Chương 7: Manh Mối Nơi Then Sắt

Bóng lưng Diệp Thừa Tông khuất dần sau khúc ngoặt dẫn sang dãy nhà ngang, để lại trên mặt đất ẩm những vết chân bên sâu bên nông khập khiễng. Vệt chàm xanh sẫm nơi mép ủng gấm thêu chỉ bạc dẫu lướt qua chớp nhoáng nhưng đã găm chặt vào đáy mắt Lão thái quân Diệp Thục Đoan, buốt nhói tựa một mũi kim châm.

Bà khẽ thở ra một hơi dài, ngón tay khô gầy siết chặt lấy thân gậy trúc mun. Những lọn gió sớm từ dòng sông Lạc thổi thốc vào hậu viện, lay động tấm áo cánh màu nâu sồng bạc phếch.

“Bà nội...” Thanh Nhàn khẽ gọi, giọng đượm vẻ hoang mang: “Mọi người đã ra về hết rồi ạ. Cha cháu vẫn ngồi thừ bên chum số bảy, sắc mặt xám ngắt như tro tàn.”

Cụ Đoan quay đầu lại nhìn người con thứ. Diệp Khắc Khiêm vẫn ngồi sụp dưới chân hàng chum sành, hai bàn tay thô ráp dính đầy nước chàm bấu chặt lấy gối, bờ vai rung lên từng cơn nghẹn ngào. Đứa con trai thật thà một đời gắn bó với mớ tro rơm, gốc chàm, nay bỗng dưng mang tội làm hỏng mẻ men cống phẩm của cả dòng tộc, nỗi oan ức này nặng tựa nghìn cân.

“Để cho nó yên tĩnh một lát.” Cụ Đoan dịu giọng, ánh mắt ngập tràn vẻ xót xa nhưng nét mặt vẫn giữ trọn sự trầm tĩnh của người cầm lái con thuyền gia tộc: “Nhàn, mang chiếc gáo dừa lại đây, đi theo bà.”

Thanh Nhàn dạ ran một tiếng, nhanh nhẹn nhặt chiếc gáo dừa đặt lại mép giếng, rồi rảo bước theo sau gót chân của bà nội. Hai bà cháu lần bước dọc theo con đường lát gạch nghiêng dẫn ra bờ rãnh thoát nước ngầm chạy men phía sau ba mươi sáu chiếc chum sành chôn nửa mình dưới đất. Đêm mưa giông vừa qua khiến rãnh nước đầy ắp lá mục và bùn non, cỏ dại hai bên bờ rãnh ngả nghiêng dập nát.

Cụ Đoan chống đầu gậy trúc xuống từng phiến đá xanh, đôi mắt sáng chăm chú dò xét từng tấc đất. Dưới lớp rơm mục che chắn, những dấu chân trượt ngã còn hằn rõ nét trên bờ đất sét trơn nhẫy. Vệt chân trượt dài chếch thẳng về phía bờ rãnh đá, nơi miệng cống ngầm dẫn nước thải ra khúc sông ngoài bến.

“Bà nội xem này,” Thanh Nhàn cúi thấp người, ngón tay thon nhỏ chỉ vào bờ cỏ dập ngả rạp: “Người này từ phía sau dãy chum chạy vụt ra đây thì trượt chân ngã dúi dụi. Cỏ may rách toạc cả rễ, bùn đất bị gót giày cày sâu một rãnh dài.”

“Không phải giày vải thô của thợ bạn.” Cụ Đoan cúi xuống, giọng trầm hẳn: “Đế giày này viền gờ trơn, lại có nẹp kim tuyến chỉ bạc, chỉ có ủng gấm của nhà quyền quý hoặc phường buôn lớn mới đóng loại đế này. Thợ nhuộm chân lấm tay bùn chẳng ai dại gì xỏ ủng gấm ra đứng bên bờ nước chàm trơn trượt.”

Hai người men theo dấu trượt đến sát bờ rãnh ngầm ngay sau lưng chum số bảy. Chiếc chum sành lớn nhất, nơi từng chứa đựng mầm men mẹ sung mãn nhất của Ngũ Nhã, giờ đây đang bốc lên mùi chua khét ngột ngạt. Ngay sát mép đá cạnh đáy chum là chiếc then sắt cài nắp rãnh thoát nước đúc bằng gang đặc, đầu then nhọn hoắt nhô cao khỏi mặt đất chừng nửa gang tay để thợ nhuộm dễ dùng móc kéo mỗi khi tháo nước thau rửa.

