Chương 5: Người Trưởng Thôn Không Hỏi

Chùm sáng trắng gắt gao từ giàn đèn huỳnh quang dán chặt vào vết sẹo chéo cắt ngang sống mũi xác ướp thứ bảy. Dưới lớp vải lanh dệt thưa bám sát mô da khô màu cánh gián, vệt sẹo lồi dài chừng một đốt ngón tay hiện lên rõ mòn mọt, sắc lạnh như nét khắc trên đá tai mèo.

Kỳ đứng chôn chân bên chân cầu thang đá, hai bàn tay giấu sâu trong túi áo khoác dã chiến siết chặt lại. Đầu móng tay găm sâu vào lòng bàn tay đến bật máu, cơn đau nhức nhối truyền lên là điểm tựa duy nhất giữ cho cô không quỵ ngã trước mặt những người xung quanh. Hơi lạnh từ sàn đá ngấm qua đế giày bốt, buốt buốt và khô khốc.

“Vết rách cũ ở mô sụn mũi đã thành sẹo xơ hóa từ rất lâu trước khi chết,” Quang soi kính lúp, phá tan sự im lặng ngột ngạt dưới vòm hầm. “Người này từng chịu chấn thương cơ học cục bộ khi còn sống. Chị Kỳ, bên Viện có lưu trữ hồ sơ nhân trắc học nào về những người từng lên đây nghiên cứu không?”

Câu hỏi rơi thẳng vào khoảng không buốt giá. Văn đứng nép sát vách đá, luống cuống đẩy gọng kính cận dày cộp, ánh mắt lo âu dán chặt vào gương mặt trắng bệch không còn giọt máu của Kỳ.

“Chưa thể kết luận điều gì khi chưa có mẫu đối chiếu hoàn chỉnh,” Kỳ dằn nén cơn chấn động đang gầm thét trong lồng ngực, giọng nói cất lên khô khốc và phẳng lặng. Cô hít sâu một luồng hàn khí ẩm mốc: “Anh Quang lập biên bản dấu vết đi. Tôi sẽ đi xác minh nguồn gốc tấm vải lanh này.”

Văn khẽ gật đầu, thở hắt ra một hơi sương mờ qua lớp khẩu trang: “Đúng đấy, sáu người kia bọc bằng lanh dày quét chu sa, riêng người này dùng lanh thưa tẩm tinh dầu pơmu. Muốn biết người nằm đây là ai, phải lần ra nguồn gốc tấm vải và kỹ thuật dệt nhuộm của người bản địa.”

“Tôi đi tìm người hiểu kỹ thuật dệt lanh,” Kỳ nói dứt khoát, lập tức quay người sải bước lên bậc đá mà không nhìn lại chiếc ghế thứ bảy thêm một lần nào.

Mười hai bậc đá dẫn ngược lên gian thánh đường chìm trong màn sương mờ mịt. Gió bấc luồn qua những ô cửa sổ vòm Romanesque hẹp dài, rít lên từng hồi căm căm như tiếng thở dài của khối đá vôi trăm tuổi.

Ở bậc tam cấp trước cửa vòm, Lý A Mẩy đã đứng chờ sẵn trong chiếc áo chàm dệt tay, ôm chặt túi tài liệu điền dã. Nhìn thấy Kỳ bước ra từ bóng tối cầu thang với ánh mắt sắc lạnh khác thường, Mẩy vội bước tới đón: “Chị Kỳ, em vừa hỏi mấy người già dưới dốc về kiểu dệt lanh thưa ngâm sáp pơmu.”

Kỳ dừng bước trên thềm đá ẩm ướt, kéo cao cổ áo khoác để ngăn những hạt sương lạnh táp vào mặt: “Họ nói thế nào?”

“Cả vùng núi này chỉ có một dòng họ nắm giữ cách tẩm nhựa rừng vào sợi lanh để giữ thớ vải dai mềm qua nhiều mùa đông giá rét,” Mẩy hạ thấp giọng, ánh mắt bồn chồn đảo quanh rặng sa mộc mờ ảo trong sương. “Đó là nhà ông Vàng A Sình, Trưởng thôn Mã Tâu. Nhà ông ấy nằm biệt lập ở mỏm núi phía sau thung lũng.”

