Chương 21: Khúc Then An Bản

Tiếng chuông đồng từ chùm tính xóc reo lên lảnh lót dưới chân cầu thang nhà sàn, từng hồi leng keng thanh thoát phá tan màn sương tím đang bảng lảng buông xuống sườn núi Phia Cát. Cụ Diêu Thạc Vinh chống hai tay lên đầu gối, thong thả đứng dậy bước ra bậu cửa.

“Bà Then lên chơi, cẩn thận bậc trơn kẻo trượt chân đấy,” cụ Vinh cất giọng ấm áp, khẽ nghiêng người đón người bạn già.

Miên từ dưới bếp vội chạy lên, hai tay đỡ lấy khuỷu tay áo chàm của bà Then Sláy, dìu bà bước qua bậc cửa nghiến mát rượi. Bà Sláy đặt chiếc gậy trúc vào góc cột, nụ cười móm mém nở trên gương mặt hằn sâu những nếp nhăn nhân từ “Không trượt được đâu ông bạn đàn à. Lòng dạ sáng trong thì bước chân ắt vững chãi. Tôi nghe thấy tiếng thớ gỗ reo vui từ đầu dốc, biết ông đã ráp xong cây đàn rồi nên sang giục giờ lành đây.”

Bà Then Sláy ngồi xuống chiếc đệm cói bên cạnh án thư, ánh mắt mờ đục nhưng chan chứa vẻ cung kính dừng lại trên mặt bàn gỗ dổi. Nơi ấy, cây tính tẩu chín khúc phục dựng vừa hoàn tất đang nằm tĩnh lặng như một bảo vật thức giấc sau giấc ngủ vùi mười năm.

Cụ Vinh nâng cây đàn lên ngang ngực. Mảnh cần gỗ dâu rừng chín khấc bậc thang của cô học trò Nông Thị Nết năm xưa đã được cạo sạch lớp bùn đất hoen ố, ráp mộng khít khao vào quả bầu nậm già gác bếp ba mùa khói. Bầu nậm khô kiệt, vỏ đanh vàng óng ả như mật sáp, mặt bịt bằng gỗ vông gai mới khoét hai lỗ thoát âm cân đối. Cụ đưa ngón tay cái chai sạn miết nhẹ qua sống cần nhẵn bóng, rồi khẽ nắn lại hai trục đàn bằng gỗ mun đen nhánh.

Một tiếng tính… tính… tẩu bỗng vút lên giữa gian nhà sàn.

Âm thanh thoát ra tròn trịa, trong trẻo và ngân nga như tiếng suối đầu nguồn chảy qua kẽ đá, hoàn toàn rũ bỏ vẻ nghẹt đặc gắt gỏng của màng loa điện tử hay mùi khét lẹt của lòng tham tàn ác. Bà Then Sláy khẽ nhắm mắt, đầu lắc lư theo từng nhịp ngân, chùm chuông đồng trên tay bà khẽ rung lên đồng điệu “Đúng cái hồn Then của tổ tiên rồi. Âm sắc thanh khiết thế này mới đủ sức bắc cầu qua mây gió Mường Trời. Đi thôi ông bạn đàn, đàn tràng bên bìa rừng đã sẵn sàng, giờ lành thông thiên mở lối đã điểm.”

Màn đêm buông xuống đại ngàn Cốc Rạng tĩnh mịch và thanh khiết. Vầng trăng thượng huyền treo lơ lửng trên đỉnh núi Phia Cát, dát một lớp sáng thanh khiết lên những vòm lim cổ thụ hàng trăm năm tuổi.

Cụ Vinh khoác chiếc áo chàm truyền thống cài khuy vải bên ngực, cẩn thận ôm cây tính tẩu trong tay, cùng bà Then Sláy và Miên thong thả rảo bước về phía bìa rừng. Khoảng đất bằng phẳng kề sát dãy ba phòng học của điểm trường cắm bản lúc này đã sáng rực ánh nến sáp ong.

Một đàn tế Then uy nghiêm được dựng lên giữa khoảng rừng quang đãng. Bàn hương án ba tầng phủ lụa chàm thêu hoa văn sóng nước, bên trên bày biện chu tất các lễ vật truyền thống của người Tày: xôi ngũ sắc đơm hình cánh hoa nở rộ, rượu cần ủ men lá thơm ngát, những dải lụa đỏ trắng buông dài làm cầu nối giữa trần gian và cõi trời. Chung quanh đàn lễ, hàng trăm ngọn nến lung linh tỏa khói trầm thơm ngát, soi tỏ gương mặt thành kính của đông đảo bà con bản Giuồng đang đứng tề tựu trang nghiêm.

