Chương 22: Đỉnh Cao Bách Nghệ

Bếp than rực hồng hắt từng tia lửa lách tách, soi tỏ bóng hai người in trên vách gỗ gian xưởng Chu Sa Đường. Đón lấy ánh nhìn ấm áp và kiên định của Văn Bách, Tú Linh khẽ mỉm cười, lòng lắng lại như mặt nước giếng khơi. Nàng cúi đầu, đặt trọn tâm trí vào từng động tác quen thuộc của đôi bàn tay nhà nghề.

Suốt những tuần lễ sau đó, gian xưởng nhỏ ở phố Hàng Bông chưa từng tắt đèn trước lúc canh ba. Tiết trời vào thu, gió heo may lướt qua tán bàng đầu ngõ mang theo hơi sương lạnh, nhưng trong xưởng lúc nào cũng nồng đượm hương nhựa thông, vị chát thanh của vỏ sú vẹt và mùi tro nếp khử chua. Tú Linh tỉ mỉ thuộc từng tấm da cừu bánh tẻ bằng nước thảo mộc gia truyền, đợi da khô đến độ mềm mướt như lụa mỡ gà mới đem nhuộm vân đá. Dưới mũi kim dẫn màu, từng giọt mực son chu sa hòa cùng sắc chàm, sắc hoàng liên lan tỏa trên mặt khay nước sánh đặc, cuộn xoáy thành những đường sóng bồng bềnh tựa mây vương đỉnh núi. Mỗi tấm bìa nhấc lên khỏi mặt khay là một tuyệt tác duy nhất, đường vân mềm mại sống động như có hồn riêng.

Bên bàn bồi giấy, nàng cẩn trọng trải từng thếp giấy dó vỏ dướng hảo hạng do làng Bưởi ngâm tro ròng rã nửa năm. Từng trang giấy ba lớp dai mịn được nàng viền lụa tơ tằm cổ quanh mép bằng hồ nếp khử chua, rồi ép phẳng dưới phiến đá xanh suốt nhiều ngày đêm. Đến khâu ghép ruột sách, Tú Linh dùng dùi ngà đục từng lỗ nhỏ thẳng tắp, luồn sợi chỉ gai bền chắc xuyên qua năm múi gân da nổi ở gáy sách. Từng mũi khâu rút chỉ đanh gọn, chuẩn xác đến nửa phân, khiến tập sách mở ra êm ái mà khép lại vuông vức như một khối ngọc.

Ở góc xưởng đối diện, Văn Bách cũng thâu đêm bên bàn nguội. Tiếng giũa thép ken két hòa cùng tiếng búa gõ lách cách đều đặn. Chàng nung đỏ từng thỏi đồng thau nguyên chất, tỉ mỉ đục chạm nên bộ khuôn dập chữ Hán cùng bốn nẹp góc hình mây lửa và hình tượng rồng mây thời Lê uốn lượn uyển chuyển. Đôi bàn tay khéo léo phủ từng lớp vàng ròng mỏng tang lên bề mặt kim loại, đánh bóng cho đến khi ánh kim rực rỡ mà trang nhã, không chút tì vết.

— Cô Linh nghỉ tay uống chén trà sen cho ấm, — Văn Bách đặt chén trà bốc khói xuống góc bàn, giọng trầm ấm đầy ân cần. — Bộ nẹp đồng tôi đã mạ xong lớp vàng cuối, khớp vừa khít với đường viền da cừu của cô.

Tú Linh đón lấy chén trà, khẽ nâng mắt nhìn chàng, khóe môi thoáng nét cười thanh thản: — Nhờ có bộ nẹp tinh xảo của anh Bách, tập sách mới thực sự trọn vẹn cốt cách. Chúng ta đã dốc trọn tấm lòng, âu cũng không phụ sự kỳ vọng của các bậc thợ cả.

Ngày hội Triển lãm sách nghệ thuật Hà Nội năm 1937 rốt cuộc cũng khai mạc tại tòa nhà Đấu Xảo tráng lệ. Từ sáng sớm, khuôn viên triển lãm đã rợp cờ xí hoa tươi, người xe qua lại như nước chảy. Giới quan chức bảo hộ của Tòa Đốc học và Nha Học chính bận âu phục phẳng phiu tề tựu đông đủ, bên cạnh các bậc túc nho khả kính khoác áo the khăn xếp cùng đông đảo học giả Viện Viễn Đông Bác Cổ. Khắp các gian phòng trưng bày, nhiều hiệu sách lớn đất kinh kỳ đua nhau phô trương những ấn bản đóng theo lối Tây phương tân thời: bìa bọc dạ bóng lộn ép hoa văn rập khuôn, gáy dán keo nhân tạo cứng nhắc, đường cắt ngay ngắn nhưng thiếu hẳn cái thần thái nhẫn nại của bàn tay thợ thủ công.

