Chương 6: Hạ Chiếu Lập Kỳ Thi

Tiếng gõ kinh đường mộc của quan Khâm sai dứt khoát như chặt đứt mọi ngạo khí nơi công đường. Trước án tiền nghiêm nghị, Trần Bá Hộ vội vàng sụp lạy, trán chạm sát nền gạch hoa lấm tấm bụi. Pierre Dubois nghiến chặt quai hàm, bàn tay siết chuôi gậy batoong gắn đầu bịt bạc mới đến trắng bệch nhưng cũng chỉ đành cúi đầu lĩnh mệnh.

Minh Viễn khẽ thở hắt ra một hơi dài, lồng ngực phập phồng sau những khắc căng thẳng tột cùng. Chàng bước sát bên ông nội, đưa tay đỡ lấy cánh tay gầy guộc nhưng rắn rỏi của cụ Luân giữa vòng vây bách tính đang ùa ra sân nha môn trong tiếng bàn tán xôn xao.

Ngay buổi trưa hôm ấy, chiếu lệnh son đỏ của quan Khâm sai Lê Khắc Thuần đã được sai nha đem niêm yết khắp các ngã tư phố chợ, từ bến đá hoa cương đến cổng đình Phố Hiến. Dân chúng bu đông nghẹt quanh tấm bảng gỗ thị sát. Từng điều khoản rành mạch được viên đề lại cất giọng đọc lớn giữa thanh thiên bạch nhật: Đại hội Sát hạch Xay lúa Tiến triều sẽ diễn ra sau đúng bảy ngày tại quảng trường thương cảng bến sông. Cuộc thi gồm trọn ba vòng khảo thí: vòng đầu đọ tốc độ bóc vỏ và độ sạch trấu; vòng hai thử sức bền bỉ vận hành liên tục từ sáng đến trưa; vòng ba là sát hạch tối thượng, kiểm định phẩm chất hạt gạo giữ phôi để nấu cơm dâng tiến triều đình.

Mức tiền cược được ấn định lên tới năm trăm quan tiền kẽm ròng. Bên thắng cuộc chẳng những được tẩy sạch món nợ hay giữ lại bãi bồi, mà còn nắm trọn bản khế ước độc quyền cung ứng toàn bộ kho quân lương trấn Sơn Nam cho triều đình Đại Việt.

Trở về xưởng cối ven bãi bồi thôn Diên Cối, không khí trong xóm thợ lại chùng xuống nặng nề. Minh Viễn ngồi xổm bên mép chõng tre, ánh mắt đăm chiêu nhìn chiếc cối tre nện đất đặt ở gian giữa xưởng. Đó từng là chiếc cối tốt nhất của phường thợ, nhưng qua bao mùa xay giã cho cả vùng châu thổ, hàm răng gỗ nghiến đã mòn vẹt quá nửa, vành cạp tre cũng sờn xơ theo năm tháng.

“Bảy ngày…” Minh Viễn siết chặt hai nắm tay, giọng đầy bồn chồn nói với ông nội: “Thưa ông, thời gian chuẩn bị chỉ vỏn vẹn bảy ngày. Đóng một vành cối thi đấu bình thường đã mất gần nửa tháng từ khâu chọn tre, luyện đất đến đẽo dăm. Huống hồ chiếc cối cũ này dăm nghiến đã mòn, đem ra đọ cùng máy sắt chạy guồng nước của tay ngoại bang thì làm sao chịu nổi sức bền vòng hai?”

Cụ Luân thong thả nhấp một ngụm nước vối đặc, khóe mắt nheo lại hiền từ nhưng đáy mắt ánh lên vẻ trầm tĩnh lạ lùng “Gỗ mòn thì thay gỗ, tre sờn thì đan cạp mới. Tâm con động thì nhìn đâu cũng thấy thế cùng lực kiệt. Người thợ cối khi vào việc, trước hết phải nén cái tâm mình cho đầm chắc như khối đất gan gà, khi ấy đôi tay mới biết hướng nào mà vót tre, đẽo dăm.”

Đang lúc Minh Viễn còn trăn trở, tiếng cổng tre xào xạc ngoài ngõ vang lên. Đặng Thị Mai Nương thoăn thoắt gánh đôi bồ tiến vào sân, vạt áo tứ thân bạc màu gió bụi bến sông còn vương vài sợi rơm vàng óng.

“Cụ nội! Viễn huynh!” Nàng đặt gánh xuống hiên, nhanh nhẹn mở nắp bồ, để lộ những đấu gạo nếp thơm lừng cùng một liễn mỡ cá ngừ khô và túi mật mía sậm màu. Đôi mắt lá dong của nàng sáng ngời, vừa đưa tay quệt giọt mồ hôi bên thái dương vừa nói: “Con mang chút lương thực và mật mía từ vựa của cha con sang tiếp sức cho xưởng. Mấy hôm nay phường thợ phải dốc lòng làm việc, không thể để mọi người thiếu ăn được.”