Trưởng thôn Nông Văn Dũng bước nhanh ra đón hai bậc cao niên. Khuôn mặt chữ điền của người đàn ông ba mươi tám tuổi đã vơi đi nét u sầu, đôi mắt còn hoe đỏ vì xúc động nhưng ánh nhìn toát lên sự nhẹ nhõm vô bờ. Dũng chắp hai tay trước ngực, cúi đầu thưa “Thưa cụ Vinh, thưa bà Then, chiều nay cháu cùng các bác trong dòng họ Nông đã đưa di cốt của em Nết về an táng chu tất nơi sườn đồi thoai thoải nhìn ra cánh đồng Nà Vài rồi ạ. Chiếc vòng bạc chạm hoa văn hoa hồi đính ước cũng được đặt ngay ngắn bên thi hài em. Mộ phần được đắp phẳng phiu bên triền cỏ mật xanh tươi, hướng về nơi đón ánh mặt trời mọc mỗi sớm mai.”

Nghe những lời chân thành ấy, cụ Vinh khẽ gật đầu, lòng dâng lên niềm an ủi khôn xiết. Oan khuất mười năm ròng rã cuối cùng đã được trả lại sự trong sạch, hình hài người học trò xấu số đã được về nằm trong lòng đất mẹ, chở che bên người thân ruột thịt. Cụ vỗ nhẹ lên vai Dũng “Làm được như vậy là trọn vẹn nghĩa tình rồi chú Dũng à. Giờ là lúc ta dùng tiếng Then để đưa đường dẫn lối, rũ sạch mọi bụi bặm trần gian cho con bé được thong dong về cõi an lạc.”

Đại lễ Then an bản chính thức khai màn khi tiếng chiêng đồng trầm hùng điểm ba hồi vang dội khắp vách núi.

Bà Then Sláy khoác áo tế thêu chỉ ngũ sắc, đầu đội mũ Then viền tua rua, ngồi xếp bằng ngay ngắn trước hương án chính. Cánh tay của bà khẽ vung lên, chùm tính xóc bằng đồng va vào nhau phát ra chuỗi âm thanh lanh lảnh, rộn rã nhịp ba nhịp bảy. Lời tụng kinh Then cổ “Khao mạ tống hạn” cất lên từ cổ họng bà già bảy mươi tám tuổi trầm bổng, uy nghiêm, khi réo rắt như gió lướt qua ngọn lau, khi tha thiết như lời ru của mẹ đất. Từng lời kinh khấn nguyện xin Mẹ Rừng thứ tha, xua tan mọi tà khí, quét sạch những ô uế mà bàn tay tội lỗi của kẻ ác từng gieo rắc lên mảnh đất này.Đến khúc vượt ải giải oan đưa đường chỉ lối qua chín tầng đèo Mường Trời, bà Then Sláy khẽ nghiêng đầu ra hiệu.

Cụ Vinh ngồi thẳng lưng bên cạnh bàn lễ, cung kính nâng cây tính tẩu chín khúc vừa phục dựng. Khẽ nhắm đôi mắt mờ đục theo năm tháng lại để lắng nghe trọn vẹn nhịp thở của núi rừng, các đầu ngón tay cụ khẽ gảy lên dây cước.

Khúc Then khai hoa cất lên.

Từng nốt nhạc trầm hùng, ngân vang và ấm áp tuôn trào dưới ngón nhấn kép điêu luyện của cụ Vinh. Tiếng đàn uốn lượn, bay bổng hòa quyện tuyệt đối với tiếng xóc nhạc leng keng của bà Sláy. Âm thanh mộc mạc từ thớ gỗ vông và bầu nậm gác bếp không hề bị méo mó, mà lan tỏa tròn đầy, cuộn theo làn gió đêm bay vút lên vòm lá của năm mươi hécta lim cổ thụ Cốc Rạng, dội vào vách đá Khau Đao rồi tỏa khắp thung lũng Nà Vài.

