Chương 11: Gian Bếp Nồng Khói Của Bà Nội

Rời con suối cạn róc rách dưới chân đồi Tà Rùng, bốn đứa trẻ cẩn thận xốc lại quai gùi tre và giỏ mây trĩu nặng trên vai. Quãng đường đất đỏ bazan dẫn về làng như ngắn lại dưới những bước chân rộn rã. Khải Nguyên cùng Sanh, Mai Chi và Hoàng Bách rảo bước về thẳng gian bếp nhỏ nép dưới rặng chuối hột của bà nội Nhàn. Nơi ấy luôn thơm nồng mùi khói củi tràm thân thuộc, lưu giữ kho tàng kinh nghiệm dân gian mà bà gom góp suốt một đời.

Vừa nghe tiếng chân lạo xạo ngoài ngõ và tiếng Bách lanh chanh cất giọng gọi, bà nội Nhàn đã từ trong hiên bước ra. Mái tóc bạc như mây của bà khẽ rung rinh theo nhịp bước, đôi mắt đôn hậu hằn sâu những nếp chân chim bừng sáng niềm vui.

“Mấy đứa đã về đấy à? Chao ôi, gùi nặng thế này mà leo đồi giỏi quá!”

Bà đỡ lấy quai gùi trên lưng Sanh, bàn tay gầy gò thô ráp nhẹ nhàng vỗ lên vai cậu bạn “Cháu Sanh khéo chọn thật đấy. Mớ lá chàm dày mép, đẫm sương này hái đúng vạt chàm già gốc rồi. Cả củ nâu ruột đỏ au như son, nhựa dẻo quánh thế kia thì lên màu thắm phải biết!”

Được bà khen, Sanh thoáng bẽn lẽn, hai gò má rám nắng ửng hồng. Cậu cúi đầu cười khẽ, đôi mắt sâu thẳm lấp lánh sự tự hào bình dị.

Gian bếp nhỏ nhanh chóng rộn ràng như một xưởng thủ công tí hon. Dưới sự hướng dẫn tỉ mỉ của bà Nhàn, mỗi người một việc, nhanh nhẹn bắt tay vào từng công đoạn sơ chế.

Bên thau nước mưa dưới bóng cây mít sau hè, Khải Nguyên cùng Sanh cọ sạch lớp đất đỏ bám quanh từng khóm củ nâu rừng. Vỏ ngoài sần sùi vừa bong ra, lộ rõ lớp thịt củ đỏ thắm căng tràn nhựa sống. Sanh cầm chiếc bàn nạo cật tre già do ông nội chuốt, mài từng nhát dứt khoát trên miệng chậu sành. Những vụn củ nâu mịn màng tuôn ra như cánh hoa rừng nghiền nhỏ, tỏa mùi thơm chát nồng đặc trưng của đất đồi Hướng Hóa. Khải Nguyên cẩn thận bưng chậu hứng từng lớp bột mịn để không phí hoài một giọt nhựa quý.

Ở góc thềm đối diện, Hoàng Bách ngồi khoanh chân trên chiếc chiếu cói, ôm chặt chiếc cối đá nhỏ mang từ nhà sang. Cậu nắm chiếc chày gỗ lim, hăng hái giã từng vốc nghệ già vàng óng. Tiếng chày giã cùm cụp đều đặn vang lên cùng tiếng thở phì phò của cậu bạn tròn trĩnh.

“Cậu giã nhẹ tay thôi Bách ơi, kẻo bắn hết nước nghệ ra áo bây giờ!” Mai Chi vừa nhắc nhở vừa khẽ mỉm cười.

“Yên tâm đi bồ tèo, nghệ già phải nát nhừ thì nước màu mới rực rỡ như nắng hè được!” Bách toe toét đáp, nhưng chẳng may một vệt nước nghệ vàng tươi bắn trúng ngay chóp mũi khiến cậu hắt hơi một cái thật to, làm cả gian bếp bật cười rộn rã.

Bên cạnh, Mai Chi khéo léo dùng mũi dao nhỏ khía đôi quả gấc nếp chín đỏ mọng. Từng múi gấc đỏ tươi bọc quanh hạt đen bóng được cô bạn cẩn thận nạo vào chiếc âu sứ trắng. Chi trút thêm chút rượu gạo trắng theo lời bà Nhàn dặn để màng gấc tiết ra sắc đỏ cam thắm nhất, rồi đặt vào chiếc chõ đất trên bếp lửa chuẩn bị hấp cách thủy.

Công đoạn hồi hộp nhất bắt đầu khi bà nội Nhàn bê chiếc vại sành da lươn đặt vào giữa gian bếp, bên cạnh là gàu nước vôi tôi trong vắt đã lắng cặn từ hôm trước.Bà quay sang nhìn Sanh, giọng ấm áp “Sanh này, việc ủ chàm cháu thạo tay vùng đồi, cháu giúp bà vò lá nhé.”

