Chương 5: Lời Khiêu Chiến Trước Công Đường

Cụ Chử Đình Luân khẽ nâng bàn tay gầy guộc vỗ nhẹ lên vai Minh Viễn, ánh mắt cụ nhìn theo bóng toán sai nha áo nẹp đỏ khuất dần sau rặng tre đầu ngõ. Gió đêm từ mặt sông Hồng thổi thốc vào thềm hiên, làm mép tờ trát lệnh đỏ chót dán trên cánh cửa gỗ xưởng cối rung lên phần phật.

“Viễn, gỡ trát xuống, khép liếp cửa lại.” Giọng cụ Luân bình thản như giọt sương đọng trên lá chuối tiêu. “Đêm đã về khuya, hai đứa nghỉ ngơi cho tĩnh tâm. Ngày mai lên công đường, chúng ta đàng hoàng bước đi bằng đôi chân của người thợ cối.”

Minh Viễn nuốt khan, cẩn thận gỡ tờ giấy sắc điều cất vào tráp gỗ, lòng dạ tuy còn sôi sục nhưng nhìn phong thái ung dung của ông nội, chàng cũng dần lấy lại vẻ trầm tĩnh.

Sáng hôm sau, khi sương mù bảng lảng trên bến sông Hiến vừa tan, nha môn huyện xứ Sơn Nam đã chật ních người xem. Bách tính khắp các phường buôn, dân cày từ các bãi bồi ven sông cùng cánh thợ thủ công lũ lượt kéo về, đứng ken đặc ngoài cổng tam quan. Ai nấy đều nín thở dõi mắt vào công đường uy nghiêm rợp bóng lọng xanh quạt vả.

Ngồi trên ghế thượng tọa giữa công đường không phải vị tri huyện sở tại, mà chính là quan Khâm sai Lê Khắc Thuần. Ông khoác phẩm phục đại thần tam phẩm màu cánh gián thêu chim công, râu ba chòm điểm bạc buông dài, ánh mắt sắc như lưỡi kiếm nhìn xuống phía dưới. Bên tả công đường, Trần Bá Hộ diện áo gấm tía thêu kim tuyến, phe phẩy quạt lông che miệng, đứng cạnh Pierre Dubois vận âu phục dạ đen cài khuy đồng sáng quắc, tay chống thanh batoong gãy ngọn hôm trước nay đã được gắn chốt bạc mới toanh.

Bên hữu, cụ Luân mặc bộ đồ vải nâu sồng giản dị, vóc dáng quắc thước đứng thẳng, hai bàn tay đan nhẹ trước bụng. Minh Viễn và Mai Nương đứng hầu phía sau cụ nửa bước.

Trần Bá Hộ bước lên nửa bước, chắp tay cúi rạp, cất giọng the thé tráo trở “Bẩm quan lớn! Bản hộ cùng thương đoàn Tây Vực của ngài Dubois mang cỗ máy trục sắt bánh răng tới Phố Hiến là muốn canh tân mối lợi nông tang, giúp bách tính xay thóc nhanh gấp mười lần, kịp nộp đủ hạn mức kho quân lương triều đình. Thế nhưng phường cối Diên Cối của lão Chử Đình Luân này cậy nếp cũ hủ bại, kích động dân phu bãi bồi tẩy chay máy mới, lại còn chây ỳ món nợ năm trăm quan tiền mua vật liệu bãi tre! Hành vi ấy rõ ràng là cản trở việc thông thương, phá hoại sự hưng thịnh của bến cảng Sơn Nam. Kính xin Khâm sai đại nhân nghiêm trị để giữ nghiêm phép nước!”

Pierre Dubois chống gậy bước lên, ánh mắt xanh biếc trừng trừng nhìn cụ Luân, giọng lơ lớ trịch thượng “Bản tôn xin khẳng định, kỹ nghệ đồ đất nện tre đan của lão già này đã đến lúc vào đống rác! Cỗ máy Cự Lôi Xa của ta dùng bánh răng kim loại, guồng nước kéo một canh giờ bằng thợ thủ công làm cả tuần trăng. Giữ lại thứ cối đất thô lậu ấy chỉ làm chậm trễ tiến trình giao thương của Đại Việt!”

Tiếng xì xào phẫn nộ nổi lên từ đám đông nông dân và thợ cối ngoài sân.

Quan Khâm sai Lê Khắc Thuần không vội phán xét, ngón tay ông gõ nhẹ lên mặt bàn án thư, ánh mắt dừng lại trên gương mặt quắc thước của bậc đại tông sư làng cối “Chử lão trượng, đối phương cáo giác phường cối của lão cản trở kỹ nghệ tiến bộ, làm tổn hại việc cung ứng quân lương. Lão trượng có điều gì giãi bày trước công đường?”