Minh Viễn vội rót bát nước đưa cho nàng, giọng áy náy: “Mai Nương, việc làng cối chúng tôi đang nước sôi lửa bỏng, cô mang đồ sang thế này, liệu lão Trần trùm có gây khó dễ cho vựa thóc nhà họ Đặng không?”

Mai Nương khẽ mỉm cười, ánh mắt kiên định đáp:“Huynh đừng lo. Trần Bá Hộ cậy quyền ép giá, nhưng cha tôi cùng các chủ vựa thóc chân chính quanh vùng Phố Hiến này xưa nay chỉ trọng người giữ đạo nghĩa. Hạt thóc gom góp từ mồ hôi nông phu đổ trên đồng bãi, ai nỡ đem ném vào cỗ máy sắt bạo tàn để bị nghiền nát phôi mầm, ám mùi dầu khét lẹt? Cha tôi bảo, các chủ vựa thóc đều một lòng đứng về phía cụ Chử và phường cối Diên Cối. Mọi người chỉ đợi xem vành cối đất nén bẻ gãy thói ngông cuồng của phường gian thương mà thôi!”

Nghe những lời chân tình ấy, Minh Viễn thấy ngực mình ấm sực, bao nỗi hoang mang dồn nén từ sáng bỗng tan biến như mây khói bãi bồi. Cụ Luân gật đầu, chòm râu bạc khẽ lay động trong ngọn gió nam “Được lòng bách tính che chở, đạo nghề của ta ắt có chốn dung thân. Mai Nương, con về nhắn với cha, Diên Cối này dẫu có nát cật tre cũng quyết không phụ lòng người cày cấy xứ Sơn Nam.”

Mai Nương dặn dò thêm vài câu rồi vội vã quay về bến đò để tránh tai mắt dòm ngó của dinh cơ họ Trần.

Hoàng hôn dần buông, nhường chỗ cho bóng đêm mịt mùng phủ kín bãi bồi sông Hồng. Trăng thượng tuần treo lơ lửng trên rặng tre đực, dát ánh bạc bàng bạc xuống mặt đất phù sa màu mỡ. Đợi xóm thợ đã chìm vào giấc ngủ yên ắng, cụ Luân mới đứng dậy, với tay lấy chiếc sào tre dài đặt ở góc chái nhà rồi khẽ gọi “Viễn, mang theo hai chiếc chão gai và đôi giỏ tre. Đi theo ông.”

Minh Viễn khẽ giật mình, vội vàng nai nịt gọn gàng, vác đồ bước theo bóng lưng vững chãi của ông nội. Hai bóng người lặng lẽ xuyên qua luỹ tre xanh ngắt, tiến về phía vụng nước sâu nằm khuất sau đầm sen hoang phía cuối làng Diên Cối. Nơi này đầm nước quanh năm phẳng lặng, cỏ lác mọc lút đầu người, người trong thôn chỉ biết đó là chốn đầm lầy ao chuôm nước lạnh, ít ai dám bén mảng tới vào ban đêm.

Đến mép nước, ngọn gió đêm lùa qua mặt đầm mang theo hơi lạnh buốt da cùng mùi bùn ngấu nồng nặc. Cụ Luân dừng bước, cắm mạnh chiếc sào tre ngập sâu xuống đáy bùn, rồi quay lại nhìn Minh Viễn, giọng trầm hùng vang lên giữa thinh không “Nhiều năm qua, con chỉ thấy ông dùng dăm cối bình thường đẽo từ gỗ nghiến rừng thượng du. Nhưng để đương đầu với cỗ máy trục sắt ngoại bang trong ba vòng khảo thí tiến triều, cối đất của ta cần một bộ xương cốt vững như bàn thạch, đanh sắc như ngọc thạch mà không bao giờ sinh ma sát nhiệt.”

Minh Viễn trố mắt nhìn mặt nước tối sẫm dưới chân sào tre, tim đập thình thịch: “Thưa ông, chẳng lẽ…”

“Phải.” Cụ Luân đưa tay chỉ xuống lòng đầm sâu hun hút: “Dưới lớp bùn đáy ao này là tâm huyết cả một đời của cụ cố con truyền lại cho ông. Đêm nay, hai ông cháu ta sẽ vớt lên linh hồn của làng cối Diên Cối.”

Gió đêm thổi rạt rào qua bãi sậy. Mặt đầm sủi tăm lạnh lẽo, che giấu bí mật ba mươi năm mà gia tộc họ Chử gìn giữ qua bao đời dâu bể.