Chương 21: Bản án Kinh Kỳ

Đứng dưới mái hiên Chu Sa Đường, Mộc Tú Linh nhìn sang bên kia phố Hàng Bông. Tiếng tàu điện leng keng vừa chìm dần về phía Bờ Hồ, để lại khoảng lặng hiếm hoi giữa phố xá ban trưa. Sau cánh cửa gỗ lim khép hờ của xưởng Khắc Bản Đường, những tiếng cãi vã gắt gỏng đã hoàn toàn tắt lịm, nhường chỗ cho vẻ ảm đạm tiêu điều. Đúng lúc ấy, một viên cảnh sát thuộc bốt Hàng Trống cùng viên lục sự Tòa án mang cặp da bóng loáng dừng bước ngay trước thềm tiệm.

— Thưa cô Mộc Tú Linh, chúng tôi theo lệnh Tòa án đến tiếp nhận các chứng từ phục vụ việc hoàn tất hồ sơ xét xử vụ án điền sản Canh Thân và hủy hoại bảo vật. — Viên lục sự cất giọng nhã nhặn, chìa ra tờ trát mang dấu triện đỏ.

Tú Linh khẽ cúi đầu chào: — Mời các thầy vào xưởng xơi chén nước. Tôi đã chuẩn bị sẵn mọi sự.

Nàng bước lên căn gác gỗ thoang thoảng mùi keo da trâu và hương dướng, mở chiếc tráp kim chỉ bằng gỗ mun khảm ốc. Dưới đáy tráp bí mật, Tú Linh cẩn trọng lấy ra cuốn sổ tay chép sơ đồ mốc giới ba ngàn mẫu ruộng Canh Thân cùng bức thư cơ mật mang dấu triện của gia tộc họ Lương. Nàng trân trọng đặt hai món chứng cứ lên chiếc bàn dạ xanh trước mặt viên chức tư pháp: — Thưa các thầy, đây là toàn bộ sơ đồ ranh giới bị dời đổi và bức thư tay toan tính mà tôi đã cất giữ. Kính chuyển quý tòa phân định công lý.

Viên lục sự lật giở từng trang, đối chiếu nét son chu sa cùng chữ ký then chốt rồi gật đầu tán thưởng: — Chứng cứ vô cùng đanh thép và rành mạch. Có những tài liệu này, vụ án coi như đã đủ mắt xích để định tội xác đáng. Chúng tôi xin ghi nhận công lao to lớn của cô nghệ nhân.

Ba ngày sau khi viên cảnh sát và viên lục sự rời đi, cả kinh kỳ rúng động trước những bản tin nóng hổi đăng trên các tờ nhật trình. Sáng sớm hôm ấy, bác thợ cả làng Bưởi ghé tiệm giao ram giấy dó ngâm tro, hồ hởi mang theo tờ Hà Thành Ngọ Báo

còn thơm mùi mực in: — Cô Linh ơi! Tòa án xử rồi, công lý sáng tỏ như ban ngày giữa đất Tràng An rồi cô ạ!

Tú Linh đón lấy tờ báo. Trên trang nhất in đậm dòng chữ lớn về phán quyết của Tòa án Hà Nội: Khắc Đoan Nghiêm bị kết án ba năm tù giam cùng khoản tiền phạt nặng nề vì hành vi cố ý xé rách và dùng dầu hỏa hủy hoại bảo vật Địa bạ triều Lê. Tấm áo dài Le Mur tân thời cùng thói kiêu căng của một tiểu thư đài các rốt cuộc chỉ đổi lấy cảnh song sắt lạnh lẽo. Về phần Lương Thế Hiển, tội xúi giục hủy hoại thư tịch cùng hành vi toa rập che giấu án tráo mốc ba ngàn mẫu ruộng của tiền nhân đã bị vạch trần không sót một ly. Tòa tuyên phạt hắn năm năm lao dịch, đồng thời ban lệnh tịch thu, hoàn trả toàn bộ ba ngàn mẫu ruộng chiếm đoạt bất chính về cho công quỹ làng xã. Dòng họ Lương danh gia vọng tộc lẫy lừng một thời nay chính thức sụp đổ, điền sản tiêu tán, thanh danh chôn vùi trong nhục nhã.

Tú Linh gấp tờ báo lại, khẽ thở ra một hơi dài nhẹ nhõm. Kiếp làm nền đầy oan ức tủi nhục mà số mệnh từng gán ghép cho nàng nay đã hoàn toàn tan biến. Kẻ gieo rắc dã tâm đã phải gánh lấy kết cục đích đáng trước bàn cân luật pháp.

Quá trưa hôm đó, khi nắng vàng rọi xiên qua kẽ lá sấu già, một bóng người gầy guộc, liêu xiêu bước qua bậu cửa Chu Sa Đường. Đó là cụ Khắc Trí. Chỉ sau ít tuần biến cố, trông cụ già sọm đi cả chục tuổi, mái tóc hoa râm rối bời, chiếc áo the thâm nhăn nhúm và đôi mắt trũng sâu vì tuyệt vọng.

Thấy Tú Linh đang miết phẳng từng tập giấy dó sau quầy gỗ lim, cụ run rẩy cất tiếng: — Tú Linh… cháu ơi…Tú Linh đặt thanh xương miết giấy xuống bàn, giữ vẻ mực thước đoan trang: — Thưa bác Khắc Trí, bác quá bộ sang đây có điều chi chỉ giáo?