Sanh gật đầu quả quyết. Cậu trút toàn bộ những bó lá chàm bánh tẻ đẫm sương vào lòng vại, dùng hai bàn tay rắn rỏi vò mạnh từng nắm lá. Tiếng lá vỡ lạo xạo giòn giã quyện trong mùi ngai ngái đặc trưng của cỏ cây hoang dại. Khi lá chàm đã dập đều, bà Nhàn từ từ nghiêng gàu múc nước vôi trong rót ngập mặt lá xanh thẫm.

“Bây giờ phải khuấy đều tay cho bọt nổi lên thật mịn thì chất màu mới chịu nhả ra và kết tinh lại,” bà Nhàn căn dặn.

Sanh cầm thanh tre dẹt, hai tay giữ chặt, khuấy tròn từng vòng nhịp nhàng và kiên nhẫn. Khải Nguyên chăm chú dõi theo từng vòng xoay của bạn. Dưới sức khuấy đều đặn, mặt nước vôi trong dần sủi lên từng lớp bọt mịn li ti, chuyển dần từ xanh nhạt sang sắc lam biếc kỳ ảo như mặt hồ sâu giữa đại ngàn. Giọt mồ hôi rịn ra trên vầng trán Sanh, nhưng đôi mắt cậu không hề rời khỏi lòng vại sành, tràn đầy vẻ say mê thuần khiết.

Trong khi vại chàm được để yên cho lắng dịu, Khải Nguyên cùng bà nội bước tới bên chiếc kiềng sắt bếp củi. Ngọn lửa liu riu l**m láp đáy nồi gang, tỏa hơi ấm nồng đượm xua đi cái se lạnh của gió chiều vùng cao.

“c* Nguyên cầm đũa cả khuấy đều nhé, nhớ miết sát đáy nồi kẻo khê,” bà Nhàn dặn dò.

Khải Nguyên hai tay cầm chiếc đũa cả bằng gỗ bồ kết, cẩn thận quấy nồi bột nếp pha loãng. Nước hồ sôi lục bục, từ từ sánh lại dẻo quánh, trong veo như sáp ong. Lúc này, bà nội lấy hũ mật mía thơm lừng, dùng chiếc muôi gỗ múc từng thìa mật nâu óng ả rót vào lòng nồi. Dòng mật mía ngọt ngào tan dần trong làn hồ nếp trắng ngà, bốc lên mùi thơm ngào ngạt khắp gian bếp.

“Hồ nếp nấu với mật mía và chút nước vôi trong thế này sẽ thành chất keo dán tự nhiên,” bà Nhàn mỉm cười giải thích, ánh mắt ngập tràn hoài niệm. “Hạt màu thảo mộc trộn vào đây sẽ bám chặt vào từng thớ vữa vôi, nắng rát gió Lào hay mưa rừng dầm dề cũng chẳng sợ phai.”

Khải Nguyên ngắm nhìn gian bếp nhỏ nồng đượm khói lam chiều. Mùi khói củi tràm quyện cùng hương mật mía, vị nồng củ nâu và mùi lá chàm tạo nên bầu không khí ấm áp lạ kỳ. Cậu đưa mắt nhìn sang những người bạn của mình: bàn tay Mai Chi còn vương sắc đỏ của màng gấc chín; vạt áo Hoàng Bách nhuốm màu vàng ươm của nghệ già; còn đôi bàn tay săn chắc của Sanh đượm màu xanh thẫm của nhựa chàm rừng.

Bắt gặp ánh nhìn của Nguyên, Sanh khẽ quệt mu bàn tay lên trán, vô tình để lại vệt chàm xanh nhạt lem nhem rồi nhoẻn miệng cười. Nụ cười ấy bừng sáng trong bóng chiều bảng lảng, không còn chút gợn mặc cảm nào ngày trước. Khải Nguyên thấy lòng mình rộn rã niềm vui êm ả. Những giọt màu đầu tiên của núi rừng quê hương đã bắt đầu thành hình từ chính sự gắn kết, sẻ chia và lòng tin cậy thuần khiết giữa những người bạn nhỏ.

Chiều muộn buông xuống thung lũng Hướng Phùng. Gian bếp nhỏ của bà nội Nhàn yên ắng trở lại sau buổi chiều lao động miệt mài. Chiếc chõ gấc đỏ chín tới tỏa hương ngào ngạt, bát nước cốt nghệ vàng óng và liễn nhựa củ nâu đỏ thắm được cất gọn gàng vào chạn bát.

Chỉ còn chiếc vại sành ngâm lá chàm nước vôi đứng lặng lẽ nơi góc bếp tối, bắt đầu lắng xuống trong đêm thâu tĩnh mịch. Khải Nguyên đứng bên khung cửa sổ nhìn vào lòng vại sành phủ kín váng bọt mịn màng, lòng vừa hồi hộp vừa nôn nao mong đợi. Liệu sớm mai khi mặt trời thức giấc và gạn bỏ lớp nước váng bên trên, mẻ cao chàm đầu tay của Sanh và Nguyên có chiết ra được sắc lam biếc sâu thẳm của đại ngàn để thắp sáng bức tường vôi trường quê?