Giữa muôn vàn sắc màu ồn ào ấy, gian trưng bày của Chu Sa Đường nổi bật lên như một nốt trầm thanh nhã. Bàn trải dạ the màu lam sẫm, bên trên đặt một lư hương nhỏ thoang thoảng mùi trầm thanh khiết, tôn lên bộ tác phẩm văn học đóng da khâu gáy nẹp đồng độc nhất vô nhị.Đúng giờ cát nhật, cụ Đốc bản thảo Hoàng trong bộ áo the gấm thêu hoa cúc chắp tay sau lưng, khoan thai dẫn đầu đoàn giám khảo tiến về phía gian hàng. Dừng lại trước bàn trưng bày của Chu Sa Đường, cụ mỉm cười rạng rỡ, đưa tay vuốt chòm râu bạc rồi dõng dạc cất tiếng: — Thưa quan Đốc học cùng chư vị học giả, đây chính là bộ tác phẩm của hiệu Chu Sa Đường mà già này đã hân hạnh được chiêm ngưỡng từ thuở phôi thai. Xin kính mời quý vị thẩm định tinh hoa bách nghệ của người thợ Hà thành!

Cụ trân trọng nâng tập sách bằng hai tay, đặt lên chiếc kỷ phủ lụa điều giữa bàn giám khảo trung tâm. Cả hội trường bất giác chìm vào im lặng. Quan Đốc học người Pháp cùng hai vị giáo sư Viện Viễn Đông Bác Cổ lập tức tiến lại gần, rút kính lúp chuyên dụng soi từng chi tiết.

Mặt bìa da cừu màu mỡ gà ánh lên những dải vân đá chu sa đỏ thắm lượn sóng kỳ ảo, mềm mại như áng mây chiều lững lờ trên mặt hồ Gươm. Bốn góc sách, những chiếc nẹp đồng mạ vàng chạm hoa văn rồng mây thời Lê ôm khít mép da, đường nét chạm trổ sắc sảo đến từng chiếc vảy rồng li ti, tỏa ánh hoàng kim quý phái. Khi lật mở từng trang, chất giấy dó dướng làng Bưởi mềm dai không gãy gập, gáy khâu năm múi chỉ gai căng đều tăm tắp, phẳng phiu đến mức dường như không hề có tì vết của thời gian.

Vị học giả cao niên của Viện Viễn Đông Bác Cổ khẽ gật đầu tấm tắc, cất giọng xúc động: — Tuyệt diệu thay! Đây không đơn thuần là một cuốn sách, mà là sự hòa quyện đỉnh cao giữa kỹ nghệ đóng da phương Tây và linh hồn ngàn năm của văn hóa Á Đông. Từ thớ da, sợi chỉ cho đến lớp mạ vàng đều thấm đượm sự nhẫn nại phi thường!

Quan Đốc học đứng thẳng người, vỗ tay tán thưởng vang dội: — Thật là một kỳ công thủ công mỹ nghệ hiếm thấy! Giải thưởng danh dự cao nhất của kỳ triển lãm năm nay không ai xứng đáng hơn Chu Sa Đường và nghệ nhân Mộc Tú Linh!

Tiếng pháo tay như sấm rền lập tức bùng nổ khắp gian sảnh lớn của nhà Đấu Xảo. Các bậc thân hào nhân sĩ, chủ nhà in và giới văn nhân tao đàn chen chân vây quanh gian hàng, tới tấp ngỏ lời đặt làm những bộ sách quý cho gia tộc và thư viện tư gia. Tiếng trầm trồ, lời ca ngợi lan truyền nhanh chóng khắp các góc phố Hàng, khẳng định vị thế vô song của Chu Sa Đường giữa đất kinh kỳ.

Đứng giữa muôn lời chúc tụng, Tú Linh khẽ cụp mi mắt, nhìn xuống đôi bàn tay thon dài của mình. Nơi đầu ngón trỏ và ngón cái vẫn còn những vết chai mỏng do năm tháng cầm dao xén giấy và miết kim khâu. Nàng từng bị coi là kẻ làm công hèn mọn, bị xô đẩy vào kiếp làm nền chịu muôn vàn oan khuất tủi nhục, nhưng giờ đây, chính đôi bàn tay này đã đập tan xiềng xích định kiến, dựng xây nên cơ nghiệp tự do và rạng rỡ. Chỗ đứng vững chãi nhất của một đời người không nằm ở sự ban ơn của kẻ khác, mà kết tinh từ tài hoa chân chính và phẩm giá kiên cường.

Giữa tiếng chúc tụng vang dội khắp nhà Đấu Xảo, Văn Bách khẽ nghiêng người mỉm cười bên Tú Linh, kín đáo đưa vào tay nàng một chiếc hộp gấm đỏ thắm chứa đựng tâm huyết mà chàng đã âm thầm chế tác suốt nhiều tháng qua.