Kỳ không chần chừ nửa giây: “Dẫn tôi đến đó ngay.”

Hai người men theo lối mòn lởm chởm đá tai mèo dẫn ra sau sườn núi. Sương mù tháng Ba đặc quánh như chùm bông ướt, quấn chặt lấy từng bước chân nặng trĩu. Đất đá dưới đế giày bốt trơn trượt, nhưng Kỳ sải bước gấp gáp đến mức Mẩy phải vừa đi vừa chạy mới theo kịp. Vết sẹo chéo trên sống mũi xác ướp như một chiếc đinh gỉ cắm sâu vào tâm trí Kỳ. Hai mươi năm qua, cô sống với bản báo cáo vội vã về tai nạn ngã vực ở Sơn La, để rồi hôm nay tận mắt nhìn thấy cha mình bất động dưới hầm ngầm. Nỗi uất nghẹn bị cô nén chặt sau hàng mi khép hờ, biến thành sự kiên quyết lạnh băng.

Ngôi nhà sàn của Vàng A Sình hiện ra sau rặng thông già, dựa lưng vào một vách đá phiến xám ngắt. Mái ngói máng âm dương phủ đầy rêu phong, những bức vách gỗ nghiến xẻ thô ngả sang màu tro tàn vì năm tháng dãi dầu mưa nắng.

Cửa gian chính mở hé một khoảng hẹp vừa đủ một người lách qua. Bên trong, không gian chìm trong ánh lửa đỏ quạch bập bùng từ bếp củi giữa nhà. Mùi khói thông nồng gắt quyện với mùi lá chàm ủ chua bốc lên ngột ngạt.

Vàng A Sình ngồi xếp bằng trên khúc gỗ tròn cạnh đống tro tàn. Thân hình ông bè ngang như khối đá tảng trong bộ trang phục vải lanh chàm truyền thống cài khuy lệch bên ngực. Đôi bàn tay thô ráp nứt nẻ ghì chặt một cán rìu bằng gỗ nghiến. Trên tay phải của ông, một lưỡi dao quắm cong vút, sắc lẹm lướt từng đường dứt khoát trên thớ gỗ cứng. Từng lát dăm gỗ mỏng rơi xuống nền đất nện, phát ra tiếng xoèn xoẹt khô khốc, đều đặn.Kỳ và Mẩy bước qua ngưỡng cửa gỗ cao ngang đầu gối. Tiếng ván sàn kêu răng rắc dưới gót giày không hề khiến người đàn ông vùng cao bận tâm. Sình tuyệt nhiên không ngẩng đầu lên, đôi mắt sâu hoắm dán chặt vào vệt gỗ sáng vừa lộ ra dưới lưỡi thép.

Kỳ bước tới gần bếp lửa, kéo chiếc ghế tre thấp ngồi xuống đối diện với người trưởng thôn: “Chào ông Sình. Tôi là Hà Giang Kỳ, cán bộ phụ trách đoàn khảo sát di tích nhà thờ đá Mã Tâu. Chúng tôi vừa mở niêm phong căn hầm ngầm bên dưới gian thánh đường.”

Lưỡi dao quắm trên tay Sình vẫn lia đều đặn trên thân gỗ. Không một cái chớp mắt, không một cử động thừa thãi, như thể gian nhà chỉ có một mình ông cùng khúc gỗ vô tri.

Kỳ mở túi dã chiến, lấy chiếc kẹp kim loại chứa mẩu vải lanh vụn thu thập từ hiện trường đặt lên chiếc bàn thấp bên cạnh: “Dưới hầm có bảy thi thể ngồi trên ghế đá. Sáu thi thể đầu mang lớp vải tẩm sáp ong và bột chu sa từ đầu thế kỷ trước. Nhưng thi thể thứ bảy lại được che mặt bằng loại vải lanh dệt thưa, tẩm tinh dầu pơmu mới chừng hai mươi năm trở lại đây. Cư dân trong thung lũng nói kỹ thuật này chỉ có dòng họ Giàng của ông nắm giữ. Ai là người đã dệt tấm vải này? Và ai đã đưa thi thể người đó xuống hầm?”