Ánh mắt Thanh Nhàn chợt khựng lại. Nơi chóp nhọn hoen gỉ của chiếc then sắt, một vật gì đó mềm rũ đang dính chặt, lay lắt theo từng cơn gió sớm.

“Bà ơi! Có vật lạ mắc trên then sắt!”

Thanh Nhàn reo khẽ, nhanh thoăn thoắt ngồi thụp xuống bờ rãnh. Bàn tay nhỏ nhắn của cô bé cẩn thận gỡ mẩu vật thể ấy ra khỏi đầu nhọn kim loại. Đó là một mẩu vải the rách mép, dài độ chừng ba đốt ngón tay, một đầu bị then sắt xé toạc thành những sợi tơ tua rua, mép còn lại dính một vệt nước chàm khô cứng.

Thanh Nhàn đưa mẩu vải lên ngang tầm mắt, khẽ kêu lên một tiếng kinh ngạc “Đây là... lụa the hoa màu mận chín! Dệt nổi vân hoa cúc chìm bằng sợi tơ tằm ngoại trấn!”

Cụ Đoan đón lấy mảnh vải từ tay cháu gái. Bàn tay già nua nhuốm những vệt chàm xanh nhạt khẽ vân vê từng thớ vải. Cả đời cụ Đoan gắn liền với tơ lụa, chỉ cần dùng đầu ngón tay lướt qua cũng đủ biết sợi tơ kéo từ kén tằm vùng nào, dệt bằng khung cửi mấy thoi. Mảnh vải này trơn láng, mặt gấm dệt hoa văn hình mây cuộn đan cài đóa cúc đại đóa, sắc nhuộm mận chín thắm đượm mà kín đáo.

Đây là thứ gấm the đắt đỏ mà phường nhuộm Ngũ Nhã chưa từng xuất xưởng một thước nào. Thứ gấm này do cánh thương buôn phương Nam đưa về bến sông Lạc, mỗi xấp đáng giá mười mấy quan tiền. Trong cả cơ ngơi Diệp gia, người duy nhất có thói quen chưng diện, mặc áo the màu mận chín viền cổ gấm đắt tiền để đi giao thiệp với phường buôn ngoài phố... chỉ có một người.

Lồng ngực Lão thái quân nghẹn lại, một nỗi đau xót vô hình trĩu nặng nơi đáy lòng. Vết rách nơi gấu áo the mận chín của Thừa Tông ban sáng, vệt chàm sẫm trên mép ủng gấm, vết trẹo chân khập khiễng, và mẩu vải rách găm trên then sắt này... Từng manh mối chắp nối lại với nhau rõ mồn một như ban ngày, chẳng cần đến quan nha tra xét cũng đủ phơi bày chân tướng tàn nhẫn.Đứa con trai trưởng bà mang nặng đẻ đau, người mang trọng trách gánh vác hương hỏa và gia phong dòng họ, lại nhẫn tâm nửa đêm đem vôi sống đổ vào nồi cơm của em ruột, hủy hoại mồ hôi nước mắt của cả gia tộc chỉ để thỏa mãn dã tâm đoạt quyền.

Thanh Nhàn ngước nhìn nét mặt đanh lại của bà nội, giọng cô bé bỗng run run “Bà nội... Sáng sớm nay lúc trời còn nhá nhem tối, cháu gánh nước lá qua kho củi sau nhà đông để lấy thêm thanh củi gộc, cháu đã thấy... thấy bác cả đi từ mé sân sau vào. Lúc ấy bác ấy đi đứng khập khiễng lắm, một tay chống vào vách tường, tay kia vội vã nhét đôi ủng gấm thêu chỉ bạc vào kẹt sau mấy bó rạ mục. Cháu tưởng bác cả dậy sớm kiểm tra kho củi nên không dám hỏi... Giờ nghĩ lại, đôi ủng ấy chính là đôi dính vệt chàm xanh ban nãy!”

