cụ Vinh gật đầu, giọng trĩu nặng xót xa. “Con Nết nết na, hiền lành, chỉ lấy tiếng đàn Then làm nguồn an ủi. Bàn tay nó trời phú cho ngón bấm đàn khéo léo hiếm ai bằng. Năm ấy, thương đứa học trò nghèo, già này đã tự tay chọn những thứ tốt nhất để làm tặng nó cây tính tẩu chín khúc.”

Ngón tay nứt nẻ của cụ khẽ miết qua từng bậc khắc “Bầu đàn làm từ quả bầu nậm ba mùa trăng phơi khô kiệt, gõ vào giòn tan như khánh đá. Cần đàn đẽo bằng lõi dâu rừng thẳng tắp, khắc chín bậc thang tượng trưng cho chín tầng Mường Trời. Còn mặt đàn… già này chọn mảnh gỗ vông gai mỏng chưa đầy hai ly, đem phơi đủ chín mươi sương đêm trên đỉnh Phia Cát. Gỗ vông thấm sương trời thì thớ xốp đều, âm phát ra trầm ấm, vang xa mà không bị đục.”

Cụ Vinh ngừng lại một nhịp, ánh mắt sáng lên tia nhìn quả quyết “Khi gảy, chỉ ngón tay con Nết mới tạo nên âm sắc ấy. Nó có ngón nhấn kép độc môn ta dạy riêng: miết từ cung trầm vút lên cung bổng, nắn dây rung ba nhịp ngập ngừng trước khi buông chùng, tựa giọt sương mai trĩu nặng buông mình khỏi kẽ lá. Nốt đàn cuối cùng vẳng lại từ vách đá đêm nay… chính là ngón đàn ấy. Không thể sai được!”

Miên bàng hoàng, hai bàn tay vô thức siết chặt vạt áo chàm “Nhưng ông nội… chị Nết mất tích mười năm rồi. Chẳng lẽ hồn ma chị ấy trở về như lời đồn thổi?”“Lòng Then trong sạch, người chết oan khuất nếu có hiển linh cũng chỉ tìm về xin nén nhang bát nước, cớ sao lại đi dọa dẫm con trẻ đến ngất xỉu?” Cụ Vinh đập nhẹ tay xuống mặt phản. “Đoạn nhạc réo rắt dạo đầu và tiếng hú ghê rợn đêm nay là do cỗ máy kim loại tạo nên. Nó có tạp âm rè rè của màng rung cơ học, tiếng đập phách gắt gỏng, giật cục và hoàn toàn thiếu hơi ấm lồng ngực con người. Kẻ xấu đã dùng cỗ máy giấu trong bọng đá dội âm để phát ra tiếng ma quái. Nhưng điều đáng sợ là… chúng đang nắm giữ bản thu ngón đàn thật của con Nết để lồng vào cuối đoạn nhằm đánh lừa dân bản!”

Lời giải thích của cụ khiến lòng Miên bừng tỉnh. Cô nhìn ông nội, vừa kinh hãi trước mưu mô tàn độc của kẻ giấu mặt, vừa trào dâng nỗi xót xa khôn nguôi cho người chị bạc mệnh.

Suốt đêm ấy, cụ Vinh không chợp mắt, chốc chốc lại lắng nghe tiếng gió rừng cọ xát vào vách nứa. Khi gà rừng le te gáy sáng và sương trắng bảng lảng trôi qua thung lũng Nà Vài, cụ chống gậy đứng dậy. Khoác tấm áo chàm bạc màu, cụ men theo đường mòn ẩm ướt sang xóm bên tìm gặp bà Then Sláy.

Ngôi nhà sàn của bà Sláy nép mình dưới rặng mạy tèo cổ thụ, thoang thoảng mùi ngải cứu khô và hương bồ kết. Thấy cụ Vinh bước lên sàn, bà Then già bảy mươi tám tuổi đang ngồi lần chuỗi hạt bồ đề bên bàn lễ khẽ ngước mắt nhìn lên “Ông bạn đàn sang sớm thế này, ắt vì chuyện chấn động đêm qua dưới trường học?” Bà Sláy cất giọng trầm đục, nhịp nhàng như đọc thơ Then.

“Bà Then thấu tỏ mọi sự,” cụ Vinh ngồi xuống ghế mây, đặt gậy sang bên. “Tôi sang đây muốn hỏi bà về mùa lễ hội xuân mười năm trước. Năm ấy, trước khi con Nết mất tích, đội Then của bản ta chuẩn bị những gì?”

Bà Sláy dừng tay lần hạt, thở dài não nề “Hội Then năm đó chuẩn bị lớn lắm. Cán bộ văn hóa huyện về tận bản Giuồng thu âm làn điệu cổ. Con Nết đại diện cho lớp trẻ, được chọn gảy khúc Then chín bậc cầu an. Tiếng đàn nó trong như nước suối đầu nguồn. Sau buổi sơ duyệt tại nhà văn hóa thôn, bài đàn mẫu của con bé đã được cán bộ thu trọn vào một cuốn băng cassette dây từ màu nâu sẫm, vỏ dán nhãn đỏ để làm tư liệu gốc.”

Cụ Vinh nheo mắt hỏi dồn “Vậy cuốn băng ấy bây giờ đang ở đâu, bà có biết không?”

Bà Sláy lắc đầu, nét mặt thoáng vẻ u uẩn “Sau khi con Nết mất tích bí ẩn, hội Then bị hủy. Cuốn băng được cất trong chiếc tủ gỗ nghiến ở gian kho nhà văn hóa thôn. Nhưng mười năm qua, nhà văn hóa sửa chữa mấy lượt, người giữ chìa khóa thay đổi. Mấy dạo trước dọn dẹp, người ta bảo cuốn băng ấy đã thất lạc, tìm khắp nơi không thấy nữa.”

Nghe đến đó, mọi mối nghi ngờ trong lòng cụ Vinh như tìm được điểm mấu chốt. Cuốn băng cassette ghi tiếng đàn của Nết bị đánh cắp, thiết bị phát âm thanh cơ học giấu trong bọng đá… Kẻ thủ ác đang tâm mượn di vật của người đã khuất để gieo rắc kinh hoàng, mưu toan chiếm đoạt cánh rừng lim cổ thụ!

Bà Then Sláy vừa dứt lời thì chùm tính xóc bằng đồng trên tay bà bỗng run lên bần bật. Những chiếc chuông nhỏ va vào nhau liên hồi, phát ra chuỗi âm thanh “lách cách, leng keng” dồn dập, buốt lạnh đến gai người.

Cùng lúc đó, ngoài ngõ rộ lên tiếng bước chân dồn dập đạp mạnh lên lớp sỏi đá ướt sương, kèm theo tiếng th* d*c nghẹn ngào. Cánh liếp cửa xô mạnh bật mở, Trưởng thôn Nông Văn Dũng mặt mày tái mét, mồ hôi ướt đẫm trán xông thẳng vào nhà, thất thanh kêu lớn “Cụ Vinh ơi! Bà Then ơi! Nguy to rồi! Dưới bản... dưới bản xảy ra chuyện lớn rồi!”