Chương 9: Khói Dầu Rái Cay Xè

Gió chướng ngoài bến thốc ngược vào mang theo những hạt mưa quất rát rạt, táp thẳng vào mặt Trần Thục Nương. Chị vội vã đưa mu bàn tay áo gạt nhanh mớ tóc ướt đẫm đang bết chặt vào trán, đoạn cúi rạp người, dùng thanh cời sắt th*c m*nh vào đáy lò than đá hoa cương. Lửa đỏ lập tức bùng lên ngùn ngụt, nuốt trọn những tảng than củi dẻ nổ lách tách, hắt ánh hồng rực rỡ lên gương mặt rám nắng đầm đìa mồ hôi của người đàn bà góa.

Khói trắng đục từ dãy lò nung vỏ hàu cuộn tròn cùng hơi khói đen kịt của bốn vạc dầu lớn kê sát bờ đá, tạo thành một màn sương đặc quánh, cay xè xộc thẳng vào mắt mũi. Mắt Thục Nương xót ran, nước mắt ứa ra giàn giụa, nhưng đôi tay thoăn thoắt của chị chưa từng ngơi nghỉ lấy nửa khắc.

Từ phía xưởng nan lợp tranh cách đó vài chục thước, tiếng gõ dùi gỗ đanh gọn của cha chồng chị — cụ Cát — vừa dứt, theo sau là tiếng hô hào rầm rập của đám trai tráng. Thục Nương ngước mắt nhìn qua màn khói cay, lòng thắt lại khi thấy bóng con trai mình. Thằng Ân đang cùng mấy người thợ bạn và hai người lính Thủy quân nâng bổng bộ khung thuyền nan thứ mười hai lên giàn gỗ. Bàn tay trái của con trai chị quấn vội mảnh vải thô đã thấm một vệt máu đỏ thẫm nơi cật tre cứa rách, nhưng gương mặt nó vẫn rắn rỏi, ngập tràn quyết tâm.

— Chị Thục ơi! Mẻ hàu thứ năm chín ngấu rồi, cời ra cối được chưa? — Tiếng thím Bảy khản đặc cất lên bên hố than rực lửa kéo Thục Nương trở về thực tại.

Thục Nương bước nhanh tới mép hố than, đưa mắt nhìn lớp vỏ hàu sữa bãi ngang xếp tầng tầng lớp lớp. Dưới sức nóng hầm hập suốt nửa đêm, những vỏ hàu sần sùi cạy từ chân gành đá hoa cương đã nứt toác, chuyển từ màu xám xịt sang màu trắng xốp như vôi chín, tỏa ra làn hơi nóng ran rát mặt.

— Cời ra ngay thím ơi! — Thục Nương cao giọng đáp, tiếng nói lanh lảnh át cả tiếng gió gào. — Đổ ngay vào cối đá lúc vỏ còn đang hầm lửa, giã thật mau tay cho tơi mịn, chớ để nguội kẻo bột bị chai!

Mấy người đàn bà xóm chài lập tức cầm những thanh kẹp sắt dài ngoằng thoăn thoắt gắp từng mảng vỏ hàu nung đỏ rực trút vào dãy cối đá kê dọc bờ hiên đình.

“Thậm thịch! Thậm thịch!”

Tiếng chày gỗ giã vỏ hàu nung vang lên dồn dập, đều đặn tựa tiếng trống trận giữa đêm giông. Từng nhát chày giã xuống, lớp vỏ nung giòn tan lập tức vỡ vụn, nghiền nát thành thứ bột trắng phau, mịn màng như bột gạo nếp. Những phụ nữ luống tuổi và mấy cụ già trong xóm đứng quanh cối đá, tay cầm sàng đan bằng cật nứa lắc liên hồi, lọc sạch từng mảnh vụn sạn sót lại. Bụi hàu bay mù mịt quyện vào làn mưa đêm, bám trắng xóa trên mi mắt và vai áo của những người mẹ, người chị xóm Thạch Bi.