Thanh Nhàn cắn chặt môi, hai hàng nước mắt uất ức ứa ra lăn dài trên đôi má ửng hồng “Bác cả... sao bác ấy có thể tàn nhẫn đến thế? Bể chàm số bảy là tâm huyết bao tháng ngày của cha cháu, là hy vọng của cả nhà mình dâng lên quan Trấn thủ. Bác ấy muốn dồn cha con cháu vào bước đường cùng sao bà?”

“Nhàn!”

Tiếng gọi của cụ Đoan trầm xuống, dứt khoát ngăn dòng xúc động của đứa cháu gái. Cụ Đoan nắm lấy bàn tay đang run rẩy của Thanh Nhàn, bàn tay thô ráp của người bà truyền sang hơi ấm vững chãi.

“Lau nước mắt đi con,” cụ Đoan ôn tồn bảo: “Trời chưa sập, nóc nhà Diệp gia này chưa gãy. Tiếng khóc lúc này chỉ làm rối thêm lòng người, chẳng giải quyết được gì cả.”

Thanh Nhàn vội đưa vạt áo lau khô giọt nước mắt, cố nén tiếng nấc nghẹn ngào, nhìn thẳng vào mắt bà nội “Dạ, cháu nghe lời bà. Bây giờ... mình có đem mảnh vải này ra đối chất trước mặt các thợ cả và bác cả không ạ?”

“Không được,” cụ Đoan lắc đầu, ánh mắt nghiêm nghị nhìn ra khoảng sân phơi rộng thênh thang, nơi những dải lụa chàm của thợ bạn đang khẽ bay trong gió: “Chuyện trong nhà chưa tỏ, ngoài ngõ chớ vội tường. Mảnh vải này nếu mang ra bêu riếu giữa xưởng nhuộm lúc này, danh dự của bác cả con tiêu tan, họ Diệp ta cũng thành trò cười cho thiên hạ. Phường vải Vạn Lợi ngoài phố đang rình rập ngoài cổng, chỉ đợi Diệp gia huynh đệ tương tàn để nhảy vào xâu xé. Giữ kín như bưng mẩu vải rách này cho bà, tuyệt đối không được hé răng nửa lời với cha con hay bất cứ ai trong xưởng.”

Cụ Đoan rút trong tay áo ra một chiếc túi gấm nhỏ thêu chỉ đỏ sẫm, cẩn thận đặt mẩu vải the màu mận chín vào bên trong, rồi trao tận tay Thanh Nhàn “Cất kỹ vào thắt lưng của con. Nước chàm tuy thẫm nhưng lòng người còn sâu hơn nước. Ta phải cho kẻ lầm đường một lối quay đầu, nhưng cũng phải để cho nó thấy rõ cái giá của sự phản bội nếp nhà.”

Thanh Nhàn run rẩy đón lấy chiếc túi gấm, cẩn thận nhét sâu vào dải yếm lụa bên trong vạt áo cánh màu nâu, khẽ gật đầu “Cháu xin ghi lòng tạc dạ lời bà dạy.”

Gió thu lại thổi qua rặng tre đầu ngõ, mang theo tiếng chuông chùa xa xăm điểm từng nhịp thong thả. Lão thái quân Diệp Thục Đoan ngước nhìn về phía mái ngói rêu phong của gian từ đường nằm uy nghiêm ở chính giữa cơ ngơi họ Diệp. Khói hương bao đời của tổ tiên vẫn luôn dõi theo từng bước đi của con cháu, người làm điều ngay không sợ bóng nghiêng, kẻ gieo điều ác ắt phải đối diện với lương tâm trước bài vị tiền nhân.

Bà quay sang Thanh Nhàn, giọng nói chậm rãi nhưng đanh thép vang lên giữa không gian tĩnh lặng của buổi sớm mai “Nhàn, lát nữa vào bếp, con bảo mẹ con nấu một nồi nước lá bưởi thơm. Sau đó, một mình con sang quét dọn sạch sẽ gian nhà thờ tổ, lau lại bàn thờ và chuẩn bị đèn dầu, trầm hương cho tươm tất. Tối nay sau bữa cơm, già này sẽ đích thân gọi bác cả của con sang đó làm lễ vấn an gia tiên.”