Cụ Khắc Trí sụp vai xuống, hai tay chắp lại trước ngực trong nỗi bẽ bàng: — Ta sai rồi! Khắc Bản Đường phen này sụp đổ thật rồi cháu ơi! Con Nghiêm vào tù, tiền phạt ngập đầu, bạn hàng đều khinh ghét tẩy chay, rút hết giao kèo… Ta sang đây xin cháu niệm tình công ơn nuôi nấng bấy lâu mà quay về cứu lấy xưởng. Ta sẽ sang tên, giao lại phân nửa cơ nghiệp cho cháu làm chủ… Xin cháu rủ lòng thương!

Tú Linh nhìn thẳng vào đôi mắt đùng đục của người chủ cũ, điềm tĩnh mà sắt đá: — Thưa bác Khắc Trí, công ơn nuôi nấng năm xưa cháu đã đem một trăm năm mươi đồng bạc hoa xòe cùng danh dự của một người thợ để bồi hoàn trọn vẹn trước công đường Tòa Đốc học. Giữa cháu và Khắc Bản Đường đã không còn nợ nần ân nghĩa. Cơ nghiệp của bác suy tàn không phải vì thiếu thợ giỏi, mà vì bác đã để thói tham lam làm hoen ố manh áo bọc chữ thánh hiền. Cháu đã có mái nhà của riêng mình, quyết không bao giờ quay lại bước chân cũ. Xin bác về cho.

Từng lời nhẹ nhàng mà dứt khoát khiến cụ Khắc Trí bàng hoàng lùi lại, gương mặt xám ngoét nhận ra không còn tia hy vọng nào để lay chuyển người thiếu nữ trước mặt. Chiều tà hôm ấy, Tú Linh đứng bên cửa sổ, nhìn mấy người phu phen bắc thang dỡ tấm biển đồng Khắc Bản Đường xuống. Cánh cổng gỗ lim cửa đóng then cài, bụi phủ mờ chân tường, đánh dấu sự khép lại vĩnh viễn của một cơ nghiệp từng lừng lẫy nhưng mục ruỗng từ bên trong.

Nỗi buồn của dĩ vãng nhanh chóng nhường chỗ cho sinh khí mới. Sáng hôm sau, người đưa thư của Tòa Đốc học đem đến cho Chu Sa Đường phong bao giấy điều dập sáp đỏ. Đó là thư mời danh dự do chính quan Đốc học ký, mời hiệu sách Chu Sa Đường tham dự Triển lãm sách nghệ thuật Hà Nội năm 1937 tổ chức tại nhà Đấu Xảo vào trung tuần tới. Đây là ngày hội tôn vinh tinh hoa thủ công lớn nhất đất Bắc Kỳ, quy tụ đông đảo các học giả Viện Viễn Đông Bác Cổ, quan chức bảo hộ và các phường thợ danh tiếng khắp ba kỳ.

Nhận được tin mừng, Trần Văn Bách từ phố Hàng Bạc vội vã sang tiệm. Chẳng mấy chốc, gian xưởng Chu Sa Đường đã tề tựu đông đủ các bậc thợ cả của làng giấy Bưởi và phường đồng Hàng Bạc. Bên ấm trà mạn ngát hương sen, Tú Linh trải tấm bản thảo lên bàn, đưa mắt nhìn quanh mọi người: — Thưa các bác, các chú, triển lãm lần này là cơ hội để chúng ta khẳng định giá trị bách nghệ truyền thống trước lối đóng bìa máy móc phương Tây. Chúng cháu muốn kết hợp tinh hoa các phường nghề: giấy dó dướng hảo hạng của làng Bưởi, da cừu thuộc vỏ sú vẹt nhuộm vân đá chu sa của Chu Sa Đường, cùng bộ nẹp đồng mạ vàng và khuôn chữ tinh xảo của phường Hàng Bạc để tạo nên một bộ tác phẩm văn học đóng da khâu gáy đỉnh cao.

Bác thợ cả làng Bưởi vỗ đùi đánh đét: — Hay lắm! Làng Bưởi chúng tôi sẽ chọn những thếp giấy dó vỏ dướng bồi ba lớp dẻo dai nhất, ngâm tro khử chua ròng rã nửa năm để các cháu thi thố!

Bác thợ phường Hàng Bạc cũng gật đầu tán đồng: — Thằng Bách tay nghề chạm khắc kim hoàn bậc nhất phố Bạc, lại có cái tâm vì nghề. Phường đồng chúng tôi sẽ dốc sức hỗ trợ nguyên liệu để tạo tác bộ nẹp rồng mây thời Lê lộng lẫy nhất!

Sự đồng lòng của những người thợ chân chính khiến gian xưởng gác gỗ ấm áp lạ thường. Đêm buông xuống, phố Hàng Bông chìm dần vào giấc ngủ tĩnh mịch, chỉ còn ánh đèn hoa kỳ trong gian xưởng Chu Sa Đường tỏa sáng rực rỡ, xua tan cái lạnh sương đêm. Bên bàn làm việc, Tú Linh nâng niu tấm da cừu thuộc thảo mộc thượng hạng mịn màng như lụa mỡ gà, cẩn thận so từng thớ vân đá chu sa đỏ thắm. Cách đó vài bước chân, Văn Bách đứng bên bễ than rực hồng, chàng tập trung cao độ nung đỏ từng phôi đồng thau, chuẩn bị gọt giũa nên bộ nẹp mạ vàng độc nhất vô nhị. Đôi mắt nàng chạm ánh mắt chàng, ngời lên ngọn lửa kiên định và niềm tin mãnh liệt, sẵn sàng bước vào cuộc so tài bách nghệ chấn động đất Tràng An.