Cách dãy cối đá chừng mươi bước, bốn chiếc vạc đồng đại bản kê trên kiềng sắt ba chân đang sôi sùng sục. Bên trong vạc, hàng chục vò dầu rái non — thứ báu vật chắt lọc từ những thân cây dầu cổ thụ nơi rừng sâu miền thượng du chuyển về bấy lâu nay — đang cuộn trào những bọt tăm li ti màu vàng cánh gián. Mùi nhựa rừng hăng nồng nặc, ngai ngái và cay nồng bốc lên ngùn ngụt, quấn chặt lấy mùi mặn mòi của biển cả tạo nên một thứ phong vị đặc trưng của nghề bách nghệ bãi ngang.

Thục Nương bước tới mép vạc, tay nắm chặt chiếc đòn khuấy bằng gỗ lim dài gần một trượng. Chị ghìm chân, dùng sức cả hai cánh tay đảo một vòng tròn rộng trong lòng vạc. Dầu rái non rất quánh dẻo, mỗi vòng khuấy nặng trịch tựa hồ đang chèo đò ngược dòng nước xiết. Chị phải ghìm ngọn lửa lò thật khéo léo, chỉ để than hoa cháy liu riu dưới đáy vạc. Lửa non thì dầu không nở, nhựa chẳng tiết hết chất dẻo; mà lửa già quá trớn thì dầu rái khét lẹt, mất đi tính đàn hồi nương sóng.

— Dâu à, đã tới lúc hòa vị chưa con?

Tiếng bước chân chầm chậm dừng lại phía sau lưng. Thục Nương ngoảnh lại, thấy cụ Cát đang chống gậy trúc đứng đó, vạt áo nâu bạc phếch bay phần phật trong gió. Đôi mắt lão thợ cả chín mươi hai tuổi đục mờ vì năm tháng nhưng lúc này ánh lên vẻ trang nghiêm, chăm chú nhìn vào mặt vạc dầu rái đang sủi tăm. Phía sau cụ, Đề Đốc Đoàn Chấn Lạc với dải vải trắng quấn quanh trán lấm tấm vệt máu khô, áo thô rách vai, cũng đang ngơ ngác nhìn từng vạc dầu bốc khói nghi ngút.

Thục Nương lau giọt mồ hôi bên thái dương, cung kính thưa — Dạ thưa cha, mẻ dầu rái non đã sôi đủ ba tuần hương, bọt tăm chuyển sang màu hổ phách trong veo rồi. Bột vỏ hàu nung cũng giã xong bốn thúng lớn, mịn như bột tấm. Con chuẩn bị cho vào cối trộn!

Cụ Cát khẽ gật đầu, ngón tay run run lần theo đầu gậy — Tốt lắm. Nhớ lấy khẩu quyết của tổ tông: một phần dầu rái nở ba phần vỏ hàu, thêm nửa phần bột phân trâu nỏ mục để làm sợi tơ néo cốt. Trộn lúc dầu còn hôi hổi trên kiềng, đảo cho đến khi nhấc đòn khuấy lên kéo thành sợi dẻo như mạch nha mới được trét. Sai một phân lượng là thuyền nan ra sóng lớn ngấm nước liền!— Dạ, con ghi lòng tạc dạ từng lời cha dặn! — Thục Nương dứt khoát đáp.

Chị quay sang hô lớn với nhóm phụ nữ đang túc trực quanh cối trộn bằng gỗ mít — Các thím đổ bột vỏ hàu vào cối! Chị Ba rây bột xơ hoai mục đều tay, chớ để vón cục!

Mọi người thoăn thoắt vào việc. Từng gáo bột vỏ hàu trắng tinh khôi được trút xuống lòng cối lớn, hòa cùng bột xơ mục đã phơi nỏ qua nắng hè. Thục Nương đích thân cầm chiếc gáo đồng cán dài, múc từng gáo dầu rái đang sôi ùng ục trong vạc rưới đều lên trên.

“Xèo! Xèo!”