Cụ Luân bước lên một bước, vòng tay vái chào vị Khâm sai đại thần rồi quay sang nhìn thẳng vào mắt Trần Bá Hộ và Pierre Dubois. Ánh mắt cụ sáng rực, giọng nói trầm hùng, ngân vang khắp gian công đường “Bẩm Khâm sai đại nhân! Lão phu một đời đẽo gỗ nện đất, chưa từng dám cản trở điều gì có lợi cho xã tắc và bách tính. Nhưng mượn danh cỗ máy trục sắt để bóp nghẹt kế sinh nhai của hàng vạn nông phu, ép giá thu mua lúa non xuống còn một nửa, thì đó không phải là thông thương, mà là tước đoạt mồ hôi nước mắt của người cày cấy!”Cụ Luân dừng lại một nhịp, ánh mắt uy nghiêm quét qua cỗ máy Cự Lôi Xa đang đặt trên xe ngựa ngoài sân nha môn “Lão phu hỏi khách phương xa, cỗ máy bằng trục sắt của các người ép vỡ vỏ trấu rất nhanh, nhưng vì sao hạt gạo ra khỏi máng lại nóng ran, phôi mầm gãy nát, lại còn ám váng dầu máy khét lẹt? Đạo nông tang coi hạt lúa là ngọc thực của đất trời. Gạo gãy phôi đem trữ vào kho quân lương duyên hải, chỉ qua một mùa nồm ẩm là mốc meo thối rữa, binh lính biên cương lấy gì ăn để giữ cõi bờ? Vành cối đất nén và dăm nghiến ngâm bùn của tổ tiên ta tuy quay bằng sức người chậm rãi, nhưng đất nén tiêu biến nhiệt lượng, dăm gỗ gẩy nhẹ vỏ trấu giữ trọn vẹn mầm sống bên trong, hạt gạo để hai năm vẫn dẻo thơm nguyên vị. Đó là trí tuệ nghìn năm thuận theo lẽ trời, cớ sao dám bảo là thô lậu?”

Lời phân tích thấu tình đạt lý của cụ Luân như sấm rền giữa trời quang. Đám đông ngoài cổng vỗ tay rầm rộ, tiếng reo hò đồng tình vang dội cả một góc phố Hiến.

Sắc mặt Pierre Dubois tối sầm lại. Hắn giộng mạnh đầu gậy batoong xuống nền gạch hoa, mắt lóe lên tia nhìn hung hãn “Miệng lưỡi của lão già thợ mộc chỉ biết nói suông! Bản tôn không cần nghe đạo lý suông của đám thợ đất thô sơ. Ngay trước mặt quan Khâm sai và dân chúng Phố Hiến, ta đưa ra lời khiêu chiến: Hãy mang chiếc cối tre đất nén tốt nhất của Diên Cối ra đọ tài cùng Cự Lôi Xa của ta! Nếu cỗ máy sắt của ta thua, thương đoàn Tây Vực sẽ lập tức tháo dỡ máy móc, vĩnh viễn rút khỏi thương cảng Phố Hiến này!”

Pierre Dubois quay ngoắt sang nhìn cụ Luân, cười khẩy đầy ác độc “Còn nếu các người thua, phường cối Diên Cối phải đập bỏ mọi vành cối đất, nộp toàn bộ bãi tre ngâm để cấn trừ món nợ năm trăm quan tiền, và vĩnh viễn không một ai được hành nghề đóng cối tại xứ Sơn Nam nữa! Lão già, lão có dám nhận lời khiêu chiến này không?”

Không khí trong công đường bỗng chốc đông cứng lại. Mọi ánh mắt lo âu đều đổ dồn về phía cụ Chử Đình Luân. Lời thách đấu ấy chẳng khác nào đánh cược cả sinh mệnh của một làng nghề trăm năm tuổi. Minh Viễn siết chặt nắm tay, toan bước lên can ngăn ông nội nhưng đã bị bàn tay rắn rỏi của cụ đưa ra chặn lại.

Cụ Luân ngẩng cao đầu, chòm râu bạc khẽ lay động, thần thái hào sảng tựa cây tùng bách trước bão dông “Được! Lão nhận lời khiêu chiến của khách phương xa! Làng Diên Cối chúng ta lấy cật tre bánh tẻ và đất gan gà bãi bồi nghênh chiến với cỗ máy sắt của các người! Nhưng trận đọ sức này không thể giấu giếm nơi xưởng kín, mà phải được tổ chức sát hạch công khai trước toàn thể nhân dân, để bách tính và quan triều đình cùng trông rõ ngọc thực xứ này xứng đáng được nâng niu bằng thứ gì!”

“Chử lão trượng nói rất hợp ý bản quan!”

Tiếng quát uy lực của Khâm sai Lê Khắc Thuần vang lên dứt khoát. Ông đứng bật dậy khỏi ghế thượng tọa, tay cầm thanh kinh đường mộc gõ mạnh xuống mặt bàn gỗ lim.

“Chát!”

Tiếng kinh đường mộc vang đanh khiến cả gian công đường nín bặt. Quan Khâm sai nghiêm giọng hạ chiếu “Lương thảo là gốc của quân binh, chén cơm là mạng của bách tính. Triều đình chuẩn tấu cuộc đọ tài này! Bản quan hạ lệnh mở Đại hội Sát hạch Xay lúa Tiến triều tại quảng trường thương cảng Phố Hiến sau bảy ngày nữa! Cuộc thi gồm đúng ba vòng khảo thí khắt khe nhất: Đọ tốc độ và độ sạch vỏ; Thử sức bền bỉ vận hành liên tục; và Kiểm định phẩm chất hạt gạo nấu cơm dâng tiến triều đình! Bên nào bại trận, lập tức y theo lời thề mà thi hành!”