Gian nhà im ắng đến rợn ngợp. Tiếng củi nổ lách tách càng làm nổi bật nhịp dao gọt vào thớ gỗ nghiến. Sình cúi gập người, cơ bắp siết chặt dưới lớp vải chàm. Miệng ông mấp máy, phát ra chuỗi âm thanh trầm đục bằng phương ngữ Mông Đen cổ.

Kỳ quay sang nhìn Mẩy. Cô gái phiên dịch đứng chôn chân bên cạnh, sắc mặt tái nhợt, ngón tay bấu vào vạt áo chàm run rẩy. “Mẩy, ông ấy nói gì?”

Mẩy lùi lại nửa bước, hơi thở đứt quãng: “Ông ấy... lẩm bẩm lời răn của người già: ‘Lửa cháy trong tro thì đừng bới, người nằm trong đá thì đừng gọi tên. Con chim rừng biết đậu cành nào che mưa, sao kẻ dưới xuôi cứ thích đào xới đất dữ?’.” Mẩy nuốt khan, cất giọng van nài: “Chị Kỳ, em nghĩ chúng ta nên dừng lại thôi. Chuyện tẩm liệm dưới hầm là điều kiêng kỵ của dòng họ Giàng suốt trăm năm nay. Càng gặng hỏi về chuyện cũ của thung lũng chỉ càng chuốc họa vào thân đấy chị.”

“Không ai được phép khép cửa trước sự thật,” Kỳ gằn giọng, ánh mắt lóe lên ngọn lửa kiên quyết.

Cô đứng bật dậy, bước sát lại mép bếp lửa, nhìn thẳng xuống đỉnh đầu người đàn ông Mông Đen: “Thưa ông Sình, dự án mở đường lớn đang tập kết máy móc ở đầu đèo. Thời hạn bốn mươi tám giờ do chính quyền đưa ra đang trôi đi từng phút. Nếu chúng tôi không chứng minh được giá trị lịch sử và phong tục của căn hầm đó, toàn bộ di tích Mã Tâu sẽ bị san phẳng bằng máy xúc cơ giới và thuốc nổ.”

Kỳ cúi người, giọng cô vang lên từng tiếng đanh thép: “Căn hầm sụp đổ đồng nghĩa với việc ký ức của cha ông các người bị chôn vùi vĩnh viễn. Và quan trọng hơn, người nằm ở chiếc ghế thứ bảy kia... không phải là một xác ướp vô danh từ trên trời rơi xuống. Tôi yêu cầu ông phải hợp tác để làm rõ sự thật bảo tồn di sản này.”

Bất thình lình, tiếng dao gọt gỗ ngưng bặt.

Lưỡi dao quắm cắm phập một nhát sâu hoắm vào khúc gỗ nghiến kê dưới sàn, tạo nên tiếng cộp nặng nề dội khắp gian nhà sàn.

Sình chầm chậm buông chuôi dao, đặt hai bàn tay thô ráp lên đầu gối bọc vải chàm. Từ từ, ông ngước mắt lên.

Ánh mắt người trưởng thôn già đục ngầu nhưng sắc bén lạ thường, lạnh lẽo vô cảm, nhìn xoáy thẳng vào từng đường nét trên khuôn mặt Kỳ — từ vầng trán cao bướng bỉnh cho đến đôi mắt nâu sẫm đang bừng bừng chất vấn. Không gian trong gian nhà như bị đóng băng lại. Ngọn lửa trên bếp than lụi tàn, chỉ còn làn khói xám mỏng mảnh lượn lờ trong làn gió bấc buốt giá luồn qua kẽ ván.

Sình không trả lời bất cứ câu hỏi nào về nguồn gốc tấm vải lanh hay căn hầm ngầm. Ông nhìn chằm chằm vào đôi mắt Kỳ thật lâu, rồi mở miệng buông một câu cộc cằn bằng tiếng Kinh gãy gọn: “Đá trên này nhớ mặt người lâu lắm.”

Thanh âm trầm đục vang lên rồi tan biến vào những phiến đá xám bao quanh ngôi nhà, để lại gian nhà sàn chìm nghỉm trong bầu không khí lạnh ngắt như sương muối.