Âm thanh rít lên chói tai khi dầu nóng chạm vào bột nguội, làn khói nồng nặc bốc lên ngùn ngụt làm cả góc sân đình mù mịt. Thục Nương cùng hai thợ chài khỏe khoắn cầm mái chèo ngắn cắm sâu vào đáy cối, dồn toàn lực nghiền đảo liên hồi. Bột trắng, xơ mục và nhựa dầu quện chặt lấy nhau, đổi màu thoăn thoắt từ vàng cánh gián sang nâu thẫm, rồi sẫm lại đen bóng như da trâu nước. Khối hỗn hợp trét chai sánh đặc, dẻo quánh, tỏa ra mùi nồng ngai ngái quen thuộc của làng nghề bãi ngang.

Khi Thục Nương rút mái dầm lên, khối hồ bám chặt lấy phiến gỗ rồi rỉ xuống từng vệt dài dẻo quánh, không hề đứt đoạn.

— Được rồi! Đưa hồ ra sân cạp thuyền mau lên bà con ơi! — Thục Nương thở hắt ra một hơi dài, cất tiếng giục giã.

Những chiếc thùng gỗ mít nhỏ lập tức múc đầy hỗn hợp dầu rái nóng hổi, được các cô gái xóm chài gánh thoăn thoắt chạy ra khoảng sân đất nện trước xưởng. Tại đó, mười hai chiếc thuyền nan hình lá sen đã được kê ngay ngắn trên những con kê bằng gỗ dạt.

Hoài Ân cùng các thợ bạn và cả những người lính Thủy quân triều đình đã đứng sẵn hai bên mép thuyền, tay cầm những bó chổi rơm bện chặt bằng rơm nếp và sống lá cọ.

— Ân, con dẫn đầu mũi thuyền số một! Quét lớp thứ nhất phải miết thật sâu cho hồ lách tận đáy kẽ nan mắt cáo nghe con! — Thục Nương bước vội đến bên con trai, giục khẽ.

— U yên tâm, con thấu cách làm rồi! — Hoài Ân ngẩng lên mỉm cười, đôi mắt sáng quắc. Chàng nhúng ngập chiếc chổi đót vào chậu hồ nâu thẫm còn bốc khói nghi ngút, rồi thoăn thoắt quét một đường dài dọc theo lườn thuyền.

Hỗn hợp dầu rái non nóng hổi lập tức ngấm sâu vào từng thớ nan tre lồ ô vừa đan xong, lấp đầy mọi kẽ hở li ti giữa ba tầng nan khóa cốt. Đám trai tráng và thợ bạn đua nhau vung chổi, nhịp nhàng như những nét cọ điêu luyện. Lớp thứ nhất vừa miết sâu vào cả mặt trong lẫn mặt ngoài để hút chặt vào cật tre, họ liền quét tiếp lớp thứ hai dày dặn để trám kín các khe nan, rồi phủ lớp thứ ba thật phẳng phiu, láng bóng như gương.

Đề Đốc Đoàn Chấn Lạc đứng tựa cột hiên, tròn mắt kinh ngạc nhìn những chiếc thuyền nan thô ráp ban nãy thoắt cái đã khoác lên mình lớp áo dầu rái nâu thẫm, đen bóng mượt mà. Lớp chai quánh dẻo phủ kín từ cạp thuyền xuống tận đáy lườn, biến những chiếc thuyền nan mỏng manh thành những chiếc lá sen khổng lồ, trơn tuột và không thể thấm một giọt nước mặn.

Cơn mưa gió ngoài trời vẫn không ngừng trút xuống, nhưng từng giọt mưa khi chạm vào thân thuyền nan vừa trét chai đều lập tức trượt dài, lăn tròn thành từng giọt nước lăn tăn rồi rơi tuột xuống nền đất cát.

Lớp dầu rái vừa se mặt óng ánh dẻo quánh dưới mưa rơi, bỗng ngoài cửa sông gió giật từng cơn rách trời báo hiệu mắt bão sắp quét qua vùng bờ.