Đó không phải là tiếng hú rợn người của máy móc cơ học, cũng không phải tiếng ai oán hận thù của người chết đòi mạng, mà là khúc hoan ca thanh khiết dẫn lối cho linh hồn người con gái hiền lành cưỡi ngựa thần vượt chín khúc đèo mây, trở về bên vòng tay che chở của Then Cha, Then Mẹ.

Hơi ấm từ tiếng đàn như thẩm thấu vào từng tấc đất, thổi tan lớp sương lam chướng khí đọng lại suốt mười năm u tối. Giữa hàng trăm ngọn nến sáng rực, ai nấy đều cảm thấy một luồng gió mát lành mơn man qua da thịt, mang theo hương thơm ngai ngái của hoa rừng và nhựa lim dịu ngọt.

Khi nốt đàn cuối cùng buông lơi giữa thinh không, Trưởng thôn Nông Văn Dũng không kìm được xúc động, quỳ sụp xuống trước bàn thờ Then, hai giọt nước mắt lăn dài trên gò má. Phía sau anh, toàn thể bà con bản Giuồng cũng đồng loạt chắp tay quỳ gối.

“Em Nết ơi, anh Dũng có lỗi với em, dân bản có lỗi với em!” Trưởng thôn nghẹn ngào thốt lên từng tiếng xé lòng. “Mười năm qua vì u mê, vì sợ hãi mà bà con suýt nữa phụ lòng em, suýt nữa để kẻ ác cướp mất cánh rừng lim này. Hôm nay trước đất trời, bà con xin tạ lỗi với vong linh em, tạ ơn Mẹ Rừng đã gìn giữ, chở che cho bản làng qua cơn hoạn nạn!”

Bà Then Sláy mỉm cười đôn hậu, khẽ vung tay gieo chùm tính xóc xuống chiếc mâm thau sáng loáng đặt giữa chiếu lễ.

Keng… keng… choảng!

Những quả chuông đồng nảy lên rồi dừng lại ở thế chầu trời hoàn hảo, sáng lấp lánh dưới ánh nến. Điềm lành trọn vẹn! Đạo Then ngàn đời của tổ tiên vẫn giữ trọn nét thanh sạch, không hề bị lòng dạ đen tối của trần thế làm vấy bẩn.

Đúng lúc ấy, bóng dáng cao ráo trong bộ sắc phục công an quen thuộc rảo bước tiến vào đàn lễ. Đại úy Lương Quốc Tuấn bước nhẹ đến bên cụ Vinh, ánh mắt ngời lên niềm hân hoan rạng rỡ. Anh cúi người, ghé sát tai cụ báo tin vui “Cụ Diêu ơi, trinh sát vừa gọi điện báo về, tổ chuyên án của Công an tỉnh đã bắt gọn tên thương lái Hoàng tại một nhà nghỉ ven thị xã khi hắn đang chuẩn bị vượt biên! Toàn bộ sổ sách, hợp đồng mua bán lâm sản lậu cùng tang vật đã bị niêm phong. Chuyên án thắng lợi trọn vẹn, không một kẻ nào lọt lưới pháp luật nữa cụ ạ!”

Cụ Vinh nắm lấy bàn tay rắn rỏi của người chiến sĩ công an, khẽ gật đầu, đôi môi run run vì xúc động. Nhân quả tuần hoàn, lưới trời lồng lộng tuy thưa mà khó lọt. Tội ác đã phải trả giá, bóng tối đã lùi xa, nhường chỗ cho sự bình yên trở lại với thôn bản.

Đêm lễ dần tàn về khuya, trăng ngả về tây tỏa ánh sáng dịu hiền. Cụ Vinh đứng tựa vào chiếc gậy dâu, phóng tầm mắt nhìn về phía dãy nhà ba phòng học của điểm trường cắm bản đang bình yên nép mình dưới ánh trăng trong vắt.

Phía bên kia sân, tiếng Trưởng thôn Dũng hồ hởi, sang sảng vang lên giữa đám đông dân bản “Bà con ơi! Sáng mai ta tề tựu đông đủ nhé, ai có vôi mang vôi, ai có ngói mang ngói, ta cùng nhau sửa sang lại mái trường cho thật khang trang đón các cháu đi học!”

Cụ Vinh mỉm cười thanh thản, nghe trong gió ngàn rộn rã một sức sống mới đang đâm chồi.